یافتن باکتری در ادرار در یک گزارش آزمایشگاهی نگران‌کننده به نظر می‌رسد، اما این به معنای ابتلا به عفونت نیست. باکتری زمانی گزارش می‌شود که آزمایشگاه نمونه ادرار را زیر میکروسکوپ بررسی کند یا آن را روی محیط کشت رشد دهد، و عفونت واقعی دستگاه ادراری تنها یکی از چند توضیح ممکن است. در واقع، رایج‌ترین توضیح بسیار ساده‌تر است: نمونه در مسیر ورود به ظرف، باکتری‌هایی از پوست با خود برداشته است. این مقاله توضیح می‌دهد که این یافته چگونه تشخیص داده می‌شود، چرا نمونه‌های آلوده اینقدر شایع هستند، چه چیزی باکتری بدون علامت را از عفونتی که نیاز به درمان دارد جدا می‌کند، و در چه موقعیت‌های خاصی پزشکان فردی را که کاملاً سالم احساس می‌کند درمان می‌کنند.
باکتری در ادرار در گزارش آزمایشگاهی واقعاً به چه معناست
ادراری که از مثانه سالم خارج می‌شود تقریباً استریل است. اما تا زمانی که به ظرف نمونه‌گیری برسد، از پوستی عبور کرده که به طور طبیعی پوشیده از باکتری است؛ بنابراین وجود تعداد کمی باکتری معمول است و جای نگرانی ندارد. به همین دلیل آزمایشگاه‌ها نتیجه را به صورت «وجود دارد» یا «وجود ندارد» گزارش نمی‌دهند، بلکه میزان رشد و نوع ارگانیسم‌های رشد‌یافته را گزارش می‌کنند.
شمارش کلنی‌ها و معنای رشد معنادار
کشت ادرار با ریختن یک قطره‌ی اندازه‌گیری‌شده از ادرار روی یک محیط کشت مغذی و نگه‌داشتن آن در طول شب انجام می‌شود. هر باکتری زنده‌ای که باقی می‌ماند تکثیر می‌شود و یک نقطه‌ی قابل مشاهده به نام کلنی تشکیل می‌دهد؛ شمارش این نقاط عددی به نام واحد کلنی‌ساز در میلی‌لیتر (CFU/mL) به دست می‌دهد. تعداد زیاد کلنی از یک نوع باکتری نشان می‌دهد که باکتری‌ها واقعاً در داخل مثانه در حال تکثیر بوده‌اند. تعداد کم، یا تعداد متوسط از چند نوع باکتری مختلف، نشانه‌ی خلاف این است. آستانه‌ها ثابت نیستند: آزمایشگاه‌ها بسته به روش جمع‌آوری نمونه و اینکه فرد علائم دارد یا باردار است، مقادیر حد متفاوتی به کار می‌برند.
فلور مختلط و معمولاً به چه چیزی اشاره دارد
وقتی گزارشی عبارت «فلور مختلط»، «رشد مختلط» یا نام سه ارگانیسم یا بیشتر را ذکر می‌کند، پیام مشخصی دارد. عفونت‌های مثانه در اغلب موارد توسط یک ارگانیسم واحد که تکثیر یافته ایجاد می‌شوند. رشد همزمان چند باکتری مختلف نشانه‌ای است که نمونه در مسیر خروج، باکتری‌هایی را با خود برداشته است. آزمایشگاه‌ها اغلب از شناسایی بیشتر این باکتری‌ها خودداری می‌کنند، زیرا در آن صورت پوست را آزمایش می‌کنند نه مثانه را. تهیه یک نمونه مجدد با دقت بیشتر، این مسئله را بسیار قابل‌اطمینان‌تر از تجویز دارو حل می‌کند.
چرا باکتری در ادرار با عفونت دستگاه ادراری یکسان نیست
این مهم‌ترین تمایز در کل این موضوع است. عفونت یعنی باکتری به علاوه واکنش بدن شما. باکتری به تنهایی، که بدون ایجاد واکنش در مثانه حضور دارد، چیز متفاوتی است با نام متفاوت و رویکرد مدیریتی متفاوت. یک مقاله جداگانه علائم و درمان عفونت دستگاه ادراری.
