سلول‌های اپیتلیال در ادرار یکی از شایع‌ترین یافته‌ها در آزمایش ادرار هستند و در اکثر موارد نشانه‌ای از بیماری نیستند. این سلول‌ها پوشش داخلی دستگاه ادراری و پوست تناسلی اطراف آن را تشکیل می‌دهند و تعداد کمی از آن‌ها در تقریباً هر نمونه‌ای دیده می‌شوند. آنچه واقعاً اهمیت دارد این است که آزمایشگاه چه نوع سلولی مشاهده کرده است. سلول‌های سنگفرشی معمولاً نشان می‌دهند که نمونه هنگام خروج با پوست تماس داشته است. سلول‌های انتقالی از پوشش مثانه می‌آیند و در تعداد کم طبیعی هستند. سلول‌های توبولار کلیوی از خود کلیه می‌آیند و تنها نوعی هستند که به‌طور قابل اعتماد به یک مشکل اشاره می‌کنند. در این مقاله یاد می‌گیرید چگونه این سه نوع را از هم تشخیص دهید، «کم»، «متوسط» و «زیاد» در گزارش به چه معناست، روش جمع‌آوری نمونه چگونه نتیجه را تغییر می‌دهد، و چه زمانی این یافته نیاز به پیگیری دارد.
سلول‌های اپیتلیال در ادرار چیستند و از کجا می‌آیند
اپیتلیوم بافتی است که سطوح و حفره‌های مختلف بدن را می‌پوشاند و دستگاه ادراری از کلیه تا خروجی آن با این بافت پوشیده شده است. این سلول‌ها به‌طور مداوم ریزش می‌کنند تا جای خود را به سلول‌های جدیدتر بدهند و چون ادرار از تمام این سطوح عبور می‌کند، تعدادی از آن‌ها در نمونه‌ای که به آزمایشگاه می‌دهید وجود خواهند داشت.
به همین دلیل است که گزارشی که سلول‌های اپیتلیال در ادرار را نشان می‌دهد لزوماً غیرطبیعی نیست. ریزش سلولی یک فرآیند بیولوژیکی طبیعی است. سؤال مهم از نظر بالینی این نیست که آیا سلول‌ها وجود دارند یا نه، بلکه این است که از کدام بخش دستگاه ادراری آمده‌اند؛ زیرا سلول‌های سه ناحیه مختلف زیر میکروسکوپ ظاهر کاملاً متفاوتی دارند.
سه منبع سلولی، از بیرون به داخل
- مجرای ادرار، فرج، واژن و پوست اطراف آن‌ها سلول‌های سنگفرشی بزرگ و پهن تولید می‌کنند. این سلول‌ها در خارج از بخش استریل دستگاه ادراری قرار دارند، بنابراین وجود آن‌ها در نمونه معمولاً نشان می‌دهد که نمونه با آن پوست تماس داشته است.
- مثانه، حالب‌ها و لگنچه کلیوی با اوروتلیوم پوشیده شده‌اند که سلول‌های انتقالی تولید می‌کند. این سلول‌ها واقعاً از داخل دستگاه ادراری می‌آیند، اما ریزش آرام و پس‌زمینه‌ای آن‌ها کاملاً طبیعی است.
- توبول‌های کلیوی سلول‌های اپیتلیال توبولار کلیوی تولید می‌کنند. این سلول‌ها از عمیق‌ترین بخش دستگاه می‌آیند، جایی که ادرار در واقع ساخته و تنظیم می‌شود، و کلیه‌های سالم تعداد بسیار کمی از آن‌ها را دفع می‌کنند.
آزمایش میکروسکوپی تنها یک بخش از گزارش است. نتایج نوار شیمیایی در کنار آن قرار می‌گیرند و هر دو با هم خوانده می‌شوند؛ فرآیندی که در راهنمای کامل خواندن آزمایش ادرار. کلینیک کلیولند همین تقسیم‌بندی سه‌گانه را توضیح می‌دهد و اشاره می‌کند که ادرار معمولاً حاوی تعدادی سلول اپیتلیال است و این سلول‌ها ممکن است به عنوان سلول‌های ترانزیشنال، سلول‌های توبولار کلیوی یا سلول‌های سنگفرشی ذکر شوند.
