Дали лонг ковид (долг ковид) е толку чест и толку долготраен како што покажуваа претходните истражувања? Студија на Универзитетот Стенфорд, објавена онлајн на 27 октомври 2026 година во Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), бара ова прашање повторно да се разгледа. Користејќи 14,4 милијарди записи од здравствено осигурување за околу 245 милиони Американци, истражувачите утврдија дека повеќето долгорочни последици што порано му се припишуваа на вирусот веројатно се должат на грешка во начинот на кој се споредувале пациентите. Тие внимателно нагласуваат дека тоа не значи дека лонг ковид не е вистински. Еве што покажува студијата, што не покажува и кои анализи лекарот може да ги побара кога симптомите траат по инфекцијата.
Што откри студијата од Стенфорд
Многу големи студии ги споредувале луѓето со позитивен тест за ковид-19 со луѓе без позната инфекција, без оглед на тоа дали некогаш се тестирале. Проблемот: луѓето што се тестираат не се исти како оние што не се тестираат. Тие почесто одат на лекар и можеби веќе имаат здравствени проблеми. Така состојби што немаат врска со вирусот можат да изгледаат како последици од ковид-19.
Тимот, во кој беа Hamed Nilforoshan, Jure Leskovec, Stefan Wager и Steven Goodman, користеше поинаква споредба. Ги гледаше само луѓето што се тестирале и ги спореди оние со позитивен тест со оние со негативен тест. Од 614 здравствени исходи следени две години, еве колку можеле да му се припишат на вирусот со секој метод:
| Време по инфекцијата | Вообичаен метод (споредба со нетестирани луѓе) | Нов метод (позитивен наспроти негативен тест) |
|---|---|---|
| 1 до 4 месеци | 262 здравствени проблеми | 43 (83,5 % помалку) |
| 4 до 12 месеци | 286 | 5 (98,2 % помалку) |
| 1 до 2 години | 369 | 0 |
За да го проверат својот пристап, истражувачите користеа и „негативни контроли“, настани што вирусот не може да ги предизвика, како удар од гром, каснување од куче или прострелна рана. Вообичаениот метод некои од нив ги поврза со ковид-19; новиот не. Меѓу последиците што студијата ги потврди беа мускулна болест (миопатија), пневмонија што не е предизвикана од туберкулоза и други проблеми со дишењето, вклучително и колапс на белиот дроб (пневмоторакс).
Што студијата не тврди
„Ова не значи дека лонг ковид е 98 проценти поретко“, изјави Leskovec во соопштението на Стенфорд. Студијата покажува дека начинот на кој е изградена споредбата менува што може со сигурност да му се припише на вирусот. Таа не го отфрла она низ што минуваат пациентите.
- Записите од осигурувањето лошо ги бележат заморот и „маглата во главата“, бидејќи овие тегоби често не се дијагностицираат ниту шифрираат. А токму тие се меѓу најчестите симптоми на лонг ковид.
- Авторите признаваат дека нивниот метод може малку да потцени некои последици.
- Симптомите подолги од една година можат да бидат вистински; неизвесно е само дали ги предизвикува директно вирусот.
- Епидемиологот Steven Goodman смета дека лонг ковид можеби повеќе личи на другите поствирусни синдроми отколку што се мислеше.
Како се дефинира лонг ковид
Светската здравствена организација (СЗО), чија дефиниција се користи и во Европа, го нарекува „пост-ковид-19 состојба“: продолжување или појава на нови симптоми 3 месеци по инфекцијата со SARS-CoV-2, кои траат најмалку 2 месеци и немаат друго објаснување. Во САД, Националните академии за наука, инженерство и медицина (NASEM) во 2024 година предложија слична дефиниција: хронична состојба поврзана со инфекција, што се јавува по SARS-CoV-2 и трае најмалку три месеци, како континуирана, повторлива или прогресивна болест на еден или повеќе органски системи. Ниту една дефиниција не бара позитивен тест и не постои една лабораториска анализа што ја потврдува. Во пракса лекарите прво бараат други објаснувања за симптомите, а истражувачки програми како RECOVER, финансирана од американскиот NIH, сè уште проучуваат кој го добива и зошто.
Кои анализи можат да помогнат при лонг ковид?
Ниту една анализа на крв не може да дијагностицира лонг ковид. Лабораториските анализи служат за да се побара друга причина за симптомите, што е токму главната порака на студијата од Стенфорд. Во Македонија тие обично ги бара Вашиот матичен лекар со упат. Зависно од симптомите, лекарот може да почне со:
- крвна слика, за анемија или абнормални леукоцити;
- биохемиски анализи, што ја опфаќаат бубрежната функција, електролитите и хепаталните тестови;
- Ц-реактивен протеин (CRP), маркер за воспаление;
- феритин, што ги одразува резервите на железо;
- шеќер во крвта на гладно (во mmol/L) или HbA1c, за проверка на дијабетес;
- TSH, кога симптомите укажуваат на проблем со штитната жлезда.
Другите анализи зависат од симптомите, на пример креатин киназа (CK) при мускулна болка или слабост, или анализа на Д-димер ако постои сомнение за тромб. За долготраен замор, нашиот водич за анализите на крв при замор ги објаснува вообичаените испитувања.