باکتریوری بدون علامت
باکتریوری بدون علامت یعنی باکتری در ادرار فردی رشد می‌کند که هیچ علامت ادراری ندارد: نه سوزش، نه احساس فوریت، نه تکرر ادرار غیرمعمول، نه تب. با افزایش سن شایع‌تر می‌شود و در دوران بارداری و در افرادی که کاتتر دائمی دارند بسیار رایج است. به‌طور کلی این وضعیت را باید به حال خود رها کرد، نه اینکه آن را به‌عنوان مشکلی درمان‌پذیر تلقی کرد. دستورالعمل‌های انجمن بیماری‌های عفونی آمریکا توصیه می‌کنند که حتی در بزرگسالان سالم غیرباردار، سالمندان، افراد مبتلا به دیابت و ساکنان مراکز مراقبت طولانی‌مدت به دنبال این وضعیت نگردیم، زیرا یافتن آن معمولاً به درمانی منجر می‌شود که برای هیچ‌کس سودمند نیست.
عفونت علامت‌دار دستگاه ادراری
عفونت علامت‌دار تصویر آشنایی دارد: سوزش یا درد هنگام ادرار کردن، احساس ناگهانی فوریت برای رفتن به دستشویی، دفعات بسیار زیاد ادرار با مقادیر کم، ناراحتی در ناحیه پایین شکم، و گاهی ادرار کدر یا با بوی تند. وقتی این علائم همراه با کشت مثبتی باشند که یک میکروارگانیسم را به مقدار قابل توجه نشان می‌دهد، تفسیر ساده است و آنتی‌بیوتیک‌ها پاسخ استاندارد هستند. اگر تب، لرز یا درد پهلو هم اضافه شوند، نگرانی به سمت کلیه‌ها می‌رود و با فوریت بیشتری درمان می‌شود.
روش‌های تشخیص باکتری در ادرار: نوار ادراری، میکروسکوپ و کشت
سه آزمایش می‌توانند وجود باکتری را گزارش دهند و هر کدام به سؤال متفاوتی پاسخ می‌دهند. دانستن اینکه کدام آزمایش نتیجه شما را تولید کرده، نشان می‌دهد که چقدر باید به آن اهمیت داد.
نوار ادراری: نیتریت و لکوسیت استراز
نوار تشخیصی یک نوار پلاستیکی با پدهای رنگی است که در عرض چند دقیقه خوانده می‌شود. دو پد در اینجا اهمیت دارند. پد نیتریت، ماده شیمیایی‌ای را که برخی باکتری‌های ادراری از نیترات‌های موجود در ادرار تولید می‌کنند شناسایی می‌کند؛ بنابراین نتیجه مثبت نسبتاً به‌طور اختصاصی به آن میکروارگانیسم‌ها اشاره دارد، اما سایر باکتری‌ها را کاملاً از دست می‌دهد و نیاز دارد ادرار چند ساعتی در مثانه مانده باشد؛ به همین دلیل نتیجه مثبت اطلاعات بیشتری نسبت به نتیجه منفی می‌دهد. راهنمای دیگری توضیح می‌دهد نتیجه مثبت نیتریت در نوار ادراری. پد دوم لکوسیت استراز را که توسط گلبول‌های سفید خون آزاد می‌شود شناسایی می‌کند و نشان‌دهنده التهاب در جایی از دستگاه ادراری است، بدون اینکه علت آن را مشخص کند؛ ما لوکوسیت استراز در نوار ادراری را با جزئیات بیشتر. نوار کامل در راهنمای ما درباره پانل شیمیایی نوار ادراری.
میکروسکوپی
یک قطره ادرار که سانتریفیوژ شده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود، نتیجه‌ای مانند «تعداد کم، متوسط یا زیاد باکتری» به دست می‌دهد. به تنهایی این یافته شواهد ضعیفی است، زیرا میکروسکوپ نمی‌تواند باکتری‌های مثانه را از باکتری‌هایی که هنگام نمونه‌گیری وارد نمونه شده‌اند تشخیص دهد. آنچه این یافته را مفید می‌کند، سایر اطلاعات روی همان لام است. گلبول‌های سفید خون نشان‌دهنده یک پاسخ التهابی واقعی هستند، و یک مقاله توضیح می‌دهد گلبول‌های سفید در نمونه ادرار. سلول‌های پوششی صاف از پوست نشانه عکس این موضوع هستند، و ما سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی در ادرار به‌طور جداگانه. سایر ساختارها معناهای خاص خود را دارند: راهنمای اختصاصی به کست‌ها در ادرار، مقاله دیگری مخمر در ادرار، و مقاله سومی توضیح می‌دهد سیتولوژی ادرار، که به دنبال سلول‌های غیرطبیعی است نه میکروارگانیسم‌ها. برای اینکه ببینید این خطوط چگونه به هم مرتبط می‌شوند، راهنمای ما شما را در یک گزارش کامل آنالیز ادرار.
