Колитисот е воспаление на дебелото црево. Тоа не е една болест, туку знак заеднички за повеќе состојби: улцеративен колитис, микроскопски колитис, исхемичен колитис (лош проток на крв), инфекции како C. difficile, реакции на лекови и алергиски колитис кај бебиња. Типични симптоми се дијареја, болка или грчеви во стомакот, итна потреба за столица и, кај некои видови, крв или слуз во столицата.
Колитисот се дијагностицира со тестови на столица (скрининг за инфекции, фекален калпротектин), крвни тестови (крвна слика, CRP, албумин, бубрежна функција) и, кај повеќето долготрајни случаи, колоноскопија со биопсии. Лекувањето зависи целосно од видот: антибиотици за C. difficile, будезонид за микроскопски колитис, поддржувачка грижа за повеќето исхемични колитиси и долготрајни антивоспалителни лекови за улцеративен колитис.
Накратко
- „Колитис“ значи воспаление на дебелото црево; причината го одредува лекувањето, па прво се бара видот.
- Околу 2,39 милиони Американци имаат воспалителна болест на цревата (улцеративен колитис или Кронова болест), а околу 700.000 имаат микроскопски колитис.
- Тестовите на столица ја исклучуваат инфекцијата; фекален калпротектин под 50 µg/g ја прави воспалителната болест на цревата малку веројатна кај лице со дијареја.
- Колоноскопијата со биопсии го потврдува улцеративниот и микроскопскиот колитис; микроскопскиот колитис изгледа нормален на око и се гледа само под микроскоп.
- Новите лекови (блокатори на IL-23, модулатори на S1P рецепторите) и упатствата од 2026 година за C. difficile ги проширија изборите за лекување.
Што е колитис?
Кога слузницата на дебелото црево е воспалена, може да крвари или да создава слуз, што ги објаснува дијарејата, итноста и грчевите. Cleveland Clinic го опишува колитисот како воспаление на дебелото црево што може да биде привремено, на пример по инфекција, или хронично и доживотно.
Некои форми заздравуваат за денови; други се хронични воспалителни болести на цревата (ВБЦ) со избувнувања и ремисии. Бидејќи симптомите се преклопуваат, истите први тестови служат за сите видови.
Кои се различните видови колитис?
Улцеративен колитис
Улцеративниот колитис е хронична ВБЦ во која ненормални имуни реакции предизвикуваат воспаление и чирови во слузницата на дебелото црево. MedlinePlus објаснува дека започнува во ректумот и може да се шири нагоре без да прескокнува делови. Може да биде ограничен на ректумот (улцеративен проктитис), да стигне до левата страна на дебелото црево (левостран колитис) или да се шири подалеку (екстензивен колитис или панколитис). NIDDK проценува дека 600.000 до 900.000 луѓе во САД го имаат, најчесто започнува меѓу 15 и 30 години. Нашата вест за крвниот тест за улцеративен колитис покрива нови маркери на антитела.
Микроскопски колитис
Микроскопскиот колитис предизвикува хронична, водена дијареја без крв, често ноќе. Дебелото црево изгледа нормално при колоноскопија; воспалението се гледа само во биопсиите. Постојат две форми: лимфоцитен колитис (дополнителни бели крвни зрнца во слузницата) и колагенски колитис (задебелен слој колаген). NIDDK проценува дека околу 700.000 Американци го имаат; просечната возраст при дијагноза е 60 до 65 години, а кај жените е три до девет пати почест. За разлика од улцеративниот колитис, не го зголемува ризикот од рак на дебелото црево.
Исхемичен колитис
Исхемичниот колитис се случува кога протокот на крв до дел од дебелото црево опаѓа, често кај постари лица со зацврстени артерии. MedlinePlus забележува дека обично прво доаѓа болка, а потоа ректално крварење. Повеќето случаи се благи и заздравуваат со поддржувачка грижа, но некои бараат операција (видете го делот за лекување).
Инфективен колитис, вклучувајќи C. difficile
Бактерии, вируси и паразити можат да го воспалат дебелото црево. Clostridioides difficile (C. diff) е најпознат: CDC проценуваат речиси половина милион инфекции годишно во САД, а луѓето имаат до 10 пати поголема веројатност да го добијат додека земаат антибиотик и во месецот по него. C. diff колитисот, наречен и псевдомембранозен колитис, предизвикува водена дијареја, често 5 до 10 пати на ден, грчеви и треска. Други микроби се наоѓаат со култура на столица или тест на столица за јајца и паразити.
