Крајот на октомври обично значи крај на сезоната на комарци, но западнонилскиот вирус и оваа година беше голема тема. Според неделниот извештај на Институтот за јавно здравје (ИЈЗ), во Македонија до 3 ноември 2026 година се регистрирани 72 случаи на Западно-нилска треска и 12 смртни случаи, речиси сите во Скопскиот регион. Многу луѓе кои по едно лето со каснувања имале температура, силна главоболка или неколку недели замор сега се прашуваат: постои ли тест за западнонилски вирус и дали тој воопшто би покажал нешто сега?
Одговорот е да, но времето на земање крв и изборот на тестот се важни. Овој водич објаснува како функционира тестот за западнонилски вирус, зошто многу ран резултат може лажно да Ве смири и што навистина значи наодот за антитела.
Што се случува со западнонилскиот вирус оваа есен
Западнонилскиот вирус се пренесува главно со каснување на комарци од родот Culex, кои вирусот го земаат од заразени птици. Тој е најчестата инфекција пренесена со комарци во континенталниот дел на САД, а секое лето циркулира и во јужна Европа, вклучително и во Македонија. Според американскиот CDC и преглед објавен во 2026 година во American Journal of Tropical Medicine and Hygiene, само во САД секоја година околу 1 300 луѓе добиваат тешка невролошка болест, а околу 130 умираат.
Во Македонија сезоната 2026 беше силна. ИЈЗ, заклучно со 3 ноември 2026, наведува 72 случаи (67 потврдени и 5 веројатни), од кои 70 со невроинвазивна форма; сите тие биле хоспитализирани, а 12 лица починале. Најмногу заболени имало во општините Кисела Вода, Гази Баба, Бутел и Аеродром, каде што Центарот за јавно здравје Скопје на 11 август прогласи епидемија. Кај повеќето заболени симптомите започнале во август, а од крајот на септември се јавуваат само поединечни случаи. И други земји во Европа имаа невообичаена сезона: Франција, на пример, пријави рекорден број локално стекнати инфекции, а Калифорнија во САД до крајот на октомври изброја 452 случаи и 29 смртни случаи.
Клучната порака за пациентите е едноставна. Повеќето инфекции минуваат незабележано, па пријавените случаи се само видливиот дел од епидемијата.
Симптоми на западнонилски вирус: кој се разболува
Околу 8 од 10 заразени луѓе никогаш немаат симптоми. Околу 1 од 5 добива болест слична на грип, а помалку од 1 од 100 добива тешко заболување на мозокот или 'рбетниот мозок. Симптомите обично започнуваат 2 до 6 дена по каснувањето, но можат да се појават и до 14 дена подоцна.
- Блага болест: температура, главоболка, болки во телото и зглобовите, повраќање, пролив или осип. Заморот и слабоста можат да траат со недели или месеци.
- Тешка (невроинвазивна) болест: висока температура, вкочанет врат, збунетост или дезориентација, мускулна слабост или парализа. Може да се работи за енцефалитис (воспаление на мозокот) или менингитис.
Ризикот од тешка болест расте со возраста: според CDC, луѓето над 65 години имаат три пати поголема веројатност за невролошка болест од помладите. Истото го покажуваат и македонските податоци за 2026: 82 % од заболените биле постари од 60 години, а просечната возраст на починатите била 71 година. Поголем ризик имаат и луѓето со рак, дијабетес, висок крвен притисок, бубрежна болест, пресадени органи или ослабен имунитет. Околу 1 од 10 луѓе со тешка невролошка болест умира. За предупредувачките знаци на инфекција на мозочните обвивки, прочитајте го нашиот водич за симптомите и тестирањето за менингитис.
Како функционира тестот за западнонилски вирус
Не постои тест што можете да го направите сами дома. Тестот го бара лекар, најчесто од примерок крв, а понекогаш и од ликвор ('рбетна течност). Препорачаниот прв чекор е тест за антитела наречен IgM за западнонилски вирус. Антителата IgM се првите антитела што имунолошкиот систем ги создава против нова инфекција и затоа укажуваат на скорешна инфекција. Ако сакате подобро да ја разберете оваа класа антитела, прочитајте го нашето објаснување за нивото на IgM и покачените или намалените вредности и нашиот преглед на серолошката анализа.