مقایسه سه نوع سلول
این جدول سریع‌ترین راه برای فهمیدن آن چیزی است که نتیجه آزمایش شما نشان می‌دهد. نوع سلول ذکرشده در گزارش‌تان را پیدا کنید و سپس ردیف مربوطه را بخوانید.
| نوع سلول | منبع | تعداد کم یعنی | تعداد زیاد یعنی | گام بعدی معمول |
|---|---|---|---|---|
| سنگفرشی (Squamous) | مجرای ادرار، فرج، واژن و پوست اطراف آن‌ها، خارج از مسیر استریل | طبیعی. تقریباً در هر نمونه‌ای تعداد کمی از این سلول‌ها وجود دارد | نمونه در حین جمع‌آوری با سلول‌های پوستی آلوده شده است. به ندرت نشانه بیماری است | قبل از هر نتیجه‌گیری، نمونه را با روش میان‌جریان تمیز (clean-catch midstream) تکرار کنید |
| ترانزیشنال (اوروتلیال) | پوشش داخلی مثانه، حالب‌ها و لگنچه کلیوی | ریزش طبیعی از پوشش داخلی مثانه | تحریک پوشش داخلی: عفونت، سنگ، کاتتر یا اقدام پزشکی اخیر | در کنار علائم و سایر یافته‌های رسوب ادرار بررسی شود؛ تعداد بالای مداوم نیاز به پیگیری دارد |
| توبولار کلیوی (Renal tubular) | توبول‌های خود کلیه | کلیه‌های سالم سلول‌های بسیار کمی دفع می‌کنند؛ وجود تک سلول‌های پراکنده ممکن است طبیعی باشد | آسیب یا فشار به توبول‌های کلیوی. این تنها یافته‌ای است که در این جدول واقعاً نگران‌کننده است | آزمایش‌های خونی کلیه و بررسی بالینی، معمولاً بدون تأخیر |
یک جمله کل جدول را خلاصه می‌کند: سلول سنگفرشی یعنی نحوه جمع‌آوری نمونه را بررسی کنید، ترانزیشنال یعنی به زمینه بالینی توجه کنید، توبولار کلیوی یعنی کلیه را بررسی کنید.
سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی: معمولاً آلودگی است، نه بیماری
سلول‌های سنگفرشی بزرگ‌ترین سلول‌هایی هستند که در رسوب ادرار دیده می‌شوند. این سلول‌ها پهن، نامنظم و دارای هسته‌ای کوچک در مرکز هستند که شناسایی آن‌ها را حتی با بزرگ‌نمایی کم آسان می‌کند. این سلول‌ها همچنین نوعی هستند که بیشتر از همه به تعداد زیاد گزارش می‌شوند و بیشترین نگرانی بی‌مورد را ایجاد می‌کنند.
این سلول‌ها از سطوح پوستی خارج از بخش استریل دستگاه ادراری می‌آیند. برای اینکه به مقدار زیاد به ظرف نمونه برسند، ادرار باید از روی این سطوح عبور کرده و آن‌ها را با خود حمل کرده باشد. این یک مشکل در نحوه جمع‌آوری نمونه است، نه یک فرآیند بیماری.
«سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی زیاد» واقعاً به چه معناست
در عمل، گزارش سلول‌های سنگفرشی زیاد به آزمایشگاه نشان می‌دهد که نمونه بازتاب دقیقی از محتوای داخل مثانه نیست و با مواد خارجی رقیق شده است. این موضوع اهمیت دارد زیرا سایر نتایج آزمایش میکروسکوپی را زیر سؤال می‌برد: باکتری‌های پوستی ممکن است با باکتری‌های مثانه اشتباه گرفته شوند و گلبول‌های سفید ناحیه تناسلی ممکن است شبیه عفونت ادراری به نظر برسند.
بنابراین پاسخ استاندارد به یک نمونه آلوده، درمان نیست. بلکه باید نمونه را دوباره و به درستی جمع‌آوری کرد. بسیاری از آزمایشگاه‌ها چنین نمونه‌هایی را برای کشت نامناسب اعلام می‌کنند و به جای گزارش نتایجی که ممکن است مسیر درمان را به اشتباه بکشانند، درخواست تکرار آزمایش می‌دهند. اگر تجویز آنتی‌بیوتیک بر اساس یک نمونه آلوده در نظر گرفته می‌شود، تکرار آزمایش ابتدا گام مفیدتری است.
چرا برخی افراد بیشتر دچار آلودگی نمونه می‌شوند
آناتومی بدن بیشتر این موضوع را توضیح می‌دهد. در زنان، دهانه مجرای ادرار در نزدیکی دهانه واژن قرار دارد، بنابراین ادرار هنگام خروج از کنار سطوحی سرشار از سلول‌های سنگفرشی می‌گذرد. سلول‌های دیواره واژن نیز سنگفرشی هستند و زیر میکروسکوپ کاملاً مشابه به نظر می‌رسند. به همین دلیل است که آلودگی شدید سنگفرشی در نمونه‌های زنان بسیار شایع‌تر است و این موضوع هیچ ربطی به سلامت یا بیماری زن ندارد.