Колитис предизвикан од лекови и колитис од инхибитори на имуните контролни точки
Неколку лекови можат да предизвикаат колитис. NIDDK го поврзува микроскопскиот колитис со НСАИЛ, инхибитори на протонската пумпа, SSRI антидепресиви, хормонска терапија, бета-блокатори и статини. Имунотерапијата на ракот со инхибитори на имуните контролни точки (како лекови anti-PD-1 или anti-CTLA-4) може да предизвика имуно-поврзан колитис; преглед од 2023 година забележува дека до две третини од пациентите на овие лекови имаат некој имуно-поврзан несакан ефект. Во студија од 2026 година на 10.260 возрасни на овие лекови, истовремените антибиотици (однос на опасност 2,72) и НСАИЛ (1,50) беа најсилните фактори на ризик за овој колитис.
Алергиски колитис кај бебиња
Алергискиот проктоколитис предизвикан од протеини во храната (FPIAP) е честа причина за ленти крв во столицата на инаку здрави бебиња што напредуваат добро, најчесто од протеин од кравјо млеко. Преглед од 2025 година го опишува како бенигнен и самоограничувачки. Дијагнозата е клиничка: крварењето запира кога ќе се отстрани храната предизвикувач и се враќа кога ќе се врати.
Други видови
Cleveland Clinic наведува и радијационен колитис и колитис на исклучено црево (по колостома).
Што предизвикува колитис? Фактори на ризик
- Инфекција: C. diff по антибиотици, престој во болница, возраст од 65 или повеќе години, слаб имун систем или претходна епизода (CDC); други бактерии, вируси и паразити.
- Имуни причини: улцеративен и микроскопски колитис. Лекарите не се сигурни што ги предизвикува; улога играат гените, ненормалните имуни реакции, цревниот микробиом и околината (NIDDK). Роднина од прв степен со ВБЦ го зголемува ризикот.
- Лош проток на крв: зацврстување на артериите, крвни згрутчувања, ненормален срцев ритам (MedlinePlus). Систематски преглед на 18 описи на случаи го поврза исхемичниот колитис и со деконгестиви без рецепт (псевдоефедрин, фенилефрин), најчесто кај жени.
- Лекови: НСАИЛ, инхибитори на протонската пумпа, SSRI и други (микроскопски колитис), инхибитори на контролните точки (имун колитис), секој антибиотик (C. diff).
- Пушење: поврзано со микроскопски колитис, а пушачите го развиваат помлади (NIDDK).
- Придружни болести: целијакија, ревматоиден артритис, болести на тироидната жлезда и дијабетес тип 1 се почести со микроскопски колитис. Прочитајте повеќе за целијакија наспроти нетолеранција на глутен.
Симптоми на колитис
NIDDK и Cleveland Clinic ги наведуваат овие чести симптоми:
- дијареја, водена или со крв, слуз или гној;
- грчеви и болка во стомакот, надуеност;
- итност и тенезми (чувство дека треба да одите дури и кога цревото е празно);
- треска, замор, гадење, губење на тежина и апетит, главно кај тешка болест;
- надвор од цревата кај ВБЦ: болка во зглобовите, надразнување на очите, јазли или чирови на кожата.
Крвава дијареја укажува на улцеративен, инфективен или исхемичен колитис. Водена дијареја без крв, понекогаш ноќе, укажува на микроскопски колитис. Ненадејна болка проследена со крварење кај постар човек укажува на исхемичен колитис. Дијареја за време на или по антибиотици укажува на C. diff. За поширока слика, видете го нашиот водич за причини за дијареја и кога да се загрижите и нашата страница за ректално крварење.
Симптоми на избувнување на улцеративен колитис
NIDDK ги оценува избувнувањата по фреквенција на столица: благата болест значи помалку од четири столици на ден, понекогаш со крв; тешката болест значи повеќе од шест на ден со крв поголемиот дел од времето; молскавичната болест значи повеќе од 10 крвави столици на ден. Треска, брз пулс, губење на тежина и замор укажуваат на потешка болест.
Колитис наспроти Кронова болест наспроти СИЦ
Улцеративниот колитис го зафаќа само дебелото црево и ректумот, во континуиран образец од ректумот нагоре. Кроновата болест може да зафати кој било дел од дигестивниот тракт, од устата до анусот (MedlinePlus). Нашиот водич за Кронова болест ги објаснува нејзините тестови и лекувања.
