Плозасиран е нов лек што во две големи студии ги намалил многу високите триглицериди за околу 80 % и ризикот од акутен панкреатитис за приближно 78 %. Кога анализата на крв покажува триглицериди над 5,6 mmol/L (500 mg/dL), најголемата краткорочна опасност повеќе не е само срцето: тоа е акутниот панкреатитис, ненадејно и понекогаш животозагрозувачко воспаление на панкреасот. На 5 ноември 2026 New England Journal of Medicine ги објави целосните резултати од студиите SHASTA-3 и SHASTA-4, а здружените податоци за панкреатитисот беа претставени два дена подоцна на научниот собир на Американското здружение за срце (AHA) во Чикаго.
Еве што покажаа студиите, што сè уште не можат да ни кажат и кои анализи на крв покажуваат каде се наоѓате Вие.
Кои триглицериди се сметаат за многу високи?
Триглицеридите се масти што кружат во крвта по оброците и се складираат како резерва на енергија. Се мерат во стандардниот липиден статус. Вредност на гладно под 1,7 mmol/L (150 mg/dL) се смета за нормална. Тешката хипертриглицеридемија почнува од 5,6 mmol/L (500 mg/dL). Над приближно 10 до 11,3 mmol/L (880 до 1 000 mg/dL), крвта се полни со големи масни честички наречени хиломикрони: плазмата може да изгледа млечна, а ризикот од панкреатитис нагло расте. Македонските лаборатории ги даваат триглицеридите во mmol/L; еден македонски лекар како вообичаен опсег наведува 0,46–2,28 mmol/L (drmitov.mk, „Крвна слика – како самите да ја прочитате“), па секогаш гледајте ги референтните вредности на Вашиот наод. За целата скала, видете го нашиот водич за нормалните вредности на триглицеридите.
Повеќето луѓе со многу високи триглицериди имаат генетска склоност во комбинација со фактори што ја влошуваат состојбата: лошо контролиран дијабетес, прекумерно пиење алкохол, вишок килограми, намалена функција на штитната жлезда, бубрежна болест, бременост или одредени лекови. Редок наследен облик, фамилијарниот синдром на хиломикронемија (FCS), речиси целосно го блокира отстранувањето на триглицеридите. Нашата статија за високите триглицериди ги опишува причините и секојдневните мерки.
Што тестираа студиите SHASTA-3 и SHASTA-4
Двете идентични студии вклучија 757 возрасни чии триглицериди на гладно беа 5,6 mmol/L (500 mg/dL) или повеќе. Повеќе од половина имаа дијабетес, а околу еден од пет веќе имал панкреатитис. Учесниците по случаен избор добиваа плозасиран или плацебо, како поткожна инјекција на секои три месеци во текот на една година, покрај исхраната и вообичаеното лекување на масните во крвта.
Плозасиранот е мала интерферентна РНК (siRNA). Тој го исклучува создавањето на аполипопротеинот C-III (apoC-III) во црниот дроб, протеин што делува како кочница на отстранувањето на триглицеридите. Помалку apoC-III значи дека мастите побрзо се отстрануваат од крвта. Лекот веќе се продава во САД под името Redemplo за FCS, одобрен во ноември 2025 година.
Што покажуваат резултатите
| Резултат по 12 месеци | Плозасиран | Плацебо |
|---|---|---|
| Средно намалување на триглицеридите | 79 % и 81 % (според студијата) | Околу 27 % |
| Триглицериди повторно под 5,6 mmol/L (500 mg/dL) | 91 % и 93 % од пациентите | 51 % и 50 % |
| Акутен панкреатитис (здружено) | 1 на 100 пациент-години | 5 на 100 пациент-години |
| Кој било несакан настан | 73 % | 73 % |
Користа била најголема кај луѓето што имале панкреатитис во претходните пет години, со околу 91 % помалку нови напади според анализата претставена на AHA. Најчестиот несакан ефект било влошување на контролата на шеќерот во крвта, главно кај луѓето што веќе имале дијабетес (14 % наспроти околу 9 % со плацебо). Хепаталните ензими и бројот на тромбоцити не се промениле на клинички значаен начин.
Што овие студии сè уште не можат да ни кажат
- Наодот за панкреатитисот доаѓа од здружена анализа на двете студии со мал број настани, па проценката е непрецизна.
- Следењето траело една година. Долгорочната корист и безбедност допрва треба да се утврдат.
- Студиите не покажаа помалку срцеви и мозочни удари: не беа дизајнирани да го тестираат тоа.
- Плозасиранот сè уште не е одобрен за тешка хипертриглицеридемија надвор од FCS. Производителот најави дека планира до крајот на 2026 година да побара од американската FDA проширување на одобрението. Во Македонија лековите ги одобрува Агенцијата за лекови и медицински средства (МАЛМЕД); прашајте го Вашиот лекар за достапноста.
Плозасиранот не е единствен. Олезарсен (Tryngolza), кој го цели истиот протеин со друга технологија, даде слични резултати во студиите CORE и CORE2 објавени кон крајот на 2025 година. Во јуни 2026 година FDA го одобри за возрасни со триглицериди од 5,6 mmol/L (500 mg/dL) или повеќе, за намалување на триглицеридите и на ризикот од акутен панкреатитис, како прв лек со таква индикација.
Кои анализи можат да ја следат или откријат оваа состојба?
- Липиден статус: триглицериди, вкупен, LDL и HDL холестерол и non-HDL холестерол. Високиот резултат за триглицеридите треба да се повтори по 9 до 12 часа на гладно; македонскиот превод на препораките на EFLM советува крвта да се зема наутро, 12 часа по последниот оброк (EFLM, македонски превод). Видете го нашиот водич за анализата на триглицериди.
- Гликоза на гладно и HbA1c: неконтролираниот дијабетес е една од водечките причини за многу високи триглицериди. Видете нормални вредности на HbA1c.
- Хепатални проби (ALT, AST, GGT): укажуваат на алкохол или масен црн дроб и се користат за следење на лекувањето.
- TSH и креатинин со eGFR: намалената функција на штитната жлезда или бубрежната болест можат да ги покачат триглицеридите.
- Липаза и амилаза: при болка во стомакот, липазата е клучната анализа за потврда на панкреатитис. Видете амилаза и липаза.
- ApoB: помага да се процени срцевиот ризик кога триглицеридите го отежнуваат пресметувањето на LDL холестеролот. Видете анализата на ApoB.
- Генетско тестирање: го нудат специјалистите за масти во крвта кога триглицеридите остануваат многу високи и покрај лекувањето на причините, за да се бара FCS.
Најнови научни достигнувања
Со децении, лекувањето на тешката хипертриглицеридемија се потпираше на исхрана со многу малку маснотии, прекин на алкохолот, фибрати и омега-3 масни киселини, со нерамномерни резултати кај луѓето со најголем ризик. Лековите што го „замолчуваат“ apoC-III делуваат директно на кочницата што ги задржува мастите во крвта и се први што во строги студии покажаа помалку епизоди на панкреатитис.
Прегледите објавени во 2026 година ја гледаат нивната најнепосредна улога кај луѓето со многу висок ризик од панкреатитис. Тие истакнуваат и дека корист за срцето не е докажана: студија со снимање со олезарсен не најде промена во коронарните наслаги. Друга анализа покажала дека ефектот на олезарсенот се додава на ефектот на фибратите, кои многу пациенти веќе ги земаат. За Вас практичната порака е двојна: многу високиот резултат проверете го повторно без одложување и барајте ја причината, бидејќи контролата на дијабетесот и прекинот на алкохолот остануваат први чекори.
Кога да одите на лекар
- Ако Вашите триглицериди се над 5,6 mmol/L (500 mg/dL): наскоро разговарајте со Вашиот матичен лекар за да се повтори анализата и да се бара причината.
- Ако се над 11,3 mmol/L (1 000 mg/dL) или веќе сте имале панкреатитис: побарајте упат до ендокринолог или специјалист за масти во крвта.
- Ако имате силна болка во горниот дел од стомакот што се шири кон грбот, со повраќање: јавете се на 112 или на итна медицинска помош (194), или одете во итна служба.
Речник
- Триглицериди: масти во крвта што служат за складирање енергија, се мерат во липидниот статус.
- Тешка хипертриглицеридемија: триглицериди на гладно од 5,6 mmol/L (500 mg/dL) или повеќе.
- Хиломикрони: големи честички што ги пренесуваат мастите од оброците; во вишок ја прават плазмата млечна.
- Аполипопротеин C-III (apoC-III): протеин од црниот дроб што го забавува отстранувањето на триглицеридите.