کشت، آزمایش مرجع
کشت وزن واقعی را به دوش می‌کشد، زیرا نوع میکروارگانیسم را مشخص می‌کند و میزان رشد آن را اندازه می‌گیرد. این فرآیند یک تا دو روز طول می‌کشد؛ به همین دلیل درمان یک عفونت با علائم واضح اغلب پیش از رسیدن نتیجه شروع می‌شود و بعداً تنظیم می‌گردد. همچنین تنها آزمایشی است که از میان این سه، پانل حساسیت آنتی‌بیوتیکی را تولید می‌کند.
آلودگی نمونه رایج‌ترین توضیح است
اگر قرار است یک نکته از این مقاله با خود ببرید، این باشد: نتیجه مثبت در فردی بدون علامت، بیشتر احتمال دارد نشان‌دهنده نحوه جمع‌آوری نمونه باشد تا آنچه در مثانه می‌گذرد. نمونه‌های آلوده امری معمول هستند.
الگویی که آلودگی را آشکار می‌کند
آزمایشگاه‌ها آلودگی را با ترکیبی از نشانه‌ها تشخیص می‌دهند. تعداد زیاد سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی زیر میکروسکوپ نشان می‌دهد سلول‌های پوستی همراه ادرار آمده‌اند، و هر جا سلول‌های پوستی باشند، باکتری‌های پوستی هم دنبالشان می‌آیند. رشد سه یا بیشتر میکروارگانیسم با هم به این معناست که چند جمعیت باکتریایی به‌یک‌باره وارد نمونه شده‌اند، چیزی که مثانه به‌ندرت تولید می‌کند. نبود گلبول‌های سفید در نمونه‌ای که ظاهراً پر از باکتری است، قوی‌ترین نشانه است؛ زیرا یک عفونت واقعی تقریباً همیشه پاسخ ایمنی ایجاد می‌کند.
روش نمونه‌گیری تمیز (میان‌جریان)
روش نمونه‌گیری تمیز میان‌جریان دقیقاً برای کاهش این مشکل طراحی شده است: دست‌هایتان را بشویید، دهانه مجرا را با دستمال مرطوب ارائه‌شده تمیز کنید، ابتدا داخل توالت ادرار کنید، سپس ظرف را زیر جریان ادرار بگیرید تا قسمت میانی را جمع‌آوری کنید، و پیش از پایان ادرار کردن ظرف را کنار بکشید. قسمت اول جریان مجرا را شستشو می‌دهد، بنابراین دور انداختن آن بیشتر باکتری‌های ساکن را حذف می‌کند. نمونه باید هرچه زودتر به آزمایشگاه برسد یا در یخچال نگهداری شود، زیرا باکتری‌ها در یک ظرف گرم به‌راحتی تکثیر می‌شوند و می‌توانند صرفاً با تأخیر، یک تعداد ناچیز را به عددی چشمگیر تبدیل کنند.
زمانی که آنتی‌بیوتیک‌ها معمولاً توصیه می‌شوند
درمان باکتری‌هایی که علائمی ایجاد نمی‌کنند، یک اقدام بی‌خطر نیست. این داروها جوامع باکتریایی روده و پوست را مختل می‌کنند، می‌توانند باعث بثورات پوستی، اسهال و عفونت‌های جدی‌تر روده شوند، و زمینه را برای ظهور میکروارگانیسم‌های مقاوم فراهم می‌کنند؛ به این معنا که ممکن است دارو در زمانی که واقعاً به آن نیاز دارید، کارایی نداشته باشد. این میکروارگانیسم‌ها معمولاً ظرف چند هفته بازمی‌گردند. همین تعادل میان آسیب و نبود سود است که دستورالعمل‌ها را قاطع کرده و دو استثنا را برجسته می‌سازد.
دو استثنای شناخته‌شده
اول، بارداری است. باکتریوری درمان‌نشده در دوران بارداری خطر قابل‌توجهی از پیشرفت به عفونت کلیه دارد؛ به همین دلیل کشت ادرار بخشی از مراقبت‌های معمول دوران بارداری است و نتیجه مثبت، حتی در صورت احساس کامل سلامتی، درمان می‌شود. کارگروه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده غربالگری در دوران بارداری را توصیه می‌کند و در عین حال از غربالگری بزرگسالان غیرباردار منع می‌کند؛ این دو موضع، منطق کلی را به‌خوبی نشان می‌دهند. سایر آزمایش‌های معمول در راهنمای ما درباره آزمایش‌های خونی دوران بارداری.
