Може ли Кроновата болест да остави трага во крвта многу пред првиот грч или итното одење во тоалет? Студија претставена на 19 октомври 2026 година на UEG Week во Барселона, најголемиот европски гастроентеролошки конгрес, укажува дека може. Анализирајќи примероци крв чувани со години, меѓународен тим пронашол обрасци на антитела поврзани со воспалителните болести на цревата (ВБЦ) до 10 години пред дијагнозата. Тоа е научно откритие, а не анализа што веќе можете да ја побарате. Еве што покажа студијата и што денес може, а што не може да Ви каже анализата на крв за Кронова болест.
Што откри студијата претставена на UEG Week 2026
Истражувањето го водеше д-р Arno Bourgonje од Универзитетскиот медицински центар Гронинген во Холандија, кој го спроведе за време на специјализација на медицинскиот факултет Icahn при Mount Sinai во Њујорк. Тимот користеше банка на серуми на американската војска, каде што крвта земена при рутински прегледи се чува со години. Анализирани беа 2 000 примероци од 500 луѓе: 200 кои подоцна добиле Кронова болест, 200 кои подоцна добиле улцерозен колитис и 100 соодветни лица кои останале здрави. Секој имал четири примероци: при дијагнозата и околу две, четири и 10 години пред неа.
Секој примерок беше проверен наспроти околу 357 000 делчиња од бактерии, вируси, храна и човечки протеини. Луѓето кои се движеле кон ВБЦ имале потесен опсег на антитела од здравата група, а јасни разлики биле видливи уште десет години пред дијагнозата.
- Кај идната Кронова болест, антителата против вирусите од семејството херпес (вклучително и Епштајн-Бар вирусот) и против флагелинот, протеинот со кој некои цревни бактерии пливаат, биле повисоки, особено кај луѓето кои подоцна имале компликувана болест или болест на илеумот.
- Одговорите на одредени „капсулирани“ бактерии, како пневмококот, постепено слабееле како што се приближувала дијагнозата.
- Кај идниот улцерозен колитис растеле антителата против херпес вирусите и против сопствените протеини на телото (автоантитела).
Според соопштението на конгресот, компјутерските модели ги разликувале идните случаи на Кронова болест од здравите луѓе со резултат од 0,90 и ја предвиделе компликуваната Кронова болест со резултат од 0,85, на скала каде што 1,0 е совршено, а 0,5 е како фрлање паричка. Авторите го нарекуваат доказ за принцип: потписите мора да се потврдат во други, поразновидни групи следени со години и да се претворат во достапна лабораториска анализа пред некој да може да ги користи во пракса. Описниот дел од работата беше објавен во јули 2026 година во списанието Gut.
Најнови научни сознанија: Кроновата болест започнува пред симптомите
Оваа студија се надоврзува на низа неодамнешни истражувања што покажуваат во иста насока: Кроновата болест има тивка „предклиничка“ фаза. Преглед од 2023 година во Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology ја опишува како низа етапи, од наследен ризик до воспаление што тивко се развива пред некој да почувствува нешто.
Се појавуваат неколку можни крвни потписи:
- Протеини во крвта. Тим предводен од Шведска објави во 2024 година во Gastroenterology дека група протеини, многу од нив поврзани со бариерната функција на цревната слузница, може да ги означи луѓето кои подоцна ќе добијат Кронова болест. Анализа од 2025 година на UK Biobank во Nature Communications забележа протеински сигнал дури 16 години пред дијагнозата.
- Антитела против цревни бактерии. Кај здрави родители, браќа, сестри и деца на луѓе со Кронова болест, канадска студија објавена во 2026 година поврза имунолошка реакција на еден заеднички дел од бактерискиот флагелин со поголема веројатност за развој на болеста.
- Обликот на антителата. Студија од 2024 година во Nature Immunology покажа дека антителата кај идните пациенти носат поинакви шеќерни синџири, што ги прави повоспалителни, и го поврза тоа со антителата против квасец (ASCA), кои лекарите веќе ги познаваат.
- Калпротектин во столицата. Кај роднини без симптоми, студија од 2026 година во Gut покажа дека трајно покачениот фекален калпротектин помогнал да се откријат рани лезии од Кронова болест при преглед на цревата.
Што значи ова за Вас: во Вашето лекување засега ништо не се менува. Овие алатки се користат за избор на доброволци за студии за превенција, како студии за исхрана кај роднини на пациенти. Долгорочната цел е луѓето со ризик да се препознаат доволно рано за болеста да се забави или дури спречи.
Што може денес да покаже анализата на крв за Кронова болест
Ниту една анализа на крв сама по себе не ја потврдува ниту ја исклучува Кроновата болест. Дијагнозата се поставува врз основа на симптомите, клиничкиот преглед, анализите на крв и столица и прегледот на цревата со колоноскопија и биопсии или со снимање. Американскиот Национален институт за дијабетес, дигестивни и бубрежни болести (NIDDK) наведува дека анализите на крв бараат анемија, знаци на инфекција или воспаление, како покачени леукоцити, и покачен Ц-реактивен протеин. За основите на болеста, прочитајте го нашиот целосен водич за Кронова болест.
Во Македонија првиот чекор е Вашиот матичен лекар: тој може да побара основни анализи на крв со упат и, ако е потребно, да Ве упати на гастроентеролог, кој одлучува за колоноскопија. Ако веќе имате резултати, помагаат три навики: читајте ги анализите на крв и столица заедно, следете го трендот низ времето наместо една бројка и не извлекувајте сами заклучоци од една означена вредност.