Во Македонија тестот за западнонилски вирус не е рутинска анализа што се бара самостојно во лабораторија: обично го бара инфектолог или болничкиот лекар кога постои сомнение, а заболените со невроинвазивна форма во 2026 година речиси сите се лекуваа на Универзитетската клиника за инфективни болести и фебрилни состојби во Скопје. Ако имате температура и главоболка по каснувања од комарци, првиот чекор е Вашиот матичен лекар, а при тешки симптоми – итна медицинска помош (112 или 194).
| Тест | Примерок | Што покажува | Главно ограничување |
|---|---|---|---|
| IgM за западнонилски вирус | Крв или ликвор | Веројатна скорешна инфекција | Може да биде негативен во првите денови; може вкрстено да реагира со сродни вируси |
| IgG за западнонилски вирус | Крв | Минат контакт со вирусот | Сам по себе не докажува тековна инфекција |
| RT-PCR (вирусна РНК) | Рана крв, ликвор или ткиво | Самиот вирус | Често негативен кај луѓе со нормален имунитет, бидејќи вирусот брзо се отстранува |
| Тест на неутрализација (PRNT) | Два примерока крв во размак од 2 до 3 недели | Потврдува кој вирус ја предизвикал инфекцијата | Се прави во специјализирани или референтни лаборатории, резултатот доцни |
Зошто времето го менува резултатот
Антителата IgM обично стануваат мерливи 3 до 8 дена по почетокот на симптомите. Затоа примерок земен во првите 8 дена може да биде негативен иако инфекцијата е вистинска, па може да биде потребен втор примерок. Подоцна IgM може да остане позитивен 30 до 90 дена, а понекогаш и подолго, така што позитивен резултат понекогаш одразува инфекција од претходниот дел на сезоната, а не од сегашната болест.
Зошто позитивниот резултат понекогаш бара потврда
Западнонилскиот вирус припаѓа на семејството флавивируси, како денга, зика, жолтата треска, вирусот на крлежовиот енцефалитис и вирусот Усуту. Антителата против еден од нив можат да реагираат на тест за друг. Кога резултатите не се јасни, или по патување или вакцинација против сроден вирус (на пример, против крлежов енцефалитис или жолта треска), лабораторијата може да направи тест на неутрализација за да го утврди точниот вирус.
Кои рутински анализи на крв помагаат, а кои не
Стандардната крвна слика или анализата на CRP не можат да дијагностицираат западнонилски вирус. Овие анализи не се специфични: многу инфекции го менуваат бројот на леукоцити или маркерите за воспаление. Сепак, тие му помагаат на лекарот да процени колку е тешка состојбата и да исклучи други причини за температурата. Само специфичен тест за антитела или молекуларен тест за вирусот може да ја потврди западнонилската инфекција. Македонските податоци за 2026 го покажуваат истото: кај сите починати дијагнозата била потврдена со серолошко испитување на ликворот. Крводарителите се посебен случај: во САД крвта се проверува за западнонилски вирус од 2003 година, а и во Европа се применуваат мерки за безбедност на крвта во подрачјата каде што вирусот циркулира, па пренесувањето со трансфузија е ретко.
Не постои специфичен антивирусен лек ниту вакцина за луѓе. Благата болест се лекува со одмор, течности и намалување на температурата; тешките случаи бараат болничко лекување. Превенцијата и понатаму се потпира на избегнување на каснувања: средство против инсекти, долги ракави во самрак и зори и празнење на застоена вода во дворови, саксии и буриња.
Најнови научни сознанија
Неколку студии објавени во 2026 година го прецизираат начинот на кој се дијагностицира и следи западнонилската инфекција. Студија во mBio следела крводарители заразени со западнонилски вирус до една година. Утврдила дека телото создава силни и долготрајни заштитни антитела, што објаснува зошто тестот за антитела може да остане позитивен долго по болеста. Покажала и дека антителата создадени против еден сој штитат послабо од друга линија на вирусот што циркулира во Европа, што е предизвик за идните вакцини.
Истражување од Израел, објавено во Journal of Clinical Virology, покажало дека некои луѓе со позитивни антитела за западнонилски вирус всушност имале контакт и со вирусот Усуту, негов близок роднина. Во пракса, затоа позитивниот скрининг за антитела понекогаш бара тест за потврда. Преглед од 2026 година во Tropical Medicine and Infectious Disease додава дека кај луѓе со тешко ослабен имунитет раните тестови за антитела можат да останат негативни; тогаш лекарите може да се потпрат на директно барање на вирусот. Конечно, експерти на CDC во American Journal of Tropical Medicine and Hygiene сметаат дека сега се потребни побрзи дијагностички тестови, вакцина за луѓе и превентивни терапии со антитела за пациенти со висок ризик.