دومین استثنا، یک روش اورولوژیک برنامه‌ریزی‌شده است که پوشش داخلی مجاری ادراری را می‌شکافد؛ مانند عمل جراحی روی پروستات یا سنگ‌های ادراری. ابزارگذاری می‌تواند باکتری‌هایی را که بی‌ضرر در مثانه قرار دارند وارد جریان خون کند، بنابراین یک دوره کوتاه آنتی‌بیوتیک پیش از عمل استاندارد است. به این نکته توجه کنید: این استثنا به روش‌هایی مربوط می‌شود که مخاط را می‌شکافند، نه به تعویض معمول سوند و نه به جراحی در نواحی دیگر بدن.
گروه‌هایی که بیشتر در معرض درمان غیرضروری هستند
دو گروه سهم بزرگی از نسخه‌های غیرضروری را به خود اختصاص می‌دهند. سالمندان اغلب بدون هیچ عفونتی باکتری در ادرار دارند، و وقتی فردی دچار گیجی می‌شود، معمولاً آزمایش ادرار درخواست می‌شود و نتیجه مثبت به‌عنوان علت فرض می‌شود. دستورالعمل‌ها در صورت نبود علائم ادراری و تب، از این واکنش خودکار منع می‌کنند؛ چراکه گیجی علل متعددی دارد و تمرکز صرف بر ادرار می‌تواند یافتن علت اصلی را به تأخیر بیندازد. گروه دوم افرادی هستند که سوند بلندمدت دارند؛ در این حالت باکتری‌ها تقریباً بدون استثنا ظرف چند هفته لوله سوند را کلونیزه می‌کنند و درمان بدون وجود علائم جدید، تنها باعث انتخاب میکروارگانیسم‌های مقاوم‌تر می‌شود.
جدول زیر نشان می‌دهد که پزشکان معمولاً چگونه با هر وضعیت برخورد می‌کنند. این جدول رویه‌های معمول و موضع دستورالعمل‌ها را توصیف می‌کند، نه توصیه‌ای برای وضعیت خاص شما.
| سناریو | معمولاً به چه معناست | آیا معمولاً آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود؟ |
|---|---|---|
| بدون علائم ادراری، در غیر این صورت سالم، غیرباردار | باکتریوری بدون علامت، یا نمونه‌ای که در مسیر ورود به ظرف آلوده شده است | معمولاً خیر. دستورالعمل‌ها از غربالگری یا درمان در این گروه منع می‌کنند. |
| باکتری همراه با سوزش، احساس فوریت یا تکرر ادرار بسیار زیاد | عفونت ادراری علامت‌دار | معمولاً بله. آنتی‌بیوتیک‌ها برای همین موارد هستند. |
| بارداری، گزارش وجود باکتری، بدون علائم | باکتریوری بدون علامت در بارداری، با خطر بالاتر رسیدن عفونت به کلیه‌ها | معمولاً بله. غربالگری و درمان بخش استاندارد مراقبت‌های دوران بارداری است. |
| برنامه‌ریزی شده برای انجام روشی که پوشش داخلی دستگاه ادراری را می‌شکند | باکتری‌ها ممکن است در حین عمل وارد جریان خون شوند | معمولاً بله. یک دوره کوتاه درمانی از قبل تجویز می‌شود. |
| کاتتر بلندمدت، بدون تب و بدون علامت جدید | کلونیزاسیون سطح کاتتر، که پس از چند هفته طبیعی است | معمولاً نه. دستورالعمل‌ها توصیه می‌کنند تنها بر اساس کشت، درمان انجام نشود. |
| بزرگسال مسن با سردرگمی تازه، بدون علائم ادراری، بدون تب | گیجی علل بسیاری دارد؛ باکتری ممکن است یافته‌ای تصادفی باشد | معمولاً نه، تنها بر اساس نتیجه آزمایش ادرار. ابتدا به دنبال علل دیگر گشته می‌شود. |
| باکتری همراه با تب، لرز، درد پهلو یا احساس بدحالی شدید | احتمال عفونت کلیه به جای عفونت مثانه | ارزیابی فوری. درمان معمولاً بلافاصله شروع می‌شود. |
کشت با آنتی‌بیوگرام واقعاً چه اطلاعاتی به پزشک شما می‌دهد
وقتی کشت یک میکروارگانیسم واحد را در مقدار قابل توجهی نشان می‌دهد، آزمایشگاه آن را در برابر مجموعه‌ای از آنتی‌بیوتیک‌ها آزمایش می‌کند و هر کدام را به عنوان حساس، متوسط یا مقاوم علامت‌گذاری می‌کند. این پانل حساسیت‌ها، یک حدس را به یک انتخاب آگاهانه تبدیل می‌کند.