- Мала интерферентна РНК (siRNA): молекула што го исклучува создавањето на еден определен протеин.
- Акутен панкреатитис: ненадејно воспаление на панкреасот што предизвикува силна болка во стомакот.
- Липаза: ензим од панкреасот чие ниво во крвта нагло расте при панкреатитис.
Најчесто поставувани прашања
При кое ниво на триглицериди настанува панкреатитис?
Ризикот станува реален над 5,6 mmol/L (500 mg/dL) и нагло расте над околу 11,3 mmol/L (1 000 mg/dL), особено кај луѓето што веќе имале панкреатитис. Зависи и од причината и од секојдневните осцилации.
Дали плозасиранот е одобрен за високи триглицериди?
Во САД е одобрен како Redemplo само за фамилијарниот синдром на хиломикронемија. Производителот планира да побара одобрение за тешка хипертриглицеридемија. Олезарсенот (Tryngolza) веќе е одобрен за таа намена од американската FDA.
Дали треба да бидам на гладно за анализа на триглицериди?
Гладувањето не е задолжително за рутински липиден статус, но високиот резултат за триглицеридите треба да се потврди на гладно, бидејќи неодамнешниот оброк го покачува нивото.
Што значи млечна крвна плазма?
Млечната (липемична) плазма обично значи дека триглицеридите се многу високи. Лабораториите често ја означуваат, а таа треба да биде повод за брз разговор со Вашиот лекар.
Може ли многу високите триглицериди да се намалат без лекови?
Прекинот на алкохолот, силното намалување на маснотиите и додадените шеќери, губењето тежина и контролата на дијабетесот често многу ги намалуваат триглицеридите. Над 5,6 mmol/L (500 mg/dL) сепак е потребно лекарско следење.
Извори
- Watts GF, Ballantyne CM, Blanco Echevarria A, et al. Plozasiran for severe hypertriglyceridemia and risk of pancreatitis. N Engl J Med. 2026;395:1805-1817. DOI: 10.1056/NEJMoa2610014
- Marston NA, Bergmark BA, Alexander VJ, et al. Olezarsen for managing severe hypertriglyceridemia and pancreatitis risk. N Engl J Med. 2025;394:429-441. DOI: 10.1056/NEJMoa2512761
- Zimerman A, Marston NA. Targeting apolipoprotein C-III in hypertriglyceridemia: implications for pancreatitis and cardiovascular risk. Curr Atheroscler Rep. 2026;28. DOI: 10.1007/s11883-026-01472-6
- Kelly MS, Lewis J, Zuch D, et al. Olezarsen and plozasiran: novel apoC-III targeting medications for the treatment of hypertriglyceridemia. J Cardiovasc Pharmacol. 2026;88:337-351. DOI: 10.1097/FJC.0000000000001854
- Wang AZ, Alexander VJ, Prohaska TA, et al. Efficacy and safety of olezarsen in patients with vs without baseline fibrate use. J Clin Lipidol. 2026;20:2119-2127. DOI: 10.1016/j.jacl.2026.08.001
- HCPLive. SHASTA-3/4: plozasiran could cut acute pancreatitis risk by 78% across sHTG spectrum. 8 ноември 2026
- American Gastroenterological Association. FDA approves olezarsen to reduce acute pancreatitis risk in severe hypertriglyceridemia. Јуни 2026
- National Heart, Lung, and Blood Institute. High blood triglycerides
- ClinicalTrials.gov. SHASTA-3, NCT06347003
- ClinicalTrials.gov. SHASTA-4, NCT06347016
- Македонско здружение по медицинска биохемија и лабораториска медицина. Препораки на EFLM-COLABIOCLI за земање венска крв (македонски превод), 2019
- drmitov.mk. Крвна слика: како самите да ја „прочитате“
- Агенција за лекови и медицински средства (МАЛМЕД)
Дополнително читање
- Високи триглицериди: причини, ризици и лекување
- Панкреатитис: симптоми, причини и кога да се загрижите
- Липиден статус: што значи секој резултат
- Пелакарсен и Lp(a): резултатите од студијата HORIZON
- Липаза: причини и ризици
Разберете ги Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Дали Вашите триглицериди се високи? Прикачете ги Вашите анализи на крв на AI DiagMe и за неколку минути добијте јасно, лично објаснување за секоја вредност, за да ги подготвите прашањата за Вашиот лекар.