برخی شرایط دیگر نیز احتمال آلودگی را افزایش می‌دهند: جمع‌آوری نمونه در دوران قاعدگی، فعالیت جنسی اخیر، استفاده از لگن یا ظرف غیراستریل، ریختن اول جریان ادرار در ظرف، یا صرفاً نداشتن دستورالعمل واضح. ترشحات واژینال ناشی از عفونت قارچی نیز می‌تواند سلول‌ها و میکروارگانیسم‌هایی به نمونه اضافه کند؛ این موضوع در مقاله ما درباره قارچ در ادرار.
سلول‌های ترانزیشنال و توبولار کلیوی: زمانی که یافته اهمیت دارد
سلول‌های ترانزیشنال (اوروتلیال)
سلول‌های ترانزیشنال پوشش داخلی مثانه، حالب‌ها و لگنچه کلیوی را تشکیل می‌دهند. این سلول‌ها کوچک‌تر و گردتر از سلول‌های سنگفرشی هستند و واقعاً از داخل دستگاه ادراری می‌آیند. وجود تعداد کمی از آن‌ها در نمونه طبیعی است و نیازی به اقدام ندارد.
تعداد بیشتر این سلول‌ها نشان می‌دهد که پوشش داخلی دستگاه ادراری تحریک شده یا سریع‌تر از حد معمول در حال تجدید است. دلایل رایج معمولاً ساده هستند: عفونت دستگاه ادراری، سنگی که به پوشش داخلی آسیب می‌زند، کاتتری که اخیراً گذاشته یا برداشته شده، یا سیستوسکوپی و سایر اقدامات اخیر. شستشوی مثانه و نمونه‌های کاتتری معمولاً حاوی تعداد بیشتری از این سلول‌ها هستند، صرفاً به این دلیل که روش انجام کار آن‌ها را جدا می‌کند.
افزایش مداوم سلول‌های ترانزیشنال بدون دلیل مشخص، به‌ویژه همراه با خون در ادرار، وضعیتی است که پزشک ممکن است بررسی بیشتری انجام دهد. ارزیابی اینکه آیا سلول‌های اوروتلیال ظاهر غیرطبیعی دارند یا صرفاً تعدادشان زیاد است، یک آزمایش تخصصی جداگانه است که در مرور کلی ما بر سیتولوژی ادرارتوضیح داده شده است. آنالیز معمول ادرار تعداد سلول‌ها را می‌شمارد؛ اما تشخیص نمی‌دهد که آیا ظاهر سرطانی دارند یا نه، و افزایش تعداد سلول‌های ترانزیشنال به تنهایی نتیجه سرطان نیست.
سلول‌های اپیتلیال توبولار کلیوی
این‌ها سلول‌هایی هستند که خواندن یک گزارش را تغییر می‌دهند. این سلول‌ها از توبول‌ها می‌آیند؛ کانال‌های باریکی که کلیه از طریق آن‌ها آب، نمک‌ها و مواد مغذی را از خون فیلترشده بازجذب می‌کند. توبول‌های سالم سلول‌های بسیار کمی دفع می‌کنند، بنابراین یافتن آن‌ها به تعداد قابل توجه نشان می‌دهد که توبول‌ها آسیب دیده یا تحت فشار هستند.
علل آن شامل آسیب حاد توبولی ناشی از افت فشار خون یا کاهش جریان خون کلیه، سمیت دارویی ناشی از برخی آنتی‌بیوتیک‌ها یا مواد حاجب، و التهاب فعال درون کلیه می‌شود. سلول‌های توبولی کلیوی زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که در کنار سازه‌هایی که درون توبول‌ها شکل می‌گیرند ظاهر شوند. پلاگ‌های استوانه‌ای که شکل توبول را به خود می‌گیرند یک یافته مشخص هستند و ما توضیح می‌دهیم کست‌های مختلف ادراری چه چیزی نشان می‌دهند را جداگانه شرح داده‌ایم.
از آنجا که سلول‌های توبولی کلیوی به خود کلیه اشاره دارند و نه به مجاری زیرین آن، معمولاً در کنار آزمایش‌های خونی عملکرد کلیه تفسیر می‌شوند، به‌ویژه شاخص کلیوی کراتینین و میزان فیلتراسیون تخمینی. بنیاد ملی کلیه به همین دلیل آزمایش ادرار را یکی از آزمایش‌های اصلی غربالگری بیماری کلیوی می‌داند.
روش آزمایشگاه‌ها برای شمارش و گزارش سلول‌های اپیتلیال
کم، متوسط، زیاد و تعداد سلول در هر میدان دید با بزرگ‌نمایی بالا
دو روش رایج برای گزارش‌دهی وجود دارد. برخی آزمایشگاه‌ها از کلمات استفاده می‌کنند: نادر، کم، متوسط یا زیاد. برخی دیگر عددی به ازای هر میدان دید با بزرگ‌نمایی بالا می‌دهند که با HPF نشان داده می‌شود؛ یعنی دایره‌ای از رسوب که در زیر میکروسکوپ با بزرگ‌نمایی بالا دیده می‌شود. یک نتیجه ممکن است به صورت “۴ تا ۶ سلول اپیتلیال سنگفرشی در هر HPF” یا به سادگی “سلول‌های اپیتلیال کم” نوشته شود.