این توضیح می‌دهد که چرا پزشک ممکن است پس از چند روز آنتی‌بیوتیک شما را تغییر دهد: انتخاب اولیه یک تخمین آگاهانه بود که بر اساس عوامل معمول ایجادکننده این عفونت‌ها در منطقه انجام شده، و پانل یا آن را تأیید می‌کند یا مسیر درمان را تغییر می‌دهد. همچنین توضیح می‌دهد که چرا یک میکروارگانیسم یکسان در افراد مختلف به شکل متفاوتی درمان می‌شود، چون الگوهای مقاومت بر اساس منطقه، بیمارستان و سابقه مصرف آنتی‌بیوتیک متفاوت است. این پانل تنها زمانی تهیه می‌شود که آزمایشگاه رشد میکروبی را معنادار تشخیص دهد؛ این دلیل دیگری است که نتیجه «فلور مختلط» اطلاعات چندانی ارائه نمی‌دهد.
گاهی در کنار آزمایش ادرار، آزمایش خون نیز درخواست می‌شود تا مشخص شود آیا عفونت از مثانه فراتر رفته است یا نه. راهنمای ما این موضوع را پوشش می‌دهد پروکلسیتونین به عنوان نشانگر عفونت باکتریایی.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
وجود باکتری در آزمایش فردی که احساس خوبی دارد، موضوعی است که می‌توان در ویزیت روتین بعدی با پزشک در میان گذاشت و نیازی به اقدام فوری ندارد. آنچه این وضعیت را تغییر می‌دهد، بروز علائم است. اگر هنگام ادرار کردن درد یا سوزش دارید، احساس مداوم نیاز به دستشویی دارید یا ناراحتی در ناحیه پایین شکم احساس می‌کنید، هرچه زودتر با یک متخصص تماس بگیرید. در صورت تب، لرز، درد در پشت یا پهلو، استفراغ یا احساس بدحالی شدید، همان روز به پزشک مراجعه کنید، زیرا این علائم ممکن است نشان‌دهنده درگیری کلیه‌ها باشند. وجود خون قابل مشاهده در ادرار نیز به خودی خود نیاز به بررسی دارد و یک مقاله جداگانه در این باره توضیح می‌دهد خون در ادرار. در دوران بارداری، هر کشت ادرار مثبتی باید با تیم مراقبت‌های بارداری شما در میان گذاشته شود. علائمی که پس از تکمیل دوره آنتی‌بیوتیک همچنان ادامه دارند نیز باید بررسی شوند.
آخرین پیشرفت‌های علمی
تحقیقات سه سال گذشته کمتر بر درمان‌های جدید و بیشتر بر یک سؤال عملی متمرکز بوده است: چطور می‌توانیم از درمان افرادی که به آن نیاز ندارند جلوگیری کنیم؟ دو موضوع برجسته هستند.
چقدر از مشکل به خود نمونه مربوط می‌شود
یک مطالعه نمونه‌های ادرار جمع‌آوری‌شده به روش معمول (میانه جریان ادرار با رعایت بهداشت) را با نمونه‌های گرفته‌شده مستقیماً از مثانه از طریق یک لوله نازک، در زنان مراجعه‌کننده به کلینیک اورولوژی زنان مقایسه کرد. نمونه‌های روش معمول بسیار بیشتر احتمال داشت سه یا بیشتر میکروارگانیسم مختلط نشان دهند، الگویی که آزمایشگاه‌ها به عنوان آلودگی تفسیر می‌کنند، در حالی که نمونه‌های گرفته‌شده مستقیماً از مثانه تقریباً هرگز این الگو را نشان نمی‌دادند. آنچه این یافته برای شما تغییر می‌دهد: اگر نتیجه آزمایش شما میکروارگانیسم‌های مختلط نشان می‌دهد و علامتی ندارید، تکرار نمونه‌گیری اغلب مفیدتر از شروع آنتی‌بیوتیک است و منطقی است که در این مورد از پزشک بپرسید.
یک پژوهش دیگر به بررسی علت تداوم آلودگی نمونه پرداخت. این مطالعه کیفی بود، یعنی محققان به جای شمارش نتایج، با افراد مصاحبه‌های عمیق انجام دادند. بیماران و کارکنان کلینیک در تگزاس گزارش دادند که دستورالعمل‌های استاندارد نمونه‌گیری میانه جریان ادرار اغلب به درستی درک نمی‌شوند و برخی این فرآیند را از نظر جسمی دشوار می‌یابند. نمونه آلوده معمولاً نشانه‌ای از مشکل در ارتباط است، نه یک نقص شخصی؛ و درخواست از پرستار برای توضیح مراحل قبل از نمونه‌گیری، روشی عملی برای به دست آوردن نمونه‌ای تمیزتر است.