Синдромот на иритабилно дебело црево (СИДЦ) предизвикува болка и дијареја или запек без воспаление, па калпротектинот обично е нормален, а колоноскопијата, кога се прави, често е нормална. Микроскопскиот колитис е класичен имитатор на СИДЦ: само биопсиите ги разликуваат.
Како се дијагностицира колитисот?
Лекарите започнуваат со вашата историја (антибиотици, патувања, нови лекови, имунотерапија, семејна историја) и преглед, а потоа бараат тестови за да го потврдат колитисот, да ја проценат тежината и да ги исклучат слични состојби (NIDDK).
Тестови на столица
- Тестови за токсин и PCR на C. difficile: AGA (2026) претпочита повеќестепено тестирање за најдобра точност и не советува рутински „тест на излекување“ по лекувањето.
- Култура на столица за барање штетни бактерии и тест за јајца и паразити кога се веројатни патување или изложеност на вода.
- Фекален калпротектин, протеин што го ослободуваат неутрофилите во воспалено црево, и фекален лактоферин: двата укажуваат на воспаление и помагаат да се одвои ВБЦ од СИДЦ.
Крвни тестови
- Комплетна крвна слика: низок хемоглобин укажува на анемија од крварење или лоша апсорпција на железо; висок број на бели крвни зрнца сугерира инфекција или тешко воспаление.
- C-реактивен протеин (CRP) и СЕ: маркери на воспаление што се користат за проценка на тежината и следење на лекувањето.
- Албумин: ниските нивоа одразуваат тешко воспаление, губење протеини или лоша исхрана.
- Бубрежна функција и електролити како калиум: дијарејата може да предизвика дехидрација со електролитен дисбаланс; кај C. diff, креатинин над 1,5 пати од основното означува тешка инфекција.
- Лактат при сомнение за исхемија: MedlinePlus забележува дека акутната цревна исхемија може да ги зголеми белите крвни зрнца и млечната киселина.
- Антитела за целијакија кога се сомнева на микроскопски колитис.
Колоноскопија, сигмоидоскопија и сликање
Колоноскопија (цело дебело црево) или флексибилна сигмоидоскопија (ректум и долно дебело црево) со биопсии го потврдува улцеративниот колитис, ја покажува неговата раширеност и исклучува други болести (NIDDK). Биопсиите се единствениот начин за дијагноза на микроскопски колитис, дури и кога слузницата изгледа нормално. КТ помага при сомнение за исхемичен колитис и при компликации; студија од 2026 година на 174 пациенти валидираше КТ скор за предвидување на тежок исхемичен колитис.
Фекален калпротектин и други клучни резултати од тестови
Калпротектинот се известува во µg/g столица (истата вредност во mg/kg, единицата во стил на SI). Границите зависат од лабораторијата и поставеното прашање, па секогаш читајте го референтниот опсег во вашиот извештај.
| Тест и резултат (американска единица / SI единица) | Ситуација | Што обично значи |
|---|---|---|
| Фекален калпротектин под 50 µg/g (50 mg/kg) | Нова дијареја, прашање ВБЦ или СИДЦ | ВБЦ малку веројатна (здружена чувствителност 93%, специфичност 94% при оваа граница) |
| Фекален калпротектин 50-150 µg/g (50-150 mg/kg) | Гранична вредност | Повеќето луѓе немаат ВБЦ; повторен тест може да биде соодветен |
| Фекален калпротектин под 150 µg/g (150 mg/kg) | Познат улцеративен колитис, без симптоми | Активното воспаление е исклучено; рутинска колоноскопија може да се избегне (AGA) |
| Фекален калпротектин над 150 µg/g (150 mg/kg) | Познат улцеративен колитис, умерени до тешки симптоми | Активна болест; поддржува промени во лекувањето (AGA) |
| CRP под 3 mg/L (0,3 mg/dL) | Повеќето здрави возрасни | Нема изразено воспаление; 10-100 mg/L (1-10 mg/dL) е умерено зголемување |
| СЕ (по Westergren) под 15-20 mm/h (мажи), 20-30 mm/h (жени) | Возрасни, границите растат по 50 години | Повисоки вредности укажуваат на воспаление, анемија или други причини |
| Бели крвни зрнца над 15 × 10⁹/L (15.000/µL) | Инфекција со C. difficile | Тешка инфекција, поголем ризик од повторување (AGA 2026) |
| Креатинин над 1,5 пати од основното | Инфекција со C. difficile | Тешка инфекција (AGA 2026) |
Како да ги прочитате вашите резултати
Нормален калпротектин со нормални крвни тестови е умирувачки и често укажува на СИДЦ или кратка инфекција. Висок калпротектин кажува дека цревото е воспалено, не зошто, па тестовите за цревни инфекции и често колоноскопија сè уште се потребни. Кај бебиња калпротектинот е несигурен за алергиски проктоколитис. Кај некој со познат улцеративен колитис, AGA предлага дека нормален биомаркер без симптоми може да ја замени рутинската колоноскопија, но висок маркер без симптоми, или симптоми со нормален маркер, треба да доведат до ендоскопија.