به‌طور کلی، کمتر از حدود پنج سلول سنگفرشی در هر میدان دید با بزرگ‌نمایی بالا مقدار طبیعی تلقی می‌شود، تعداد متوسط این سوال را مطرح می‌کند که آیا نمونه‌گیری درست انجام شده، و تعداد زیاد نشان می‌دهد که نمونه باید تکرار شود. سلول‌های ترانزیشنال معمولاً در اعداد تک‌رقمی پایین انتظار می‌روند. سلول‌های توبولی کلیوی استثنا هستند: آزمایشگاه‌ها حضور مداوم آن‌ها را به‌جای شمارش تا یک آستانه مشخص، به‌عنوان یافته‌ای قابل توجه در نظر می‌گیرند.
چرا دو آزمایشگاه ممکن است اعداد متفاوتی گزارش دهند
اعداد به اندازه‌ای که به نظر می‌رسد ثابت نیستند. غلظت ادرار، مدت زمانی که نمونه پیش از آنالیز نگه داشته شده، سرعت سانتریفیوژ و اینکه شمارش توسط دستگاه انجام شده یا توسط یک متخصص، همه بر عدد نهایی تأثیر می‌گذارند. آزمایشگاه‌های مدرن اکثر نمونه‌ها را با دستگاه‌های آنالایزر خودکار بررسی می‌کنند و تنها نمونه‌های منتخب را برای بررسی انسانی زیر میکروسکوپ می‌فرستند.
تحقیقی که یک آنالیزگر خودکار ذرات را با میکروسکوپ فاز-کنتراست بر اساس دستورالعمل اروپایی آنالیز ادرار ۲۰۲۳ مقایسه کرد، نشان داد که سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی از جمله ذراتی هستند که دستگاه‌ها به‌طور قابل‌اعتماد شمارش می‌کنند، در حالی که برخی دسته‌های دیگر همچنان از بررسی انسانی بهره می‌برند. پژوهش‌های جداگانه‌ای نیز بررسی کرده‌اند که کدام نتایج نوار تشخیصی باید این بررسی دستی را فعال کنند و نتیجه گرفته‌اند که مقادیر غیرطبیعی پروتئین و خون مفیدترین محرک‌ها هستند. به زبان ساده: تفاوت جزئی بین دو گزارش لزوماً به معنای تغییری در بدن شما نیست. روند کلی و تصویر جامع اهمیت بیشتری نسبت به یک شمارش منفرد دارند؛ به همین دلیل نتایج نوار شیمیایی که در راهنمای ما درباره شیمی نوار ادرار توضیح داده شده، همیشه در کنار یافته‌های میکروسکوپی خوانده می‌شوند.
نمونه‌گیری صحیح برای دستیابی به نتیجه‌ای قابل استفاده
از آنجا که بسیاری از افزایش‌های تعداد سلول‌های اپیتلیال به روش نمونه‌گیری برمی‌گردد، تکنیک صحیح مؤثرترین چیزی است که می‌توانید کنترل کنید. نمونه میان‌جریان با روش تمیز طراحی شده تا از سطوح پوستی که سلول‌های سنگفرشی را می‌ریزند، عبور کند.
- دست‌هایتان را بشویید، سپس ظرف استریل را بدون لمس کردن داخل لیوان یا درپوش آن باز کنید.
- ناحیه تناسلی را با دستمال مرطوب ارائه‌شده تمیز کنید. خانم‌ها باید لب‌های واژن را از هم باز کرده و از جلو به عقب پاک کنند؛ آقایان باید پوست ختنه‌گاه را در صورت وجود به عقب بکشند و نوک آلت را تمیز کنند.
- ناحیه را باز نگه دارید و ادرار را به داخل توالت شروع کنید. قسمت اول جریان ادرار، مجرای ادرار را شستشو می‌دهد و نباید وارد لیوان شود.
- بدون قطع کردن جریان، ظرف را زیر جریان ادرار بگیرید و قسمت میانی را جمع‌آوری کنید.
- ادرار کردن را در توالت تمام کنید، درپوش را بدون لمس لبه ببندید و نمونه را سریعاً تحویل دهید. سلول‌ها و کست‌ها با گذشت زمان تجزیه می‌شوند، بنابراین تأخیر دقت نتیجه را کاهش می‌دهد.
