PFAS ដែលគេហៅថា «សារធាតុគីមីអស់កល្បជានិច្ច» (forever chemicals) មាននៅក្នុងខ្ទះមិនស្អិត វេចខ្ចប់អាហារ និងក្រណាត់ការពារប្រឡាក់ ហើយត្រូវបានរកឃើញក្នុងឈាមរបស់ជនជាតិអាមេរិកស្ទើរតែទាំងអស់។ នៅថ្ងៃទី 5 វិច្ឆិកា 2026 ទស្សនាវដ្ដី Journal of Clinical Oncology បានចុះផ្សាយការវិភាគដ៏ធំមួយរបស់វិទ្យាស្ថានសុខភាពជាតិអាមេរិក (NIH) លើស្ត្រីជិត 3,900 នាក់៖ ស្ត្រីដែលមានកម្រិត PFAS ចាស់ពីរប្រភេទ គឺ PFOA និង PFOS ខ្ពស់បំផុតក្នុងឈាម មានអត្រាមហារីកសុដន់ប្រភេទអ្នកទទួលអរម៉ូនអ៊ឹស្ត្រូសែនអវិជ្ជមាន (ER-negative) ខ្ពស់ជាង ដែលជាទម្រង់កាចសាហាវជាង។ ហានិភ័យមហារីកសុដន់សរុបមិនបានប្រែប្រួលទេ។ អត្ថបទនេះពន្យល់ពីអ្វីដែលការសិក្សារកឃើញ អ្វីដែលវាមិនទាន់បញ្ជាក់ និងថាតើតេស្តឈាមរក PFAS មានប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកនៅកម្ពុជាឬទេ។
ប្រធានបទនេះសំខាន់សម្រាប់ស្ត្រីកម្ពុជា៖ យោងតាម GLOBOCAN 2024 របស់ទីភ្នាក់ងារអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវមហារីក (IARC) មហារីកសុដន់គឺជាមហារីកដែលកើតញឹកញាប់បំផុតចំពោះស្ត្រីនៅកម្ពុជា ដោយមានករណីថ្មីប្រមាណ 2,519 ក្នុងមួយឆ្នាំ (21.5% នៃមហារីកចំពោះស្ត្រី) និងជាមូលហេតុទីមួយនៃការស្លាប់ដោយមហារីកចំពោះស្ត្រី (GLOBOCAN 2024, Cambodia fact sheet)។
PFAS ជាអ្វី ហើយហេតុអ្វីបានជាវាមាននៅក្នុងឈាមរបស់យើង?
PFAS (per- and polyfluoroalkyl substances) គឺជាក្រុមសារធាតុគីមីដែលមនុស្សផលិតរាប់ពាន់ប្រភេទ ដែលគេប្រើតាំងពីទសវត្សរ៍ 1950 ព្រោះវាការពារទឹក ខ្លាញ់ និងស្នាមប្រឡាក់ ហើយធន់នឹងកម្ដៅ។ វាបំបែកយឺតខ្លាំងណាស់ ប្រមូលផ្ដុំក្នុងរាងកាយ ហើយអាចនៅក្នុងខ្លួនរាប់ឆ្នាំ។ មនុស្សប៉ះពាល់វាជាចម្បងតាមរយៈទឹកផឹក អាហារ និងវេចខ្ចប់អាហារ ធូលីក្នុងផ្ទះ និងផលិតផលប្រើប្រាស់មួយចំនួន។
នៅឆ្នាំ 2023 ទីភ្នាក់ងារអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវមហារីក (IARC) របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក បានចាត់ថ្នាក់ PFOA ថាជាសារធាតុបង្កមហារីកចំពោះមនុស្ស (ក្រុម 1) និង PFOS ថាប្រហែលជាអាចបង្កមហារីក (ក្រុម 2B)។ រហូតមកដល់ពេលនេះ ការសិក្សាអំពី PFAS និងមហារីកសុដន់ផ្ដល់លទ្ធផលមិនស៊ីគ្នា មួយផ្នែកដោយសារការសិក្សាតិចតួចប៉ុណ្ណោះដែលបានពិនិត្យប្រភេទមហារីកសុដន់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។
តើការសិក្សារបស់ NIH បានវាស់អ្វីខ្លះ?