چگونه بیمارستان‌ها تلاش می‌کنند درمان‌های غیرضروری را کاهش دهند
مهم‌ترین یافته از یک بیمارستان بزرگ به دست آمد که در آن پزشکان برای درخواست کشت ادرار باید فرمی تکمیل می‌کردند که مشخص می‌کرد آیا بیمار علائمی دارد، کاتتر دارد یا عوامل خطر دیگری وجود دارد. در بخش‌هایی که از این فرم استفاده می‌شد، درمان باکتری‌ها بدون وجود علائم به‌طور چشمگیری کاهش یافت و عفونت‌های مکرر ادراری در طول سال بعد به‌جای افزایش، کمتر شد. این موضوع چه تغییری برای شما ایجاد می‌کند: علائمی که توصیف می‌کنید ارزشمندترین اطلاعات برای تفسیر کشت ادرار هستند، بنابراین دقیق بودن در بیان آنچه احساس می‌کنید — یا صریح بودن در اینکه هیچ علائمی ندارید — واقعاً بر اقدام بعدی تأثیر می‌گذارد.
اطمینان از ایمنی این رویکرد از یک برنامه در بخش اورژانس بارسلونا به دست آمد که در آن آموزش داروساز‌محور و بررسی روزانه نسخه‌ها، درمان‌های غیرضروری را تقریباً به نصف رساند. مراجعات مجدد و مرگ‌ومیر در طول یک ماه بدتر نشد، که پاسخی است به سؤالی که اکثر افراد هنگام شنیدن اینکه یک نتیجه مثبت نیاز به درمان ندارد، در ذهن دارند.
واژه‌نامه
| اصطلاح | تعریف |
|---|---|
| باکتریوری بدون علامت | رشد باکتری در نمونه ادرار فردی که هیچ علامت ادراری ندارد. این یک یافته آزمایشگاهی است، نه تشخیص عفونت. |
| باکتریوری | اصطلاح پزشکی برای وجود باکتری در ادرار. این اصطلاح تنها توصیف می‌کند که آزمایشگاه چه چیزی مشاهده کرده و به‌تنهایی هیچ اطلاعاتی درباره اینکه آیا شما بیمار هستید یا نه، ارائه نمی‌دهد. |
| نمونه میانه جریان ادرار (کلین‌کچ) | نمونه ادراری که پس از تمیز کردن ناحیه، در میانه جریان ادرار جمع‌آوری می‌شود تا باکتری‌های پوستی کمتری وارد ظرف نمونه شوند. |
| واحد تشکیل‌دهنده کلنی (CFU) | یک باکتری منفرد که قادر است روی محیط کشت تکثیر شده و کلنی قابل مشاهده‌ای تشکیل دهد. تعداد آن‌ها به ازای هر میلی‌لیتر ادرار گزارش می‌شود و نشان می‌دهد چه مقدار باکتری رشد کرده است. |
| کشت و آنتی‌بیوگرام | یک آزمایش آزمایشگاهی دو مرحله‌ای. کشت مشخص می‌کند کدام میکروارگانیسم رشد کرده و آنتی‌بیوگرام نشان می‌دهد آن میکروارگانیسم به کدام آنتی‌بیوتیک‌ها پاسخ می‌دهد. |
| لوکوسیت استراز | ماده‌ای که توسط گلبول‌های سفید خون ترشح می‌شود. نوار تشخیصی ادرار آن را شناسایی می‌کند و نشان‌دهنده التهاب در جایی از دستگاه ادراری است. |
| فلور مختلط | سه نوع یا بیشتر باکتری مختلف که در یک نمونه با هم رشد می‌کنند. آزمایشگاه‌ها معمولاً این الگو را به‌عنوان آلودگی نمونه تفسیر می‌کنند، نه عفونت. |
| نیتریت‌ها | ماده شیمیایی‌ای که برخی باکتری‌های ادراری با تبدیل نیترات‌های موجود در ادرار تولید می‌کنند. مثبت بودن نوار نیتریت به وجود این باکتری‌های خاص اشاره دارد. |
| پیلونفریت | عفونتی که به یک یا هر دو کلیه رسیده است. معمولاً با تب، لرز و درد پهلو همراه است و نسبت به عفونت مثانه با فوریت بیشتری درمان می‌شود. |
| سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی | سلول‌های سطحی پهن از پوست اطراف مجرای ادرار. مشاهده تعداد زیادی از آن‌ها زیر میکروسکوپ نشان می‌دهد که نمونه در حین جمع‌آوری آلوده شده است. |
سؤالات متداول
آیا می‌توان در ادرار باکتری داشت بدون اینکه عفونت وجود داشته باشد؟
بله، و این امر شایع است. باکتری‌ها می‌توانند بدون ایجاد هیچ واکنشی در بدن در مثانه زندگی کنند؛ این حالت باکتریوری بدون علامت نامیده می‌شود. این وضعیت با افزایش سن، در دوران بارداری و در افرادی که کاتتر ادراری بلندمدت دارند شایع‌تر می‌شود و در مورد اخیر، پس از چند هفته تقریباً همیشگی است. باکتری‌ها همچنین ممکن است در نتیجه آزمایش ظاهر شوند، صرفاً به این دلیل که نمونه در حین جمع‌آوری آن‌ها را از پوست برداشته است. در هر دو حالت، فرد کاملاً سالم احساس می‌کند. دستورالعمل‌های پزشکی این وضعیت را یک یافته آزمایشگاهی می‌دانند، نه یک بیماری، و به‌جز در دوران بارداری و قبل از اقدامات برنامه‌ریزی‌شده اورولوژیک، رویکرد معمول عدم درمان است.