اغلب نمونه اول صبح درخواست می‌شود زیرا غلیظ‌تر است و سلول‌ها را بهتر حفظ می‌کند. اگر در دوره قاعدگی هستید، حتماً اطلاع دهید: خون و سلول‌های واژینال هر دو بر نتیجه تأثیر می‌گذارند و پزشک شما ممکن است ترجیح دهد آزمایش را به تعویق بیندازد. نمونه‌های کاتتر و شستشوی مثانه به روش متفاوتی جمع‌آوری می‌شوند و معمولاً حاوی سلول‌های انتقالی بیشتری هستند که این امر طبیعی است و نگران‌کننده نیست.
زمانی که سلول‌های اپیتلیال در ادرار نیاز به پیگیری دارند
افزایش تعداد سلول‌های اپیتلیال تقریباً هرگز به‌تنهایی ارزیابی نمی‌شود. آنچه معنای آن را تغییر می‌دهد، سایر یافته‌های همراه در بقیه گزارش است.
- در کنار گلبول‌های سفید خون و نتیجه مثبت نیتریت، توجه به سمت عفونت جلب می‌شود. ما توضیح می‌دهیم لکوسیت‌ها در ادرار به چه معناست، و نتیجه مثبت نوار تشخیصی در مقاله ما درباره نیتریت در ادرار. برای تشخیص قطعی عامل بیماری، کشت میکروبی لازم است؛ در ادامه توضیح می‌دهیم چگونه باکتری‌های موجود در ادرار بررسی می‌شوند.
- وقتی گلبول‌های قرمز دیده می‌شوند، این سؤال مطرح می‌شود که خونریزی از کجای دستگاه ادراری است؛ در ادامه بررسی می‌کنیم علل وجود خون در ادرار.
- وقتی نوار ادرار پروتئین نشان می‌دهد، توجه به فیلترهای کلیه اهمیت پیدا می‌کند. ارزش دارد مطالعه کنید وجود پروتئین در نمونه ادرار به چه معناست.
- در صورت وجود سوزش، احساس فوری بودن ادرار، تکرر ادرار یا تب، نتایج آزمایش در کنار تصویر بالینی عفونت دستگاه ادراری بررسی می‌شود.
اگر سلول‌های اپیتلیال بالا همراه با تب، درد پهلو یا کمر، خون قابل مشاهده در ادرار، کاهش چشمگیر حجم ادرار، یا تورم تازه در پاها یا صورت دیده شد، هرچه زودتر با یک متخصص بهداشت و درمان تماس بگیرید. اگر نمونه ادرار تمیز و تکراری همچنان تعداد بالایی نشان داد، اگر سلول‌های توبولار کلیوی در گزارش ذکر شده، یا اگر دیابت، فشار خون بالا یا بیماری شناخته‌شده کلیوی دارید، یک نوبت معمولی پزشکی بگیرید. در مقابل، یک گزارش منفرد با سلول‌های سنگفرشی زیاد و بدون علامت، معمولاً نیازی بیش از تکرار نمونه‌گیری صحیح ندارد.
آخرین پیشرفت‌های علمی
آزمایش رسوب ادرار یک روش قدیمی است که به‌آرامی در حال نوسازی است؛ هم در جهت استانداردسازی بیشتر و هم در جهت استخراج اطلاعات بیشتر از سلول‌های موجود در نمونه.
پژوهشگران پکن افرادی با بیماری کلیوی ناشی از دیابت را که تشخیص آن‌ها با بیوپسی تأیید شده بود بررسی کردند و دریافتند کسانی که سلول‌های اپیتلیال توبولار کلیوی یا کست‌های سلول توبولار در ادرارشان وجود داشت، معمولاً آسیب کلیوی پیشرفته‌تری داشتند و در طول زمان پیامدهای کلیوی بدتری را تجربه کردند. این یافته برای شما به این معناست: اگر دیابت دارید و سلول‌های توبولار کلیوی در گزارش آزمایشتان دیده شد، این یک نشانه هشداردهنده است که باید زودتر به آن رسیدگی کرد، نه اینکه منتظر ماند.
یک گروه ایتالیایی رسوب ادرار بیماران مبتلا به انواع مختلف بیماری‌های تأییدشده کلیوی را بررسی کرد و نشان داد که معاینه دقیق و استانداردشده با میکروسکوپ می‌تواند اشکال فعال و التهابی بیماری گلومرولی را از اشکال آرام‌تر آن تشخیص دهد. گلومرول‌ها واحدهای فیلتراسیون کلیه هستند. این یافته برای شما به این معناست: یک آزمایش رسوب ادرار که به‌درستی انجام شده باشد می‌تواند کمک کند مشخص شود کدام بیماری کلیوی فعال است، و گاهی پیش از اینکه آزمایش‌های تهاجمی‌تر در نظر گرفته شوند، دامنه احتمالات را محدود می‌کند.