អ្នកស្រាវជ្រាវនៃវិទ្យាស្ថានជាតិវិទ្យាសាស្ត្រសុខភាពបរិស្ថាន (NIEHS) បានប្រើការសិក្សា Sister Study ដែលបានចុះឈ្មោះស្ត្រីអាយុ 35 ដល់ 74 ឆ្នាំ ចំនួន 50,884 នាក់ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និង Puerto Rico ចន្លោះឆ្នាំ 2003 និង 2009។ ពេលចុះឈ្មោះ គ្មាននរណាម្នាក់មានមហារីកសុដន់ទេ ប៉ុន្តែម្នាក់ៗមានបងប្អូនស្រីដែលធ្លាប់កើតមហារីកសុដន់ ហើយម្នាក់ៗបានផ្ដល់សំណាកឈាមនៅពេលចាប់ផ្ដើម។
- ស្ត្រី 1,609 នាក់ដែលក្រោយមកកើតមហារីកសុដន់ ត្រូវបានប្រៀបធៀបជាមួយស្ត្រី 2,269 នាក់ដែលជ្រើសរើសដោយចៃដន្យពីក្រុមសិក្សា។
- PFAS ចំនួន 17 ប្រភេទត្រូវបានវាស់ក្នុងផ្លាស្មាដែលប្រមូលបានច្រើនឆ្នាំមុនការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ដោយប្រើបច្ចេកទេស mass spectrometry កម្រិតច្បាស់ខ្ពស់។
- លទ្ធផលត្រូវបានវិភាគតាមប្រភេទដុំសាច់ ហើយកែតម្រូវតាមកត្តាហានិភ័យផ្សេងៗ និងការប៉ះពាល់សារធាតុគីមីដទៃទៀត។
- ក្រុមស្រាវជ្រាវក៏បានបូកបញ្ចូលការសិក្សាមុនៗចំនួន 7 ដែលបានវាស់ PFAS ក្នុងឈាមមុនការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ (ការវិភាគរួម ឬ meta-analysis)។
តើលទ្ធផលបង្ហាញអ្វីខ្លះ?
មិនមានទំនាក់ទំនងច្បាស់លាស់រវាងសារធាតុគីមីទាំងនេះ និងមហារីកសុដន់ជាទូទៅទេ។ សញ្ញានេះឃើញតែចំពោះដុំសាច់ប្រភេទអ្នកទទួលអ៊ឹស្ត្រូសែនអវិជ្ជមាន (ER-negative) ដែលមិនពឹងលើអ៊ឹស្ត្រូសែនដើម្បីលូតលាស់ ច្រើនកាចសាហាវជាង ហើយមិនអាចព្យាបាលដោយអរម៉ូនបានទេ។
| សារធាតុគីមី | ការប្រៀបធៀប | មហារីកសុដន់ ER-negative |
|---|---|---|
| PFOA | កម្រិតក្នុងឈាមខ្ពស់បំផុត ធៀបនឹងទាបបំផុត | អត្រាខ្ពស់ជាង 67% |
| PFOS | កម្រិតក្នុងឈាមខ្ពស់បំផុត ធៀបនឹងទាបបំផុត | អត្រាខ្ពស់ជាង 93% (ស្ទើរតែទ្វេដង) |
| ទាំងពីរ | មហារីកសុដន់គ្រប់ប្រភេទរួមគ្នា | គ្មានទំនាក់ទំនងច្បាស់លាស់ |
ការវិភាគរួមនៃការសិក្សាមុនៗបង្ហាញទិសដៅដូចគ្នា ជាពិសេសចំពោះ PFOA។ ភាគរយទាំងនេះប្រៀបធៀបក្រុមស្ត្រី មិនមែនពិពណ៌នាពីឱកាសកើតមហារីកសុដន់របស់ស្ត្រីម្នាក់ៗទេ។ អ្នកនិពន្ធសន្និដ្ឋានថា PFAS អាចធ្វើសកម្មភាពតាមផ្លូវមិនមែនអរម៉ូន ដូចជាការផ្លាស់ប្ដូរសកម្មភាពហ្សែន ឬប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ប៉ុន្តែការសិក្សានេះមិនបានធ្វើតេស្តលើចំណុចនេះទេ។
តើការសិក្សានេះមិនទាន់ប្រាប់យើងអ្វីខ្លះ?
