Kan de ziekte van Crohn al sporen in je bloed achterlaten, lang voor de eerste krampen of de eerste keer dat je met spoed naar het toilet moet? Een studie die op 19 oktober 2026 werd gepresenteerd op UEG Week in Barcelona, het grootste congres over maag-darm-leverziekten in Europa, wijst in die richting. Door bloedmonsters te testen die jarenlang waren bewaard, vond een internationaal team antistofpatronen die samenhangen met inflammatoire darmziekten (IBD) tot 10 jaar vóór de diagnose. Het gaat om een onderzoeksresultaat, niet om een test die je nu al kunt aanvragen. Hieronder lees je wat de studie liet zien, en wat een gewone bloedtest bij de ziekte van Crohn vandaag wel en niet kan vertellen.
Wat de studie van UEG Week 2026 ontdekte
Het onderzoek werd geleid door dr. Arno Bourgonje van het Universitair Medisch Centrum Groningen, die het uitvoerde tijdens een fellowship aan de Icahn School of Medicine at Mount Sinai in New York. Het team gebruikte een serumbank van het Amerikaanse leger, waar bloed dat tijdens de diensttijd routinematig wordt afgenomen jarenlang wordt bewaard. Ze analyseerden 2.000 monsters van 500 mensen: 200 die later de ziekte van Crohn kregen, 200 die later colitis ulcerosa kregen en 100 vergelijkbare mensen die gezond bleven. Van ieder persoon waren er vier monsters, afgenomen bij de diagnose en ongeveer twee, vier en 10 jaar eerder.
Elk monster werd getest tegen ongeveer 357.000 fragmenten van bacteriën, virussen, voedingsmiddelen en menselijke eiwitten. Mensen die later IBD kregen, hadden een smaller scala aan antistoffen dan de gezonde groep, en duidelijke verschillen waren al tien jaar van tevoren zichtbaar.
- Bij toekomstige ziekte van Crohn waren de antistoffen tegen virussen uit de herpesfamilie (waaronder het epstein-barrvirus) en tegen flagelline, het eiwit waarmee sommige darmbacteriën zwemmen, verhoogd, vooral bij mensen die later een gecompliceerd ziektebeloop of ziekte van het ileum kregen.
- De reactie op bepaalde ‘ingekapselde’ bacteriën, zoals de pneumokok, nam gestaag af naarmate de diagnose dichterbij kwam.
- Bij toekomstige colitis ulcerosa namen de antistoffen tegen herpesvirussen en tegen lichaamseigen eiwitten (auto-antistoffen) toe.
Volgens het persbericht van het congres onderscheidden computermodellen toekomstige Crohn-patiënten van gezonde mensen met een score van 0,90 en voorspelden ze een gecompliceerde vorm van Crohn met een score van 0,85, op een schaal waarop 1,0 perfect is en 0,5 neerkomt op kop of munt. De auteurs spreken van een ‘proof of principle’: de patronen moeten eerst worden bevestigd in andere, meer diverse groepen die in de tijd worden gevolgd, en worden omgezet in een betaalbare laboratoriumtest, voordat iemand ze in de praktijk kan gebruiken. Het beschrijvende deel van het werk verscheen in juli 2026 in het tijdschrift Gut.
Nieuwste wetenschappelijke inzichten: Crohn begint al vóór de klachten
Deze studie sluit aan bij een reeks recente onderzoeken die dezelfde kant op wijzen: de ziekte van Crohn kent een stille ‘preklinische’ fase. Een overzichtsartikel uit 2023 in Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology beschrijft die als een reeks stadia, van erfelijke aanleg tot een ontsteking die zich ongemerkt opbouwt voordat iemand er iets van voelt.
Er tekenen zich verschillende mogelijke bloedsignalen af:
- Eiwitten in het bloed. Een team onder Zweedse leiding meldde in 2024 in Gastroenterology dat een reeks eiwitten, waarvan vele verband houden met de barrièrefunctie van de darmwand, mensen kon aanwijzen die later de ziekte van Crohn zouden krijgen. Een analyse uit 2025 van de UK Biobank in Nature Communications vond een eiwitsignaal tot wel 16 jaar vóór de diagnose.