Кога да разговарате со Вашиот лекар
- Побарајте итна помош (112 или 194) при висока температура со вкочанет врат, збунетост, силна главоболка, нова слабост, тешкотии при одење или напади, особено ако сте постари од 60 години или имате ослабен имунитет.
- Одете кај Вашиот матичен лекар ако температура, главоболка или осип се појават по каснувања од комарци во подрачје каде што циркулира западнонилскиот вирус, и спомнете колку време сте поминале на отворено.
- Прашајте за повторен тест ако првиот тест за антитела бил земен во првите денови од болеста, а сè уште не се чувствувате добро.
- Спомнете претходен позитивен резултат ако повторно се тестирате: IgM може да остане позитивен со месеци.
Речник
- Антитела IgM: првите антитела создадени против нова инфекција; позитивниот резултат укажува на скорешна инфекција.
- Антитела IgG: антитела што се јавуваат по IgM и траат со години; покажуваат минат контакт.
- RT-PCR: тест што директно го открива генетскиот материјал на вирусот.
- Невроинвазивна болест: тешка форма во која вирусот ги зафаќа мозокот, 'рбетниот мозок или нивните обвивки.
- Флавивирус: семејство сродни вируси, меѓу кои западнонилскиот, денга и зика, што можат да дадат вкрстено реактивни резултати за антитела.
- PRNT: тест на неутрализација со редукција на плаки, специјализиран лабораториски тест што потврдува кој флавивирус ја предизвикал инфекцијата.
Најчести прашања
Постои ли анализа на крв за западнонилски вирус?
Да. Лекарот бара тест за антитела IgM за западнонилски вирус од крв, а понекогаш и од ликвор. Во некои случаи се додава и тест што го бара генетскиот материјал на вирусот.
Колку брзо по симптомите може да се открие западнонилскиот вирус?
Антителата IgM обично се појавуваат 3 до 8 дена по почетокот на симптомите. Многу ран негативен резултат не ја исклучува инфекцијата, па може да биде потребен втор примерок.
Може ли да имам западнонилски вирус без симптоми?
Да. Околу 8 од 10 заразени луѓе не забележуваат ништо. Тестирањето обично се прави кај луѓе со симптоми.
Дали позитивниот тест за антитела значи дека сум болен токму сега?
Не секогаш. IgM може да остане позитивен со месеци, а антителата против сродни вируси можат вкрстено да реагираат. Вашиот лекар го толкува резултатот заедно со Вашите симптоми и времето кога се појавиле.
Постои ли вакцина или лек за западнонилски вирус?
Не постои одобрена вакцина ниту специфичен антивирусен лек за луѓе. Лекувањето е насочено кон ублажување на симптомите, со болничка поддршка кај тешките форми.
Извори
- Институт за јавно здравје: Неделен епидемиолошки извештај за Западно-нилска треска во Македонија во 2026 година (заклучно со 3 ноември 2026)
- CDC: Symptoms of West Nile
- CDC: Clinical Testing and Diagnosis for West Nile Virus Disease
- CDC: West Nile virus key messages
- CDC: West Nile virus current year data (2026)
- Santé publique France: Chikungunya, dengue, Zika and West Nile virus in mainland France, bulletin of October 21, 2026
- California Department of Public Health: West Nile virus website
- Medical Daily: California West Nile cases reach 452 with 29 deaths (28 октомври 2026)
- Longitudinal dynamics and lineage cross-reactivity of the human antibody response to West Nile virus. mBio, 2026
- Serological evidence of subclinical Usutu virus exposure among West Nile virus-seropositive individuals in Israel. Journal of Clinical Virology, 2026
- West Nile virus in people with HIV: immune vulnerability, neuroinvasive disease, and diagnostic challenges. Tropical Medicine and Infectious Disease, 2026
- Decreasing the burden of West Nile virus disease: the need for more prevention measures. American Journal of Tropical Medicine and Hygiene, 2026
Други статии
- Серолошка анализа: што откриваат тестовите за антитела
- IgM имуноглобулин: покачени и намалени вредности
- Морбили IgG: како да знаете дали сте заштитени
- Менингитис: симптоми, причини и анализи
- Вакцина против грип 2026: кој треба да ја прими
Разберете ги резултатите од Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Добивте крвна слика, маркери за воспаление или резултат за антитела и сакате да разберете што значи секоја вредност? AI DiagMe го претвора Вашиот лабораториски наод во јасно, персонализирано објаснување за неколку минути, за да ги подготвите вистинските прашања за Вашиот лекар.