- វាជាការសិក្សាសង្កេត (observational study)៖ វាបង្ហាញទំនាក់ទំនង មិនមែនភស្តុតាងថា PFAS បង្កមហារីកសុដន់ទេ។
- អ្នកចូលរួមទាំងអស់មានបងប្អូនស្រីកើតមហារីកសុដន់ ដូច្នេះលទ្ធផលត្រូវបញ្ជាក់បន្ថែមលើក្រុមផ្សេងទៀត រួមទាំងស្ត្រីដែលរងផលប៉ះពាល់ពីមហារីក ER-negative ញឹកញាប់ជាង។
- មានតែ PFAS «ចាស់» ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានវាយតម្លៃ ចំណែកសារធាតុជំនួសថ្មីៗមិនទាន់បានសិក្សាទេ។
- ការវាស់ឈាមតែម្ដងឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប៉ះពាល់កាលពីមុន ហើយប្រហែលមិនត្រូវនឹងការប៉ះពាល់នាពេលបច្ចុប្បន្នទេ។
- ការសិក្សានេះធ្វើនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ មិនទាន់មានទិន្នន័យអំពីកម្រិត PFAS ក្នុងឈាមរបស់ប្រជាជនកម្ពុជានៅឡើយទេ។
តើតេស្តអ្វីខ្លះអាចតាមដាន ឬពិនិត្យរកបញ្ហានេះ?
ជំហានដែលមានប្រយោជន៍បំផុតនៅតែជាការពិនិត្យរកមហារីកសុដន់ជាប្រចាំ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) លើកទឹកចិត្តឱ្យស្ត្រីស្គាល់សញ្ញា និងរោគសញ្ញានៃមហារីកសុដន់ ហើយទៅជួបគ្រូពេទ្យភ្លាមៗពេលឃើញអ្វីមិនប្រក្រតី ព្រោះការរកឃើញដំបូងធ្វើឱ្យការព្យាបាលទទួលជោគជ័យច្រើនជាង។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្រុមការងារ U.S. Preventive Services Task Force ណែនាំឱ្យថតកញ្ចក់សុដន់ (mammography) រៀងរាល់ 2 ឆ្នាំម្ដង សម្រាប់ស្ត្រីអាយុ 40 ដល់ 74 ឆ្នាំ។ នៅកម្ពុជា សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នក អំពីការថតកញ្ចក់សុដន់ ឬអេកូសុដន់ ដែលសមស្របនឹងអាយុ និងប្រវត្តិគ្រួសាររបស់អ្នក។ ស្ត្រីដែលមានប្រវត្តិគ្រួសារខ្លាំង អាចត្រូវបានផ្ដល់ការពិនិត្យរូបភាពលឿនជាង ឬបន្ថែម។
តេស្តឈាមរក PFAS មានតែនៅមន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេសមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ (ភាគច្រើននៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប) ហើយត្រូវការវេជ្ជបញ្ជា។ វាមិនមាននៅក្នុងបញ្ជីតេស្តរបស់មន្ទីរពិសោធន៍ជីវវេជ្ជសាស្ត្រនៃវិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រកម្ពុជាទេ (កាតាឡុកឆ្នាំ 2026)។ នៅឆ្នាំ 2022 បណ្ឌិត្យសភាជាតិវិទ្យាសាស្ត្រ វិស្វកម្ម និងវេជ្ជសាស្ត្រអាមេរិក (NASEM) បានណែនាំឱ្យគ្រូពេទ្យផ្ដល់តេស្តនេះដល់អ្នកដែលទំនងជាបានប៉ះពាល់ខ្លាំង៖ មុខរបរមួយចំនួន សហគមន៍ដែលមានការចម្លងរោគទឹកបានកត់ត្រា ឬផ្ទះនៅជិតរោងចក្រផលិតសារធាតុ fluorochemical ឬមូលដ្ឋានយោធា។ លទ្ធផលត្រូវបានរាយការណ៍ជាផលបូកនៃ PFAS ចំនួន 7 ប្រភេទក្នុងសេរ៉ូម ឬផ្លាស្មា៖
| ផលបូក PFAS 7 ប្រភេទ | អ្វីដែល NASEM និយាយ | ការតាមដានដែលណែនាំ |
|---|---|---|
| ក្រោម 2 ng/mL | មិនរំពឹងថាមានផលប៉ះពាល់សុខភាពទេ | ការថែទាំធម្មតា |
| 2 ដល់ 20 ng/mL | អាចមានផលប៉ះពាល់ ជាពិសេសចំពោះក្រុមងាយរងគ្រោះ | កាត់បន្ថយការប៉ះពាល់ ផ្ដល់អាទិភាពលើការពិនិត្យរកកូលេស្តេរ៉ុលខ្ពស់ លើសឈាមពេលមានផ្ទៃពោះ និងមហារីកសុដន់ តាមអាយុ និងកត្តាហានិភ័យ |
| លើស 20 ng/mL | ហានិភ័យផលប៉ះពាល់ខ្ពស់ជាង | ទាំងអស់ខាងលើ បូកនឹងតេស្តមុខងារក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត និងការពិនិត្យរកសញ្ញាមហារីកតម្រងនោម មហារីកពងស្វាស និងជំងឺរលាកពោះវៀនធំប្រភេទ ulcerative colitis |
កម្រិត PFAS ប្រាប់អ្នកពីការប៉ះពាល់កាលពីមុន មិនមែនប្រាប់ថាអ្នកនឹងកើតមហារីកឬអត់ទេ ហើយមិនទាន់មានការព្យាបាលដែលត្រូវបានអនុម័តដើម្បីបញ្ចេញ PFAS ចេញពីរាងកាយនៅឡើយទេ។ ហេតុនេះហើយបានជាតេស្តឈាមធម្មតាក្នុងជួរឈរ «ការតាមដាន» មានសារៈសំខាន់ ហើយតេស្តទាំងនេះអាចធ្វើបាននៅមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា៖
- តេស្តខ្លាញ់ក្នុងឈាម (Lipid profile)៖ PFAS ច្រើនប្រភេទមានទំនាក់ទំនងនឹងកូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់។
- តេស្ត TSH៖ ការពិនិត្យដំបូងលើមុខងារក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត។
- តេស្តមុខងារថ្លើម និងតេស្តមុខងារតម្រងនោម៖ ថ្លើម និងតម្រងនោមស្ថិតក្នុងចំណោមសរីរាង្គដែលត្រូវតាមដានក្រោយការប៉ះពាល់ខ្លាំង។
- CA 15-3៖ សូចនាករមហារីកដែលប្រើតាមដានមហារីកសុដន់ដែលបានព្យាបាលរួច មិនមែនសម្រាប់ពិនិត្យរកមហារីកទេ។
វឌ្ឍនភាពស្រាវជ្រាវថ្មីៗ