- Antistoffen tegen darmbacteriën. Bij gezonde ouders, broers, zussen en kinderen van mensen met Crohn koppelde een Canadese studie uit 2026 een afweerreactie tegen één gedeeld stukje bacterieel flagelline aan een grotere kans om de ziekte te krijgen.
- De vorm van antistoffen. Een studie uit 2024 in Nature Immunology liet zien dat antistoffen bij toekomstige patiënten andere suikerketens dragen, waardoor ze meer ontsteking veroorzaken, en bracht dit in verband met de antistoffen tegen gist (ASCA) die artsen al kennen.
- Calprotectine in de ontlasting. Bij familieleden zonder klachten toonde een studie uit 2026 in Gut aan dat een aanhoudend hoog fecaal calprotectine hielp om vroege Crohn-afwijkingen op te sporen bij darmonderzoek.
Wat dit voor jou betekent: aan je zorg verandert op dit moment niets. Deze hulpmiddelen worden gebruikt om deelnemers te selecteren voor preventiestudies, zoals voedingsstudies bij familieleden van patiënten. Het doel op lange termijn is om mensen met een verhoogd risico vroeg genoeg op te sporen om de ziekte af te remmen of zelfs te voorkomen.
Wat een bloedtest bij de ziekte van Crohn vandaag kan laten zien
Geen enkele bloedtest kan de ziekte van Crohn op zichzelf bevestigen of uitsluiten. De diagnose wordt gesteld op basis van klachten, lichamelijk onderzoek, bloed- en ontlastingsonderzoek, en een kijkje in de darm met een coloscopie en biopten of met beeldvorming. Het Amerikaanse National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) wijst erop dat bloedonderzoek zoekt naar bloedarmoede, tekenen van infectie of ontsteking zoals een hoog aantal witte bloedcellen, en een verhoogd C-reactief proteïne. Voor de basis over deze aandoening, zie onze complete gids over de ziekte van Crohn.
Heb je al uitslagen in handen, dan helpen drie gewoontes: lees de uitslagen van bloed en ontlasting samen, kijk naar het verloop in de tijd in plaats van naar één getal, en trek niet op eigen houtje conclusies uit één afwijkende waarde.
Welke tests kunnen dit volgen of opsporen?
| Test | Wat de test meet | Waar de uitslag op kan wijzen |
|---|---|---|
| Volledig bloedbeeld | Rode bloedcellen, witte bloedcellen, bloedplaatjes | Bloedarmoede door bloedverlies of slechte opname; verhoogde bloedplaatjes of witte bloedcellen bij ontsteking |
| C-reactief proteïne (CRP) | Ontsteking in het hele lichaam | Een actieve opflakkering, al kan de waarde bij sommige mensen normaal blijven |
| Ferritine, vitamine B12, albumine | IJzervoorraad, opname, voedingstoestand | Tekorten die vaak voorkomen als het ileum is aangedaan of de ontsteking lang aanhoudt |
| Fecaal calprotectine | Ontsteking in de darmwand | Darmontsteking in plaats van prikkelbaredarmsyndroom; nuttig voor de follow-up |
| ASCA- en ANCA-antistoffen | Antistoffen tegen een gist of tegen bepaalde witte bloedcellen | Een aanwijzing voor Crohn of colitis ulcerosa in onduidelijke gevallen; nooit op zichzelf een diagnose |
Meer weten: CRP als ontstekingsmarker, een volledig bloedbeeld lezen, laag ferritine en uitslagen van fecaal calprotectine.
Wanneer naar de huisarts?
Ga naar je huisarts als je al enkele weken diarree hebt die niet overgaat, steeds terugkerende buikpijn, onverklaard gewichtsverlies, aanhoudende vermoeidheid of zweertjes en abcessen rond de anus, zeker als een naast familielid IBD heeft. Ook een afwijkende labuitslag zonder klachten is het bespreken waard, in alle rust. Zoek spoedeisende hulp of bel 112 bij hevige buikpijn, hoge koorts, herhaaldelijk braken of veel bloedverlies uit de endeldarm.
Woordenlijst
- Inflammatoire darmziekten (IBD): een groep chronische darmaandoeningen, waaronder de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa.
- Preklinische fase: de periode waarin een ziekte zich in het lichaam ontwikkelt maar nog geen klachten geeft.