یک تیم برزیلی بررسی کرد که کدام نتایج غیرطبیعی نوار ادراری باید تکنسین را به انجام بررسی دستی زیر میکروسکوپ ترغیب کند، به‌جای اینکه کار را به دستگاه آنالایزر بسپارد. نتیجه نشان داد که مقادیر غیرطبیعی پروتئین و خون مفیدترین نشانگرها برای این تصمیم هستند. این موضوع برای شما به این معناست: این همان منطقی است که توضیح می‌دهد چرا نمونه شما ممکن است بررسی دستی دریافت کرده یا نکرده باشد، و چرا آزمایشگاه در برخی گزارش‌ها توضیحات میکروسکوپی اضافه می‌کند و در برخی دیگر نه.
در نگاهی به آینده‌ای دورتر، یک گروه چینی با استفاده از تکنیک‌های تک‌سلولی، سلول‌های لوله‌ای دفع‌شده در ادرار افراد مبتلا به بیماری کلیوی دیابتی را بررسی کردند. بیشتر این سلول‌ها در وضعیت انطباقی بودند، یعنی تحت فشار قرار داشتند و در حال تلاش برای ترمیم بودند، نه اینکه صرفاً از بین رفته باشند. این یافته‌ها هنوز در مرحله اولیه هستند و آزمایشی نیستند که بتوانید درخواست دهید، اما به سمت آینده‌ای اشاره دارند که در آن سلول‌های دفع‌شده کلیه می‌توانند به‌صورت غیرتهاجمی نشان دهند کلیه چگونه با شرایط کنار می‌آید. پیش از اینکه این یافته‌ها تغییری در عملکرد بالینی ایجاد کنند، باید در گروه‌های بزرگ‌تر تأیید شوند.
واژه‌نامه اصطلاحات کلیدی
| اصطلاح | تعریف |
|---|---|
| آنالیز ادرار | مجموعه‌ای از آزمایش‌هایی که روی نمونه ادرار انجام می‌شود و شامل بررسی شیمیایی با نوار ادراری، بررسی ظاهری و اغلب معاینه میکروسکوپی است. |
| رسوب ادراری (Urine sediment) | موادی که پس از سانتریفیوژ کردن ادرار ته‌نشین می‌شوند. این مواد شامل سلول‌ها، کریستال‌ها و کست‌ها هستند و همان چیزی است که در معاینه میکروسکوپی بررسی می‌شود. |
| میدان دید با بزرگ‌نمایی بالا (HPF) | ناحیه دایره‌ای‌شکلی که در بزرگ‌نمایی بالا از طریق میکروسکوپ دیده می‌شود. تعداد سلول‌ها معمولاً به‌صورت تعداد مشاهده‌شده در هر میدان دید با بزرگ‌نمایی بالا گزارش می‌شود. |
| سلول اپیتلیال سنگفرشی | سلول بزرگ و پهنی که از مجرای ادرار، پوست ناحیه تناسلی یا دیواره واژن منشأ می‌گیرد. وجود آن در ادرار معمولاً نشان می‌دهد که نمونه در حین جمع‌آوری دچار آلودگی شده است. |
| سلول ترانزیشنال (سلول اوروتلیال) | سلولی که از اوروتلیوم، یعنی پوشش داخلی مثانه، حالب‌ها و لگنچه کلیه، منشأ می‌گیرد. وجود تعداد کمی از این سلول‌ها طبیعی است. |
| سلول اپیتلیال لوله‌ای کلیه (RTEC) | سلولی که از لوله‌های کلیه دفع می‌شود. کلیه‌های سالم تعداد بسیار کمی از این سلول‌ها آزاد می‌کنند، بنابراین وجود مداوم آن‌ها نشانه‌ای از آسیب لوله‌ای است. |
| نمونه‌گیری میان‌جریان با روش تمیز | روشی برای جمع‌آوری ادرار که در آن ناحیه تناسلی تمیز می‌شود و تنها بخش میانی جریان ادرار جمع‌آوری می‌شود تا از آلودگی نمونه جلوگیری شود. |
| آسیب حاد توبولی | آسیب به لوله‌های کلیه که اغلب در اثر کاهش جریان خون یا مواد سمی ایجاد می‌شود. این وضعیت یکی از علل شایع افت ناگهانی عملکرد کلیه است. |
| کشت ادرار | آزمایشگاهی که در آن باکتری‌های موجود در نمونه کشت داده می‌شوند تا نوع میکروارگانیسم شناسایی شده و آنتی‌بیوتیک مناسب انتخاب شود. |
سؤالات متداول
«سلول‌های اپیتلیال اندک» در جواب آزمایش ادرار به چه معناست؟
این یعنی آزمایشگاه تعداد کمی سلول پوششی در رسوب ادرار مشاهده کرده است، که یک یافته طبیعی و مورد انتظار است، نه یک نتیجه غیرعادی. تقریباً در هر نمونه‌ای مقداری از این سلول‌ها وجود دارد، زیرا دستگاه ادراری به‌طور مداوم پوشش داخلی خود را می‌ریزد و تجدید می‌کند. نتیجه «تعداد کم» به‌تنهایی نشانه‌ای از عفونت، آسیب کلیوی یا هیچ بیماری نیازمند درمانی نیست. پزشک شما این نتیجه را در کنار سایر بخش‌های آزمایش، به‌ویژه نتایج پروتئین، خون و گلبول‌های سفید بررسی خواهد کرد. اگر سایر موارد طبیعی باشند و هیچ علامتی نداشته باشید، وجود تعداد کمی سلول اپیتلیال نیازی به هیچ اقدامی ندارد.