ការវិភាគរួមពីរដែលចុះផ្សាយក្នុងឆ្នាំ 2026 ដែលនីមួយៗបូកបញ្ចូលការសិក្សាមុនៗរាប់សិប បានរកឃើញត្រឹមតែទំនាក់ទំនងខ្សោយ ឬស្ទើរតែគ្មាន រវាង PFAS និងមហារីកសុដន់ជាទូទៅ។ និយាយឱ្យងាយ PFAS ហាក់ដូចជាមិនបង្កើនហានិភ័យមហារីកសុដន់សរុបច្រើនទេ។ ការសិក្សារបស់ NIH ស្របនឹងរូបភាពនេះ ហើយបន្ថែមចំណុចថ្មីមួយ៖ ដោយបែងចែកប្រភេទដុំសាច់ វាបង្ហាញថាហានិភ័យអាចប្រមូលផ្ដុំលើមហារីក ER-negative ដែលជាទម្រង់មានកត្តាហានិភ័យដែលអាចការពារបានតិចតួច។ សម្រាប់អ្នក នេះមានន័យថា ការកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់ PFAS គឺជាជំហានបង្ការដ៏សមហេតុផល មិនមែនជាហេតុផលដែលត្រូវភ័យស្លន់ស្លោទេ។
ជំហានជាក់ស្ដែងរួមមាន៖ ប្រើទឹកស្អាតដែលបានត្រួតពិនិត្យ ឬម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកដែលមានវិញ្ញាបនបត្រ ប្រសិនបើអ្នករស់នៅក្បែររោងចក្រ ឬតំបន់ដែលទឹកអាចចម្លងរោគ ប្ដូរខ្ទះមិនស្អិតដែលរបកឬចាស់ ជៀសវាងការកម្ដៅអាហារក្នុងប្លាស្ទិក ឬក្នុងវេចខ្ចប់ការពារខ្លាញ់ និងកាត់បន្ថយធូលីក្នុងផ្ទះដោយជូតនឹងក្រណាត់សើម និងប្រើម៉ាស៊ីនបូមធូលីមានតម្រង HEPA។
ពេលណាត្រូវទៅជួបគ្រូពេទ្យ?
- មានដុំថ្មីនៅសុដន់ ឬក្លៀក ស្បែកសុដន់ខូចរាង ឬរួញដូចសំបកក្រូច ក្បាលដោះប្រែប្រួល ឬមានទឹកហូរចេញ៖ សូមទៅជួបគ្រូពេទ្យភ្លាម កុំរង់ចាំការពិនិត្យលើកក្រោយ។
- មានសាច់ញាតិច្រើននាក់កើតមហារីកសុដន់ ឬមហារីកអូវែ៖ សូមសួរគ្រូពេទ្យថាតើការប្រឹក្សាហ្សែន ឬការពិនិត្យលឿនជាងមុន សមស្របសម្រាប់អ្នកឬទេ។
- ដឹងថាបានប៉ះពាល់ PFAS ខ្លាំងនៅកន្លែងធ្វើការ ឬពីទឹកចម្លងរោគ៖ សូមប្រាប់គ្រូពេទ្យរបស់អ្នក ដែលអាចសម្រេចថាតើតេស្តឈាម PFAS និងតេស្តតាមដានផ្សេងៗមានប្រយោជន៍ឬទេ។
- ក្នុងករណីបន្ទាន់ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រនៅកម្ពុជា សូមហៅរថយន្តសង្គ្រោះបន្ទាន់លេខ 119។
វចនានុក្រម
- PFAS៖ per- and polyfluoroalkyl substances ក្រុមសារធាតុគីមីដ៏ធំដែលមនុស្សផលិត និងស្ថិតស្ថេរខ្លាំង ហៅក្រៅថា «សារធាតុគីមីអស់កល្បជានិច្ច»។
- PFOA៖ perfluorooctanoic acid ជា PFAS ចាស់ដែល IARC ចាត់ថ្នាក់ថាបង្កមហារីកចំពោះមនុស្ស។