Видови колитис накратко
| Вид | Типична личност и симптоми | Клучен тест | Главно лекување |
|---|---|---|---|
| Улцеративен колитис | Често 15-30 години; крвава дијареја, итност | Колоноскопија со биопсии; калпротектин, CRP | 5-ASA, стероиди, биолошки лекови, мали молекули |
| Микроскопски колитис | Просечно 60-65 години, најмногу жени; водена дијареја без крв | Биопсии на дебело црево што изгледа нормално | Запирање на лековите предизвикувачи; будезонид |
| Исхемичен колитис | Постари лица со васкуларна болест; ненадејна болка, потоа крварење | КТ, колоноскопија; бели крвни зрнца, лактат | Течности, одмор за цревата; операција ако е тежок |
| C. difficile колитис | По антибиотици, престој во болница, 65+; водена дијареја, треска | Тестови на токсин и PCR во столица | Фидаксомицин или ванкомицин; терапија со микробиота при повторувања |
| Друг инфективен колитис | Изложеност на храна, вода или патување | Култура на столица, панел на патогени, јајца и паразити | Течности; антибиотици или антипаразитски лекови кога е потребно |
| Колитис од инхибитори на контролните точки | Луѓе на имунотерапија на рак | Ендоскопија со биопсија | Кортикостероиди; инфликсимаб или ведолизумаб |
| Алергиски проктоколитис | Здрави бебиња; столица со ленти крв | Клинички: подобрување по отстранување на предизвикувачот | Исклучување млечни производи кај мајката или хидролизирана формула |
Како се лекува колитисот?
Лекување на улцеративен колитис
Целите се контрола на избувнувањата, одржување на ремисија и заздравување на слузницата (MedlinePlus). Опциите вклучуваат 5-аминосалицилати (месалазин, сулфасалазин) за благо до умерено заболување, кратки курсеви кортикостероиди, имуносупресиви, биолошки лекови и мали молекули. Во своето живо упатство од 2024 година, Американската гастроентеролошка асоцијација (AGA) препорачува инфликсимаб, голимумаб, ведолизумаб, тофацитиниб, упадацитиниб, устекинумаб, озанимод, етразимод, ризанкизумаб и гуселкумаб за умерен до тежок улцеративен колитис и предлага рана употреба на напредни терапии наместо чекање 5-ASA да не успее. Отстранувањето на дебелото црево ја лекува болеста и се користи кога лековите не успеваат, при дисплазија или рак или при компликации како токсичен мегаколон. За болка се претпочита парацетамол: НСАИЛ можат да ги влошат симптомите (NIDDK).
Во студија од 2026 година во САД на 3.893 возрасни со новодијагностициран улцеративен колитис, 5-годишниот ризик од хоспитализација поврзана со ВБЦ беше 11%, а од колектомија 6%. Видете исто така зошто избувнувањата се враќаат за време на ремисија на ВБЦ.
Лекување на микроскопски колитис
Престанете со пушење и прегледајте ги лековите што можат да го предизвикаат. Терапијата од прва линија е будезонид, 9 mg на ден 6 до 8 недели, кој ефикасно предизвикува ремисија; релапсите се чести, а долгорочните опции вклучуваат ниска доза будезонид, врзувачи на жолчни киселини, средства против дијареја и, кај рефракторни случаи, напредни терапии (Annual Review of Medicine, 2026).