Што значи ова за Вас
Ако сè уште имате симптоми по ковид-19, оваа студија не значи дека ги измислувате. Таа носи две корисни пораки. Прво, секој симптом што трае заслужува испитување, бидејќи може да има друга причина што се лекува, како анемија, дијабетес, болест на штитната жлезда или недостаток на железо. Второ, грижата за лонг ковид и понатаму е главно насочена кон симптомите: постепено враќање на активностите, рехабилитација на дишењето или мирисот и поддршка за менталното здравје, координирани од Вашиот матичен лекар.
Најнови научни сознанија
Освен прашањето колку е чест, истражувањата се обидуваат да разберат што се случува во телото на луѓето што остануваат болни. Швајцарска студија објавена во списанието Science во 2024 година измерила илјадници протеини во крвта на пациенти следени една година. Кај луѓето со активен лонг ковид, делот од имунолошкиот систем наречен „комплемент“, кој нормално помага во борбата против микроорганизмите, останал абнормално вклучен. Тимот пронашол и знаци на оштетување на малите крвни садови и активирање на тромбоцитите, клетките што учествуваат во згрутчувањето.
Што значи ова за Вас: овие маркери сè уште не се рутински анализи и ниту еден не може денес да дијагностицира лонг ковид во лабораторија. Но тие покажуваат кон идни анализи на крв и подобро насочено лекување. Студијата од Стенфорд, од своја страна, покажува дека за да се знае дали некој проблем навистина го предизвикува вирусот, начинот на кој се споредуваат пациентите е важен колку и нивниот број. Поврзана насока на истражување ја проучува реактивацијата на други вируси, како Епштајн-Бар вирусот, за што пишувавме во статијата за реактивација на ЕБВ по ковид.
Кога да одите на лекар
- Ако симптомите траат подолго од четири недели по ковид-19: замор, недостиг на воздух, палпитации, проблеми со меморијата или концентрацијата, губење на мирисот.
- Ако симптомите се влошуваат дури и по лесен напор или Ве спречуваат да работите.
- Веднаш, на 112 или 194, при болка во градите, ненадеен недостиг на воздух или задишаност во мирување, несвестица, или болка и оток на едната нога.
- Ако забележите трајно лошо расположение или вознемиреност: поддршката за менталното здравје е дел од лекувањето.
Речник
- Лонг ковид (долг ковид): хронична состојба што следи по инфекција со SARS-CoV-2 и трае со месеци; СЗО ја нарекува пост-ковид-19 состојба.
- Пристрасност при избор: грешка што се јавува кога групите што се споредуваат се разликуваат од самиот почеток, овде затоа што луѓето што се тестираат не се исти како оние што не се тестираат.
- Негативна контрола: настан што факторот што се проучува не може да го предизвика, користен за да се провери дали методот не наоѓа лажни врски.
- Податоци од осигурување: записи за наплатена медицинска грижа, корисни за многу големи студии, но слаби во бележењето на симптоми што не се дијагностицирани.
- Комплемент: група протеини во крвта што му помага на имунолошкиот систем да ги уништува микроорганизмите.
Најчести прашања
Дали студијата од Стенфорд значи дека лонг ковид не постои?
Не. Таа покажува дека многу последици што му се припишуваа на вирусот можат да имаат други причини. Авторите наведуваат дека симптомите подолги од една година можат да бидат вистински, дури и ако нивната врска со вирусот е неизвесна.
Постои ли анализа на крв за лонг ковид?
Не. Анализите на крв помагаат да се исклучат други причини, како анемија, дијабетес, болест на штитната жлезда или недостаток на железо. Истражувачките маркери, како протеините на комплементот, не се рутински анализи.
Кои анализи да ги побарам ако сè уште сум уморен по ковид?
Лекарот често почнува со крвна слика, биохемиски анализи, CRP, феритин и шеќер во крвта, а додава TSH или други анализи зависно од Вашите симптоми.
Зошто заморот и маглата во главата тешко се бележат во ваков тип студија?
Записите од осигурувањето главно содржат шифрирани дијагнози и интервенции. Заморот и проблемите со концентрацијата често не се формално дијагностицираат, па можат да бидат пропуштени.
Извори
- Nilforoshan H, Reisler J, Jahanparast E, et al. Revised estimates of types and duration of long COVID symptoms based on claims records from 245 million US patients. PNAS, 2026. DOI: 10.1073/pnas.2604414123
- Stanford University. Study refines our understanding of long COVID, 28 октомври 2026, преку Mirage News
- Healthcare in Europe. Study refines what „long Covid“ actually is, 29 октомври 2026
- Cervia-Hasler C, Brüningk SC, Hoch T, et al. Persistent complement dysregulation with signs of thromboinflammation in active Long Covid. Science, 2024. DOI: 10.1126/science.adg7942
- Светска здравствена организација, Европска регија: Post COVID-19 condition (дефиниција)
- National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. A Long COVID Definition, 2024
- NIH RECOVER Initiative
Понатамошно читање
- Анализи на крв при замор: што да проверите
- Реактивација на ЕБВ по ковид: што значат резултатите
- Крвна слика: како да ги прочитате резултатите
- Д-димер: што значат резултатите
Разберете ги резултатите од Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Сè уште не се чувствувате добро по ковид и имате резултати што не знаете како да ги прочитате? AI DiagMe ја објаснува секоја вредност од Вашата анализа на крв со едноставен јазик за неколку минути, за да отидете на следниот преглед со јасни прашања.