- PFOS៖ perfluorooctanesulfonic acid ជា PFAS ចាស់ដែល IARC ចាត់ថ្នាក់ថាប្រហែលជាអាចបង្កមហារីក។
- មហារីកសុដន់ ER-negative៖ ដុំសាច់ដែលកោសិកាគ្មានអ្នកទទួលអ៊ឹស្ត្រូសែន ដូច្នេះវាមិនឆ្លើយតបនឹងការព្យាបាលដោយអរម៉ូនទេ។
- ng/mL៖ ណាណូក្រាមក្នុងមួយមីលីលីត្រ ជាឯកតាសម្រាប់រាយការណ៍កម្រិត PFAS ក្នុងឈាម។
- ការសិក្សាសង្កេត៖ ការស្រាវជ្រាវដែលតាមដានមនុស្សដោយមិនធ្វើអន្តរាគមន៍ វាអាចបង្ហាញទំនាក់ទំនង ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ជាក់ពីមូលហេតុ និងផលបានទេ។
- ការវិភាគរួម (meta-analysis)៖ វិធីស្ថិតិដែលរួមបញ្ចូលលទ្ធផលពីការសិក្សាច្រើនលើសំណួរតែមួយ។
សំណួរដែលសួរញឹកញាប់
តើ PFAS បង្កមហារីកសុដន់ឬទេ?
ការសិក្សារបស់ NIH មិនបានរកឃើញទំនាក់ទំនងជាមួយមហារីកសុដន់ជាទូទៅទេ។ វាបានភ្ជាប់កម្រិត PFOA និង PFOS ខ្ពស់ទៅនឹងអត្រាខ្ពស់ជាងនៃប្រភេទរងមួយ គឺមហារីកសុដន់ ER-negative។ នោះជាទំនាក់ទំនងដែលនៅត្រូវបញ្ជាក់បន្ថែម មិនមែនភស្តុតាងនៃមូលហេតុទេ។
តើខ្ញុំអាចធ្វើតេស្តឈាមរក PFAS នៅកម្ពុជាបានទេ?
តេស្តនេះកម្រមាន ហើយមិនមាននៅក្នុងបញ្ជីតេស្តរបស់វិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រកម្ពុជាទេ។ វាធ្វើនៅមន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេសមួយចំនួននៅបរទេស ដោយមានវេជ្ជបញ្ជា។ សេចក្ដីណែនាំរបស់ NASEM ណែនាំឱ្យផ្ដល់តេស្តនេះជាចម្បងដល់អ្នកដែលមានប្រវត្តិប៉ះពាល់ខ្លាំង ចំណែកសម្រាប់មនុស្សភាគច្រើន លទ្ធផលមិនផ្លាស់ប្ដូរការថែទាំវេជ្ជសាស្ត្រទេ។
តើកម្រិត PFAS ធម្មតាក្នុងឈាមប៉ុន្មាន?
មិនមានកម្រិត «ធម្មតា» ទេ ព្រោះស្ទើរតែគ្រប់គ្នាមាន PFAS ខ្លះៗក្នុងខ្លួន។ NASEM ប្រើផលបូកនៃ PFAS 7 ប្រភេទ៖ ក្រោម 2 ng/mL មិនរំពឹងថាមានផលប៉ះពាល់ទេ លើស 20 ng/mL ត្រូវណែនាំឱ្យតាមដានជិតស្និទ្ធជាងមុន។
តើធ្វើដូចម្ដេចដើម្បីបញ្ចេញ PFAS ចេញពីរាងកាយ?
មិនទាន់មានការព្យាបាលដែលបានបញ្ជាក់ទេ។ កម្រិតថយចុះបន្តិចម្ដងៗក្នុងរយៈពេលច្រើនឆ្នាំ នៅពេលការប៉ះពាល់ថយចុះ។ ផលិតផល «បញ្ចេញជាតិពុល» ដែលលក់តាមអនឡាញ មិនទាន់មានភស្តុតាងថាមានប្រសិទ្ធភាពទេ។
តើខ្ញុំគួរចាប់ផ្ដើមថតកញ្ចក់សុដន់លឿនជាងមុនដោយសារ PFAS ឬទេ?