Лекување на C. difficile
Експертскиот преглед на AGA од 2026 година го претпочита фидаксомицинот 200 mg двапати на ден 10 дена, со орален ванкомицин 125 mg четири пати на ден 10 дена како прифатлива алтернатива; метронидазол не треба да се користи надвор од молскавична болест. Терапии засновани на микробиота се нудат по втор релапс. MedlinePlus забележува дека до 1 од 5 инфекции се враќа.
Лекување на исхемичен колитис
Повеќето епизоди се минливи и се лекуваат со течности, одмор за цревата и лекување на причината. Во мета-анализа од 2024 година на 12.420 пациенти, 15% побарале операција; десниот исхемичен колитис (исто така 15% од случаите) носел поголем морталитет и повеќе операции. Сеопфатен преглед забележува дека дијагнозата се поставува при прием кај само 9% од пациентите, па брзото сликање е важно.
Колитис од инхибитори на контролните точки и алергиски колитис
Колитисот од инхибитори на имуните контролни точки се лекува со кортикостероиди, а потоа, кога е потребно, со инфликсимаб или ведолизумаб (преглед од 2023). Алергискиот проктоколитис кај бебиња се води со најмалку ограничувачка диета: исклучување млечни производи кај мајката за доени бебиња или екстензивно хидролизирана формула, со порано враќање штом колитисот ќе помине (преглед од 2025).
Диета при колитис: што да се јаде
Ниедна конкретна храна не предизвикува улцеративен колитис, а истражувачите не нашле храна што го влошува кај сите (NIDDK). За време на избувнување, MedlinePlus предлага:
- мали оброци во текот на денот и вода на мали, чести голтки;
- помалку храна богата со влакна (трици, грав, ореви, семки, пуканки) и масна, мрсна или пржена храна;
- ограничување на млечни производи ако имате нетолеранција на лактоза;
- дневник на храна за да ги откриете сопствените предизвикувачи, со диетичар ако губите тежина.
По C. diff, AGA советува разновидна исхрана богата со овошје и зеленчук со растворливи и нерастворливи влакна; псилиум може да ја зголеми масата на столицата откако ќе се опоравите. NIDDK забележува дека лекарите можат да препорачаат калциум и витамин D за да го забават губењето на коските при улцеративен колитис.
Превенција и долгорочно следење
- Избегнувајте непотребни антибиотици, особено по минала инфекција со C. diff, и добро мијте ги рацете: алкохолните средства за дезинфекција не секогаш делуваат на C. diff (MedlinePlus).
- Контролирајте го крвниот притисок, холестеролот и дијабетесот и престанете со пушење за да ги заштитите крвните садови на цревата.
- Земајте ја одржувачката терапија за улцеративен колитис дури и кога се чувствувате добро; консултирајте се со вашиот тим пред секоја промена.
- Улцеративниот колитис со текот на времето го зголемува ризикот од рак на дебелото црево, особено кога е зафатена третина или повеќе од дебелото црево (NIDDK), па се планираат следни колоноскопии. Дознајте повеќе за симптомите и скринингот за колоректален рак.
Колитис кај деца, постари лица и во бременост
Кај бебиња, столица со ленти крв со нормален раст често укажува на алергиски проктоколитис, кој поминува со времето. Улцеративниот колитис кај деца може да го забави растот и пубертетот. Микроскопски колитис се јавува и кај деца: серија на Mayo Clinic од 2026 година најде 42 случаи (медијана на возраст 12,5 години), со будезонид најефикасен, но со чести релапси. Кај постари лица помислете на микроскопски и исхемичен колитис, прегледајте ги лековите и внимавајте на дехидрација. Во бременост, продолжете го лекувањето на ВБЦ под надзор на специјалист: опис на случај од 2025 година на тешко избувнување по прекин на лекувањето нагласува дека доброто придржување ја одржува стапката на компликации блиску до онаа кај жени што не се бремени.
Кога да отидете на лекар
Одете кај лекар ако дијарејата трае подолго од неколку дена, ако имате крв во столицата, болка во стомакот што не се подобрува, дијареја за време на или по антибиотици или водена дијареја неколку недели. MedlinePlus советува да се јавите за каква било крвава столица по антибиотици или пет или повеќе епизоди на дијареја на ден подолго од 1 до 2 дена.