- Antistoffen: eiwitten die het afweersysteem aanmaakt om een ziekteverwekker of een andere stof te herkennen.
- Flagelline: het eiwit waaruit het zweepachtige staartje bestaat waarmee sommige bacteriën zich voortbewegen.
- Ileum: het laatste deel van de dunne darm, vaak aangedaan bij de ziekte van Crohn.
- Fecaal calprotectine: een eiwit dat in de ontlasting wordt gemeten en ontsteking in de darm weerspiegelt.
Veelgestelde vragen
Kan ik nu een bloedtest laten doen om te weten of ik de ziekte van Crohn ga krijgen?
Nee. De antistof- en eiwitpatronen uit deze studies zijn onderzoeksinstrumenten. Geen enkel laboratorium biedt een standaardtest aan die de ziekte van Crohn voorspelt.
Sluit een normale bloedtest de ziekte van Crohn uit?
Niet altijd. Het CRP en het bloedbeeld kunnen normaal zijn, ook als de darm ontstoken is. Fecaal calprotectine en een kijkje in de darm maken het beeld compleet.
Mijn vader of moeder heeft Crohn. Moet ik me laten onderzoeken?
Er is geen standaardscreening voor familieleden. Je risico is hoger dan gemiddeld, maar de meeste familieleden krijgen de ziekte nooit. Vertel je arts over je familiegeschiedenis als je darmklachten hebt.
Zijn ASCA-antistoffen genoeg om Crohn vast te stellen?
Nee. In sommige gevallen kunnen ze een richting aangeven, maar ze zijn niet betrouwbaar genoeg om de ziekte op zichzelf te bevestigen of uit te sluiten.
Waarom duikt het epstein-barrvirus op in deze studie?
Toekomstige patiënten reageerden sterker op dit zeer veelvoorkomende virus. Dat wijst op een afweersysteem dat al uit balans is, maar het bewijst niet dat het virus de ziekte van Crohn veroorzaakt.
Bronnen
- Bourgonje AR et al. Deciphering the prodrome of inflammatory bowel disease up to 10 years before disease onset by massively parallel serology. Gut, 2026. DOI: 10.1136/gutjnl-2025-337762
- United European Gastroenterology. Persbericht UEG Week 2026 (Barcelona, 19 oktober 2026), via ScienceDaily
- Rudbaek JJ et al. Deciphering the different phases of preclinical inflammatory bowel disease. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2023. DOI: 10.1038/s41575-023-00854-4
- Grännö O et al. Preclinical protein signatures of Crohn’s disease and ulcerative colitis. Gastroenterology, 2024. DOI: 10.1053/j.gastro.2024.11.006
- Feng et al. Plasma proteomic profiles identify biomarkers predicting Crohn’s disease up to 16 years before onset. Nature Communications, 2025. DOI: 10.1038/s41467-025-66483-4
- Wu RY et al. Serum IgG response to a conserved domain of commensal flagellins predicts future risk of Crohn’s disease in first-degree relatives. Clinical Gastroenterology and Hepatology, 2026. DOI: 10.1016/j.cgh.2025.12.006
- Gaifem J et al. A unique serum IgG glycosylation signature predicts development of Crohn’s disease. Nature Immunology, 2024. DOI: 10.1038/s41590-024-01916-8
- Turner D et al. Preclinical stages of Crohn’s disease defined by faecal calprotectin in asymptomatic first-degree relatives. Gut, 2026. DOI: 10.1136/gutjnl-2025-336368
- NIDDK. Diagnose van de ziekte van Crohn
Verder lezen
- IBD in remissie: waarom opvlammingen terugkomen terwijl je uitslagen goed lijken
- Bloedtest bij colitis ulcerosa: wat je uitslagen echt laten zien
- Prikkelbaredarmsyndroom: klachten, onderzoeken en behandeling
- EBV-reactivatie na COVID: wat je bloeduitslagen betekenen
Begrijp je eigen bloeduitslagen met AI DiagMe
Heb je een labuitslag met een CRP, ferritine of bloedbeeld waarvan je niet goed weet hoe je die moet lezen? AI DiagMe legt elke waarde binnen enkele minuten in begrijpelijke taal uit, zodat je met duidelijke vragen naar je volgende afspraak gaat.