អាយុចាប់ផ្ដើមពិនិត្យអាស្រ័យលើអាយុ និងប្រវត្តិគ្រួសាររបស់អ្នក មិនមែនលើការប៉ះពាល់ PFAS ទេ។ ប្រសិនបើអ្នកមានប្រវត្តិគ្រួសារខ្លាំង សូមពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអំពីផែនការពិនិត្យដែលសមស្របនឹងអ្នកផ្ទាល់។
ប្រភពឯកសារ
- Chang CJ, Pullella K, Keil AP, et al. Per- and Polyfluoroalkyl Substance Exposure and Breast Cancer Incidence in the Sister Study. J Clin Oncol. 2026. DOI: 10.1200/JCO-26-00318
- National Institutes of Health. Two "forever chemicals" associated with higher risk of aggressive breast cancer in NIH analysis. 5 វិច្ឆិកា 2026
- The ASCO Post. Two forever chemicals associated with higher risk of ER-negative breast cancer. វិច្ឆិកា 2026
- International Agency for Research on Cancer. GLOBOCAN 2024: Cambodia fact sheet. Global Cancer Observatory
- World Health Organization. Breast cancer (fact sheet)
- Institut Pasteur du Cambodge, Medical Biology Laboratory. Catalog, version 3. 2026
- National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. New report calls for expanded PFAS testing for people with history of elevated exposure. កក្កដា 2022
- National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. Guidance on PFAS Exposure, Testing, and Clinical Follow-Up. 2022. DOI: 10.17226/26156
- Zahm S, Bonde JP, Chiu WA, et al. Carcinogenicity of perfluorooctanoic acid and perfluorooctanesulfonic acid. Lancet Oncol. 2024;25:16-17. DOI: 10.1016/S1470-2045(23)00622-8
- Shen HY, Jin MH, Wu ZC, et al. Per- and polyfluoroalkyl substances and the risk of thyroid and breast cancer: evidence from a meta-analysis and computational toxicology. Toxicol Appl Pharmacol. 2026;514:117933. DOI: 10.1016/j.taap.2026.117933
- Li S, Rene ER, Lu P, Ma W. Organ-specific carcinogenic risk heterogeneity of perfluorooctanoic acid exposure. J Hazard Mater. 2026;514:142831. DOI: 10.1016/j.jhazmat.2026.142831
- U.S. Preventive Services Task Force. Breast Cancer: Screening. មេសា 2024
- U.S. Environmental Protection Agency. Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS) in drinking water
អានបន្ថែម
- មហារីកសុដន់៖ រោគសញ្ញា ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល
- គោលការណ៍ណែនាំពិនិត្យរកមហារីកសុដន់ឆ្នាំ 2026
- សូចនាករមហារីក CA 15-3 ពន្យល់ឱ្យងាយយល់
- តេស្តខ្លាញ់ក្នុងឈាម៖ អត្ថន័យលទ្ធផល
- ការវិភាគអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីត TSH
- ការប៉ះពាល់ cadmium៖ តេស្តទឹកនោម ឬតេស្តឈាម
យល់ពីលទ្ធផលតេស្តឈាមរបស់អ្នកជាមួយ AI DiagMe
មានលទ្ធផលតេស្តខ្លាញ់ក្នុងឈាម TSH ឬតេស្តមុខងារថ្លើមហើយមែនទេ? ផ្ទុកឡើងលទ្ធផលតេស្តឈាមរបស់អ្នកទៅ AI DiagMe ហើយទទួលបានការបកស្រាយច្បាស់លាស់ និងផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់តម្លៃនីមួយៗក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននាទី ដើម្បីរៀបចំសំណួររបស់អ្នកសម្រាប់គ្រូពេទ្យ។