Јавете се на 112 (брза помош 194) или одете во итна помош при силна болка во стомакот, надуен тврд стомак, обилно ректално крварење, несвестица, висока треска со конфузија или знаци на тешка дехидрација (нема урина, вртоглавица при станување). Луѓето на имунотерапија на рак треба веднаш да пријават секоја нова дијареја на својот онколошки тим.
Најнови научни достигнувања кај колитисот
Нови упатства за улцеративен колитис (ACG 2025, AGA 2024)
Американскиот колеџ за гастроентерологија го ажурираше упатството за улцеративен колитис кај возрасни во јуни 2025 година, користејќи го методот GRADE. Следи на живото упатство на AGA од 2024 година, кое ги рангира лековите по ефикасност и советува рана напредна терапија при умерено до тешко заболување наместо бавно скалесто зголемување. За вас тоа значи побрз пристап до ефикасно лекување.
Блокатори на IL-23 и модулатори на S1P рецепторите
Три антитела што ја блокираат подединицата p19 на интерлеукин-23 сега се препорачани од AGA за улцеративен колитис. Во испитувањата LUCENT (NCT03518086, NCT03524092), клиничката ремисија по една година достигна 49,9% со мирикизумаб наспроти 25,1% со плацебо. Во QUASAR (NCT04033445), гуселкумаб постигна 50% ремисија во неделата 44 со доза на секои 4 недели наспроти 19% со плацебо. Во INSPIRE и COMMAND (NCT03398148, NCT03398135), ризанкизумаб делуваше без разлика дали пациентите имале неуспех со други напредни лекови. Етразимод, орален модулатор на рецепторот на сфингозин-1-фосфат (S1P), е наведен од ChEMBL како одобрен за улцеративен колитис од 2023 година. Мрежна мета-анализа од 2026 година најде дека anti-p19 лековите имаат најповолен безбедносен профил, иако довербата во овие процени на безбедност беше пониска.
Обефазимод, прва таблета од својот вид
Обефазимод е орален лек што зголемува една микроРНК, miR-124. Во 96-неделното отворено продолжување на фаза 2b, 52,5% од 217 пациенти беа во клиничка ремисија во неделата 96. Две индукциски испитувања од фаза 3 (ABTECT, NCT05507203 и NCT05507216, околу 1.275 пациенти) завршија во 2025 година, а испитувањето за одржување NCT05535946 продолжува. Во мрежната мета-анализа од 2026 година, обефазимод се рангираше меѓу најефикасните опции кај пациенти нови за напредна терапија.
C. difficile: упатство на AGA од 2026 и терапии со микробиота
Експертскиот преглед на AGA од 2026 година го прави фидаксомицинот претпочитан прв избор, нуди производи од фекална микробиота одобрени од FDA (fecal microbiota, live-jslm; fecal microbiota spores, live-brpk) или конвенционална трансплантација по втор релапс и советува против пробиотици за спречување на C. diff. Придружен преглед од 2026 година за луѓе со ВБЦ препорачува исклучување на C. diff кај секој со ВБЦ и нова или влошена дијареја и продолжување на лекувањето на ВБЦ за време на инфекцијата.
Микроскопски колитис: пошироки критериуми
Мета-анализа од 2026 година на 1.370 пациенти со „нецелосен“ микроскопски колитис (биопсии што не ги исполнуваат целосно критериумите) најде дека 46% земале лекови поврзани со болеста, а 85% постигнале ремисија со будезонид. Авторите предлагаат проширување на дијагностичките критериуми.
Кои тестови можат да помогнат?
Прашајте го вашиот лекар за:
- столица: токсин/PCR на C. difficile, култура на столица или панел на патогени, јајца и паразити, фекален калпротектин или лактоферин;
- комплетна крвна слика (хемоглобин, бели крвни зрнца, тромбоцити) и тестови на железо со феритин;
- CRP и СЕ за мерење на воспалението;
- албумин, бубрежна функција, натриум и калиум;
- антитела за целијакија (tTG-IgA) кога се сомнева на микроскопски колитис или хронична дијареја;
- колоноскопија со биопсии кога симптомите траат или маркерите се високи.
Речник
- Колитис: воспаление на дебелото црево.
- Проктитис: воспаление ограничено на ректумот.
- Фекален калпротектин: протеин во столицата од бели крвни зрнца што се зголемува кога цревото е воспалено.
- Воспалителна болест на цревата (ВБЦ): хронично имуно воспаление на цревата, главно улцеративен колитис и Кронова болест.