آیا وجود ۴ تا ۶ سلول اپیتلیال در ادرار طبیعی است؟
تعداد حدود ۴ تا ۶ سلول در هر میدان دید با بزرگ‌نمایی بالا، در لبه بالایی محدوده‌ای قرار دارد که معمولاً طبیعی تلقی می‌شود، به‌ویژه برای سلول‌های سنگفرشی. در بیشتر موارد این نتیجه نشان می‌دهد که نمونه در حین جمع‌آوری مقداری آلودگی پیدا کرده، نه اینکه مشکلی در مثانه یا کلیه‌ها وجود داشته باشد. اگر سایر نتایج آزمایش ادرار طبیعی باشند و احساس خوبی داشته باشید، معمولاً نیازی به پیگیری نیست. اگر همین نمونه باکتری یا گلبول سفید هم نشان دهد، پزشک ممکن است قبل از نتیجه‌گیری، یک نمونه‌گیری مجدد با روش صحیح (نمونه میانی جریان ادرار) را ترجیح دهد، زیرا آلودگی می‌تواند وجود عفونت را تقلید کند.
وجود ۱۰ تا ۱۲ سلول اپیتلیال در ادرار به چه معناست؟
تعداد سلول در این محدوده معمولاً نشان‌دهنده نمونه‌ای است که به‌درستی جمع‌آوری نشده، به‌ویژه وقتی سلول‌ها از نوع سنگفرشی باشند. این نتیجه به بیماری خاصی اشاره نمی‌کند. پیامد عملی آن این است که سایر یافته‌های میکروسکوپی کمتر قابل اعتماد می‌شوند، زیرا سلول‌های پوستی و باکتری‌های پوست همراه با ادرار وارد ظرف نمونه شده‌اند. اکثر آزمایشگاه‌ها و پزشکان در این موارد درخواست می‌کنند که نمونه‌گیری با روش صحیح (نمونه میانی جریان ادرار) تکرار شود. اگر نمونه مجدد تمیز و طبیعی باشد، اقدام بیشتری لازم نیست. اگر تعداد بالا در نمونه‌ای که به‌درستی جمع‌آوری شده همچنان باقی بماند، آن وقت است که پزشک تصویر کلی‌تری را بررسی خواهد کرد.
محدوده طبیعی سلول‌های اپیتلیال در ادرار زنان چقدر است؟
محدوده مرجع برای همه یکسان است و معمولاً کمتر از حدود پنج سلول سنگفرشی در هر میدان دید با بزرگ‌نمایی بالا است، اما زنان به دلایل آناتومیک و نه پزشکی بیشتر از این مقدار تجاوز می‌کنند. دهانه مجرای ادرار در نزدیکی دهانه واژن قرار دارد و سلول‌های دیواره واژن از نوع سنگفرشی هستند و زیر میکروسکوپ از هم قابل تشخیص نیستند. بنابراین تعداد بالاتر در نمونه یک زن، نشانه بیماری نیست بلکه بیشتر نشان می‌دهد که نمونه از روی آن سطوح عبور کرده است. تمیز کردن دقیق ناحیه و گرفتن نمونه واقعی از وسط جریان ادرار معمولاً در آزمایش مجدد تعداد سلول‌ها را کاهش می‌دهد.
آیا سلول‌های اپیتلیال در ادرار در دوران بارداری بر جنین تأثیر می‌گذارند؟
سلول‌های اپیتلیال به خودی خود تأثیری بر بارداری یا جنین ندارند. این‌ها سلول‌های پوششی معمولی هستند و تعداد بالاتر آن‌ها در دوران بارداری شایع است، زیرا افزایش ترشحات واژینال احتمال آلودگی نمونه هنگام جمع‌آوری را بیشتر می‌کند. آنچه در بارداری اهمیت دارد این است که آزمایش ادرار در کنار این سلول‌ها چه چیزی را بررسی می‌کند؛ به‌ویژه پروتئین و نشانه‌های عفونت که هر دو در مراقبت‌های دوران بارداری با دقت پیگیری می‌شوند. اگر در گزارش شما تعداد زیادی سلول اپیتلیال دیده شود، ماما یا پزشک معمولاً درخواست نمونه مجدد می‌کند تا سایر نتایج قابل اعتماد باشند، نه اینکه سلول‌ها را به عنوان یک مشکل تلقی کند.