وجود تعداد کمی باکتری در آزمایش ادرار به چه معناست؟
«باکتری کم» یک یادداشت از آزمایش میکروسکوپی است که در آن تکنسین آزمایشگاه میزان باکتری دیده‌شده زیر لنز را به صورت کم، متوسط یا زیاد تخمین می‌زند. «کم» معمولاً نشان‌دهنده تعداد اندکی است که در فردی بدون علامت، اغلب به آلودگی نمونه مربوط می‌شود نه به مثانه. این یافته به تنهایی نشانه قوی‌ای نیست. آنچه به آن معنا می‌دهد، بقیه نتایج آزمایش است: باکتری کم بدون گلبول سفید و با وجود چند سلول پوستی، نشان‌دهنده یک نمونه طبیعی با آلودگی جزئی است؛ در حالی که هر مقداری از باکتری در کنار گلبول‌های سفید فراوان و علائم بالینی، تفسیر کاملاً متفاوتی دارد.
آیا برای باکتری در ادرار یک محدوده طبیعی وجود دارد؟
نه به شکلی که در آزمایش خون وجود دارد. باکتری‌ها در میکروسکوپی به صورت توصیفی گزارش می‌شوند، یا در کشت ادرار به صورت تعداد کلنی؛ و هیچ عدد واحدی وجود ندارد که در همه شرایط، طبیعی را از غیرطبیعی جدا کند. آزمایشگاه‌ها بسته به روش جمع‌آوری نمونه، وجود یا نبود علائم، و بارداری، آستانه‌های متفاوتی به کار می‌برند. عددی که در یک فرد سالم نادیده گرفته می‌شود، ممکن است در فردی با علائم واضح اهمیت پیدا کند. به همین دلیل، عدد به تنهایی بسیار کم‌اهمیت‌تر از تفسیر آن در کنار علائم شماست.
چرا باکتری در آزمایشم دیده شد در حالی که نوار ادراری (دیپ‌استیک) منفی بود؟
نوار ادراری و میکروسکوپ به دنبال چیزهای متفاوتی می‌گردند. قسمت نیتریت نوار فقط باکتری‌هایی را شناسایی می‌کند که توانایی تبدیل نیترات دارند، و تنها زمانی که ادرار به اندازه کافی در مثانه مانده باشد تا این تبدیل انجام شود؛ بنابراین بسیاری از میکروارگانیسم‌های رایج اصلاً رنگ نوار را تغییر نمی‌دهند. نمونه اول صبح بیشتر احتمال دارد نوار را مثبت کند تا نمونه‌ای که کمی پس از دفع قبلی گرفته شده است. در عین حال، میکروسکوپ می‌تواند هر باکتری موجود را ببیند، از جمله آن‌هایی که هنگام جمع‌آوری نمونه وارد آن شده‌اند. نوار منفی با باکتری در میکروسکوپی و بدون علامت، تصویر نسبتاً رایجی برای یک نمونه آلوده است.
آیا باکتری موجود در ادرار بدون آنتی‌بیوتیک از بین می‌رود؟
اغلب بله. در افراد بدون علامت، جمعیت باکتری‌ها در مثانه به خودی خود می‌آیند و می‌روند، و مطالعاتی که افراد درمان‌نشده را دنبال کرده‌اند نشان می‌دهند بسیاری از نتایج بدون هیچ مداخله‌ای منفی می‌شوند. این یکی از دلایلی است که درمان به طور معمول توصیه نمی‌شود: باکتری‌ها معمولاً ظرف چند هفته بازمی‌گردند، چه آنتی‌بیوتیک داده شود چه نه. عفونت‌های علامت‌دار موضوع دیگری هستند و باید ارزیابی شوند، نه اینکه منتظر بهبود خودبه‌خودی ماند. اگر به شما گفته شده باکتری دارید اما علامتی ندارید، قدم مناسب بعدی گفتگو با پزشک یا متخصص مربوطه است تا مشخص شود آیا اصلاً نیازی به اقدام هست یا نه.