- Биолошки лек: лек-антитело што блокира одреден имун сигнал (на пример TNF, интегрини или IL-23).
- Токсичен мегаколон: опасно проширување на воспаленото дебело црево што бара итна грижа.
- Терапија со фекална микробиота: пренос на здрави цревни бактерии за спречување на повторени инфекции со C. diff.
Често поставувани прашања
Што предизвикува колитис?
Инфекции како C. diff, имуни болести, намален проток на крв, лекови (НСАИЛ, имунотерапија на рак), зрачење и алергија на протеини во храната кај бебиња.
Како се дијагностицира колитисот?
Со тестови на столица (инфекции, калпротектин), крвни тестови (крвна слика, CRP, албумин, бубрежна функција) и, кога симптомите траат, колоноскопија со биопсии; КТ помага при сомнение за исхемичен колитис.
Како се лекува колитисот?
Следи на причината: антибиотици за C. diff, будезонид за микроскопски колитис, поддржувачка грижа за повеќето исхемични колитиси и антивоспалителни лекови за улцеративен колитис.
Кои се различните видови колитис?
Улцеративен, микроскопски, исхемичен и инфективен колитис (вклучувајќи C. difficile), колитис предизвикан од лекови и колитис од инхибитори на контролните точки, алергиски проктоколитис кај бебиња, радијационен колитис и колитис на исклучено црево.
Што е проктитис?
Проктитисот е воспаление само на ректумот. Кај улцеративниот колитис е најограничената форма: во норвешка кохорта од 736 пациенти, 43% имале проктитис при дијагнозата и имал највисок годишен ризик од ширење (7,5%), па следењето е важно.
Кои се симптомите на избувнување на улцеративен колитис?
Почести и поитни столици, крв или слуз во столицата, грчеви и тенезми. Повеќе од шест крвави столици на ден, треска или брз пулс укажуваат на тешко избувнување што бара итна грижа.
Кои се упатствата за лекување на улцеративен колитис?
Упатствата ACG 2025 и AGA 2024 го прилагодуваат лекувањето на тежината и раширеноста: 5-ASA за благо до умерено заболување и рани биолошки лекови или мали молекули за умерено до тешко, со биомаркери како калпротектин и CRP за следење на одговорот.
Кој лек се користи за колитис?
За ВБЦ: месалазин, стероиди, азатиоприн, биолошки лекови (инфликсимаб, ведолизумаб, мирикизумаб, гуселкумаб, ризанкизумаб) и таблети (тофацитиниб, упадацитиниб, озанимод, етразимод). За C. diff: фидаксомицин или ванкомицин. Избегнувајте НСАИЛ за болка.
Извори
- Rubin DT et al. — ACG Clinical Guideline Update: Ulcerative Colitis in Adults — Am J Gastroenterol, 2025 — doi.org
- Singh S et al. — AGA Living Guideline: Moderate-to-Severe Ulcerative Colitis — Gastroenterology, 2024 — doi.org
- Singh S et al. — AGA Guideline on Biomarkers in Ulcerative Colitis — Gastroenterology, 2023 — doi.org
- Waugh N et al. — Faecal calprotectin testing: systematic review — Health Technol Assess, 2013 — doi.org
- Lewis JD et al. — Incidence and Prevalence of IBD in the United States — Gastroenterology, 2023 — doi.org
- Ahuja D et al. — Outcomes of Newly Diagnosed IBD in the US, 2007-2023 — Clin Gastroenterol Hepatol, 2026 — doi.org
- Hjelle H et al. — Long-term changes in ulcerative colitis extent (HUNT) — Scand J Gastroenterol, 2026 — doi.org
- D'Haens G et al. — Mirikizumab for Ulcerative Colitis (LUCENT) — N Engl J Med, 2023 — doi.org
- Rubin DT et al. — Guselkumab in ulcerative colitis (QUASAR) — Lancet, 2025 — doi.org
- Panaccione R et al. — Risankizumab by prior advanced therapy (INSPIRE, COMMAND) — J Crohns Colitis, 2025 — doi.org
- Vermeire S et al. — Obefazimod: 96-week phase 2b maintenance study — J Crohns Colitis, 2025 — doi.org
- Olivera PA et al. — Advanced Therapies for Ulcerative Colitis: Network Meta-Analysis — Clin Gastroenterol Hepatol, 2026 — doi.org