آیا سلول‌های اپیتلیال بالا در ادرار نیاز به درمان دارند؟
در اکثر قریب به اتفاق موارد، خیر. برای سلول‌های اپیتلیال درمانی وجود ندارد، زیرا این‌ها بیماری نیستند و تعداد بالای آن‌ها اغلب ناشی از مشکل در نحوه جمع‌آوری نمونه است که با تکرار آزمایش برطرف می‌شود. درمان تنها زمانی مطرح است که وضعیت زمینه‌ای نیاز به آن داشته باشد؛ برای مثال آنتی‌بیوتیک وقتی که نمونه درست جمع‌آوری‌شده و کشت آن عفونت را تأیید کند، یا مراقبت خاص در صورت شناسایی آسیب کلیوی. سلول‌های توبولار کلیوی هستند که نیاز به بررسی بیشتر دارند نه اطمینان‌بخشی، و حتی در آن صورت هم هدف ارزیابی عملکرد کلیه است، نه درمان خود سلول‌ها.
منابع
- Cleveland Clinic — آنالیز ادرار: چیستی، هدف، روش انجام، نتایج و انواع آن. Cleveland Clinic
- MedlinePlus Medical Encyclopedia — آنالیز ادرار — کتابخانه ملی پزشکی آمریکا. MedlinePlus
- Mayo Clinic — آنالیز ادرار: درباره آزمایش و آنچه بررسی می‌کند. Mayo Clinic
- National Kidney Foundation — آنالیز ادرار (آزمایش ادرار). National Kidney Foundation
- Li M, Chang D, Zhao Y, et al. — سلول‌های اپیتلیال توبولار کلیوی و کست‌های ادراری به عنوان پیش‌بینی‌کننده پیامدهای کلیوی در بیماران مبتلا به نفروپاتی دیابتی با تأیید بیوپسی — Journal of Nephrology، ۲۰۲۴. PubMed
- Abinti M, Garigali G, Regalia A, et al. — رسوب ادراری بیماری‌های گلومرولی تکثیری فعال را پیش‌بینی می‌کند — Nephrology Dialysis Transplantation، ۲۰۲۶. PubMed
- Freitas PAC, da Silva YDS, Poloni JAT, et al. — پروتئینوری و هماچوری نواری به‌عنوان محرک بررسی میکروسکوپی دستی در بیماران نفرولوژی — Journal of Clinical Medicine، ۲۰۲۵. PubMed
- Oyaert M, Kouri T, Carton E, et al. — ارزیابی آنالیزگر مورفولوژی سلول جریانی AUTION EYE AI-4510 برای شمارش ذرات در ادرار — Clinical Chemistry and Laboratory Medicine، ۲۰۲۵. PubMed
- Ma D, Wang D, Yu J, et al. — پروفایل‌سازی تک‌سلولی سلول‌های اپیتلیال توبولار در حالت تطبیقی در رسوب ادراری بیماران مبتلا به بیماری کلیوی دیابتی اولیه و پیشرفته — Kidney International Reports، ۲۰۲۴. PubMed
مطالعه بیشتر
- رنگ ادرار: تغییرات رنگ چه چیزی را نشان می‌دهند
- الکترولیت‌های ادرار و نحوه تفسیر نتایج آن‌ها
- کریستال‌های ادرار، علل آن‌ها و خطرات مرتبط
- سطح طبیعی pH ادرار و عوامل تغییر آن
- موکوس در ادرار، علل آن و آزمایش‌های مورد استفاده
نتایج آزمایشگاهی خود را با AI DiagMe بفهمید
عبارت «سلول‌های اپیتلیال فراوان» به‌تنهایی اطلاعات زیادی به شما نمی‌دهد و معنای آن بسته به نوع سلول ذکرشده و سایر یافته‌های همان گزارش کاملاً متفاوت است. AI DiagMe آزمایش ادرار شما را در کنار نتایج مرتبط مانند کشت ادرار، پانل عملکرد کلیه و کراتینین بررسی می‌کند و به زبان ساده توضیح می‌دهد که هر یافته چه نقشی دارد و کدام موارد ارزش مطرح کردن با پزشک را دارند. این ابزار برای کمک به درک نتایج شما طراحی شده، نه برای تشخیص بیماری، و جایگزین پزشکی که از سابقه پزشکی شما آگاه است نمی‌شود.
نتایج آزمایش خود را در چند دقیقه تفسیر کنید