Кои анализи можат да ја следат или да насочат кон болеста?
| Анализа | Што мери | На што може да укаже |
|---|---|---|
| Крвна слика | Еритроцити, леукоцити, тромбоцити | Анемија поради крвавење или лоша апсорпција; покачени тромбоцити или леукоцити при воспаление |
| Ц-реактивен протеин (CRP) | Воспаление во целото тело | Активен напад на болеста, иако кај некои луѓе може да остане нормален |
| Феритин, витамин Б12, албумин | Резерви на железо, апсорпција, исхранетост | Недостатоци што се чести кога е зафатен илеумот или воспалението трае |
| Фекален калпротектин | Воспаление во ѕидот на цревото | Воспаление на цревата, а не синдром на иритабилно дебело црево; корисен за следење |
| Антитела ASCA и ANCA | Антитела против квасец или против одредени бели крвни клетки | Насока кон Кронова болест или улцерозен колитис во нејасни случаи; никогаш сами по себе дијагноза |
Дознајте повеќе: CRP како маркер за воспаление, како да ја читате крвната слика, низок феритин и резултати за фекален калпротектин.
Кога да одите на лекар
Разговарајте со Вашиот матичен лекар ако неколку недели имате пролив што не се смирува, повторливи болки во стомакот, необјасниво губење на тежината, долготраен замор или рани и апсцеси околу анусот, особено ако близок роднина има ВБЦ. Вреди мирно да се разговара и за абнормален лабораториски резултат без симптоми. Побарајте итна помош на 112 или 194 при силна болка во стомакот, висока температура, повторено повраќање или обилно крвавење од ректумот.
Речник
- Воспалителни болести на цревата (ВБЦ): група долготрајни болести на цревата, во која спаѓаат Кроновата болест и улцерозниот колитис.
- Предклиничка фаза: периодот во кој болеста се развива во телото, но сè уште не предизвикува симптоми.
- Антитела: протеини што имунолошкиот систем ги создава за да препознае микроорганизам или друга супстанција.
- Флагелин: протеинот што ја гради опашката во вид на камшик со која некои бактерии се движат.
- Илеум: последниот дел од тенкото црево, често зафатен кај Кроновата болест.
- Фекален калпротектин: протеин што се мери во столицата и го одразува воспалението во цревата.
Најчести прашања
Може ли сега да направам анализа на крв за да дознаам дали ќе добијам Кронова болест?
Не. Потписите на антитела и протеини од овие студии се алатки за истражување. Ниту една лабораторија не нуди рутинска анализа што ја предвидува Кроновата болест.
Дали нормалната анализа на крв ја исклучува Кроновата болест?
Не секогаш. CRP и крвната слика можат да бидат нормални дури и кога цревото е воспалено. Фекалниот калпротектин и прегледот на цревата ја дополнуваат сликата.
Мојот родител има Кронова болест. Дали треба да се проверам?
Не постои рутински скрининг за роднините. Вашиот ризик е поголем од просечниот, но повеќето роднини никогаш не ја добиваат болеста. Спомнете ја семејната историја кај Вашиот лекар ако имате симптоми од цревата.
Дали антителата ASCA се доволни за дијагноза на Кронова болест?
Не. Во некои случаи можат да дадат насока, но не се доволно сигурни сами по себе да ја потврдат или исклучат болеста.
Зошто Епштајн-Бар вирусот се појавува во оваа студија?
Идните пациенти реагирале посилно на овој многу чест вирус. Тоа укажува на имунолошки систем што веќе е во нерамнотежа, но не докажува дека вирусот ја предизвикува Кроновата болест.
Извори
- Bourgonje AR et al. Deciphering the prodrome of inflammatory bowel disease up to 10 years before disease onset by massively parallel serology. Gut, 2026. DOI: 10.1136/gutjnl-2025-337762
- United European Gastroenterology. Соопштение за UEG Week 2026 (Барселона, 19 октомври 2026), преку ScienceDaily
- Rudbaek JJ et al. Deciphering the different phases of preclinical inflammatory bowel disease. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2023. DOI: 10.1038/s41575-023-00854-4
- Grännö O et al. Preclinical protein signatures of Crohn’s disease and ulcerative colitis. Gastroenterology, 2024. DOI: 10.1053/j.gastro.2024.11.006
- Feng et al. Plasma proteomic profiles identify biomarkers predicting Crohn’s disease up to 16 years before onset. Nature Communications, 2025. DOI: 10.1038/s41467-025-66483-4
- Wu RY et al. Serum IgG response to a conserved domain of commensal flagellins predicts future risk of Crohn’s disease in first-degree relatives. Clinical Gastroenterology and Hepatology, 2026. DOI: 10.1016/j.cgh.2025.12.006
- Gaifem J et al. A unique serum IgG glycosylation signature predicts development of Crohn’s disease. Nature Immunology, 2024. DOI: 10.1038/s41590-024-01916-8
- Turner D et al. Preclinical stages of Crohn’s disease defined by faecal calprotectin in asymptomatic first-degree relatives. Gut, 2026. DOI: 10.1136/gutjnl-2025-336368
- NIDDK. Diagnosis of Crohn’s disease
- Министерство за здравство: Закон за здравственото осигурување (пречистен текст; избран лекар и упат)
Понатамошно читање
- Ремисија на ВБЦ: зошто нападите се враќаат иако анализите се добри
- Улцерозен колитис: што навистина покажуваат анализите
- Иритабилно дебело црево: симптоми, анализи и лекување
- Реактивација на ЕБВ по ковид: што значат резултатите
Разберете ги резултатите од Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Имате лабораториски наод со CRP, феритин или крвна слика и не сте сигурни како да го прочитате? AI DiagMe ја објаснува секоја вредност со едноставен јазик за неколку минути, за да отидете на следниот преглед со јасни прашања.