- Abivax — Obefazimod induction trial (ABTECT-1, NCT05507203) — ClinicalTrials.gov — clinicaltrials.gov
- Abivax — Obefazimod induction trial (ABTECT-2, NCT05507216) — ClinicalTrials.gov — clinicaltrials.gov
- Abivax — Obefazimod maintenance trial (NCT05535946) — ClinicalTrials.gov — clinicaltrials.gov
- Fischer M et al. — AGA Update on C. difficile Infection in Adults — Clin Gastroenterol Hepatol, 2026 — doi.org
- Khanna S et al. — AGA Update on C. difficile Infection in IBD — Gastroenterology, 2026 — doi.org
- Peery AF et al. — AGA Guideline on Fecal Microbiota-Based Therapies — Gastroenterology, 2024 — doi.org
- Ghoneim S et al. — Microscopic Colitis: Diagnosis and Management — Annu Rev Med, 2026 — doi.org
- Tome J et al. — Incomplete Microscopic Colitis: Meta-Analysis — Inflamm Bowel Dis, 2026 — doi.org
- Hernández Díaz LM et al. — Microscopic colitis in children: systematic review — J Pediatr Gastroenterol Nutr, 2026 — doi.org
- Qian W et al. — Surgery in ischemic colitis: meta-analysis — World J Surg, 2024 — doi.org
- Maimone A et al. — Colon ischemia: a comprehensive review — Clin Res Hepatol Gastroenterol, 2021 — doi.org
- Goraya MHN et al. — Ischemic colitis and oral decongestants: systematic review — J Clin Transl Res, 2023 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Valtchev L et al. — CT severity score in ischemic colitis — Eur Radiol, 2026 — doi.org
- Dougan M et al. — AGA Update on Immune Checkpoint Inhibitor Colitis — Gastroenterology, 2021 — doi.org
- Kiparizoska S et al. — Treatment paradigms in immune-checkpoint inhibitor colitis — Curr Opin Gastroenterol, 2023 — doi.org
- Chu DHT et al. — Risk factors for immune checkpoint inhibitor colitis — Cancer Immunol Immunother, 2026 — doi.org
- Moreno-Mendoza DI et al. — Ischemic colitis in ulcerative colitis during pregnancy: case report — Cureus, 2025 — doi.org
- Leney M et al. — Food Protein-Induced Allergic Proctocolitis — Curr Gastroenterol Rep, 2025 — doi.org
- NIDDK — Ulcerative Colitis (facts, symptoms, diagnosis, treatment) — NIH — niddk.nih.gov
- NIDDK — Microscopic Colitis — NIH — niddk.nih.gov
- CDC — About C. diff — CDC — cdc.gov
- MedlinePlus — Ulcerative colitis — Medical Encyclopedia — medlineplus.gov
- MedlinePlus — Pseudomembranous colitis — Medical Encyclopedia — medlineplus.gov
- MedlinePlus — Intestinal ischemia and infarction — Medical Encyclopedia — medlineplus.gov
- MedlinePlus — Crohn disease — Medical Encyclopedia — medlineplus.gov
- MedlinePlus — C-reactive protein — Medical Encyclopedia — medlineplus.gov
- MedlinePlus — Sed rate (ESR) — Medical Encyclopedia — medlineplus.gov
- Cleveland Clinic — Colitis — Health Library — my.clevelandclinic.org
- EMBL-EBI — ChEMBL: mirikizumab and etrasimod — ChEMBL — ebi.ac.uk
Дополнително читање
- Постојана дијареја: кои тестови на столица ви требаат
- Крвен тест за Кронова болест: показатели 10 години порано
- Тест на столица ги намалува смртните случаи од рак на дебелото црево за 43%
- Конзистенција на столица: објаснета Бристол скалата
- Панел за железо: феритин и TIBC објаснети
- Низок албумин: причини, симптоми, кога да се загрижите
Разберете ги вашите лабораториски резултати со AI DiagMe
Испитувањето за колитис носи многу резултати одеднаш: калпротектин, CRP, СЕ, крвна слика, албумин, калиум, бубрежна функција и извештаи од тестови на столица. AI DiagMe го чита вашиот лабораториски извештај за неколку минути, го објаснува секој резултат на едноставен јазик, означува што може да укажува на воспаление, инфекција или анемија и предлага прашања за вашиот лекар. Прикачете ги вашите лабораториски резултати во AI DiagMe за јасен, личен извештај.