آیا وجود باکتری در ادرار در دوران بارداری به جنین آسیب می‌رساند؟
این وضعیتی است که رویکرد معمول «کاری نکن و صبر کن» در آن کاربرد ندارد. در دوران بارداری، وجود باکتری در ادرار احتمال بیشتری برای پیشرفت به عفونت کلیه دارد که با عوارضی برای مادر و جنین همراه است. دقیقاً به همین دلیل است که کشت ادرار به‌عنوان بخشی از مراقبت‌های معمول دوران بارداری انجام می‌شود و نتیجه مثبت آن حتی بدون علائم نیز درمان می‌شود. درمان کاملاً مشخص و معمولاً کوتاه‌مدت است. اگر باردار هستید و به شما گفته شده که کشت ادرارتان رشد باکتری داشته، به‌جای انتظار برای ظهور علائم، با تیم مراقبت بارداری خود تماس بگیرید.
منابع
- Nicolle LE, Gupta K, Bradley SF, و همکاران — راهنمای بالینی برای مدیریت باکتریوری بدون علامت — انجمن بیماری‌های عفونی آمریکا، ۲۰۱۹. راهنمای IDSA
- کارگروه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده — باکتریوری بدون علامت در بزرگسالان: غربالگری — بیانیه توصیه USPSTF، ۲۰۱۹. USPSTF
- دایره‌المعارف پزشکی MedlinePlus — کشت ادرار — کتابخانه ملی پزشکی ایالات متحده، بازبینی‌شده در ۲۰۲۴. MedlinePlus
- مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها — درباره عفونت دستگاه ادراری — CDC، ۲۰۲۴. CDC
- Leong KA, Roberts BL, Rogers RG, Wolff GF — ارتباط بین نمونه‌های ادرار میانه جریان و کاتتر در زنان چاق — Urogynecology، ۲۰۲۶. PubMed
- Collazo A, Haltom TM, Trautner BW, Grigoryan L, et al. — دیدگاه‌های بیماران و متخصصان مراقبت‌های بهداشتی درباره ابزارهای آموزشی برای کاهش آلودگی کشت ادرار در کلینیک‌های سرپایی — Antimicrobial Stewardship and Healthcare Epidemiology، ۲۰۲۶. PubMed
- Shettar SR, Sumana MN, Shetty MS، و همکاران — تأثیر فرم درخواست ساختاریافته کشت ادرار بر مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک در عفونت‌های دستگاه ادراری در یک بیمارستان تخصصی — Frontiers in Antibiotics، ۲۰۲۶. PubMed
- Monje A, Escola-Verge L, Ruiz Ramos J، و همکاران — هدف قرار دادن درمان بیش از حد باکتریوری بدون علامت در بخش اورژانس — Antibiotics، ۲۰۲۵. PubMed
مطالعه بیشتر
- رنگ ادرار و معنای تغییرات آن
- سطح pH ادرار و تفسیر آن
- موکوس در ادرار و آزمایش‌هایی که آن را بررسی می‌کنند
- سنگ کلیه، علل و درمان آن
- پانل آزمایش خون برای بررسی عملکرد کلیه
نتایج آزمایشگاهی خود را با AI DiagMe بفهمید
وقتی در یک گزارش آزمایشگاهی می‌بینید که باکتری یافت شده، یک سؤال طبیعی به ذهن می‌رسد که خود گزارش معمولاً پاسخی برای آن ندارد: آیا این نتیجه واقعاً برای من اهمیت دارد؟ AI DiagMe نتایج شما را در بافت کلی بررسی می‌کند و توضیح می‌دهد که کشت ادرار، شمارش کلنی، نوار ادراری یا آنالیز ادرار چه چیزی نشان می‌دهند و این موارد چه ارتباطی با یکدیگر دارند — همه به زبان ساده و قابل فهم. این ابزار به شما کمک می‌کند بهتر بفهمید با چه چیزی روبه‌رو هستید و سؤال‌های بهتری برای ویزیت پزشک آماده کنید. AI DiagMe تشخیص نمی‌دهد و جایگزین پزشک شما نمی‌شود.
نتایج آزمایش خود را در چند دقیقه تفسیر کنید
