Воспалението на еден крајник (едностран тонзилитис) е воспаление што зафаќа само еден крајник, додека другиот останува нормален, а токму тој детаљ менува што бара лекарот. Болното грло од двете страни обично упатува на обична вирусна или бактериска инфекција. Кога боли само едната страна, листата на можни објаснувања се проширува: џеб со гној до крајникот, заглавено камче во крајникот, долготрајна инфекција во криптите на крајникот или, многу поретко, израсток што бара проценка од специјалист. Повеќето еднострани болки во грлото сепак се обични инфекции што поминуваат за една до две недели. Во оваа статија ќе дознаете што предизвикува воспаление на еден крајник, кои знаци за тревога бараат помош истиот ден, како лекарите ги разликуваат можностите, кои лабораториски анализи помагаат и кога трајната асиметрија на крајниците заслужува мислење од ОРЛ специјалист.
Зошто воспалението на еден крајник се проценува поинаку
Палатиналните крајници се две перничиња од имунолошко ткиво од двете страни на задниот дел на грлото. Тие во исто време се среќаваат со истиот воздух, храна и микроби, па инфекцијата што ќе стигне до нив обично ги воспалува двата. Кога воспалението застанува на средината, нешто делува само на едната страна.
Што навистина му кажува на лекарот едностраноста
Асиметријата е сигнал за механизмот, а не за тежината. Локализирана збирка гној, камче заглавено во една крипта или ткиво што расте во еден крајник се по природа еднострани. Вирусот што кружи во крвта не е. Затоа лекарот што прегледува еднострана болка во грлото поставува поинакви прашања: колку брзо почнало, дали можете целосно да ја отворите устата, дали се променил гласот и колку долго трае разликата.
Симетричниот оток е посебен проблем
Зголемените крајници од двете страни што се допираат на средината се друга состојба, со други причини и друго испитување. Нашиот тим пишува за причините и степените кај крајниците што се допираат. Оваа статија се занимава само со едностраната слика.
Што предизвикува воспаление на еден крајник
Вирусни инфекции
Вирусите ги предизвикуваат повеќето болки во грлото. Обично ги зафаќаат двете страни, но на почетокот на болеста едниот крајник може да изгледа повоспален од другиот, а болката често се чувствува посилно на страната на која спиете или кон која голтате. Вирусните болки во грлото се развиваат за еден до два дена, доаѓаат со течење од носот или кашлица и поминуваат сами.
Бактериска инфекција со стрептокок од група А
Стрептококната ангина класично носи треска, болно голтање, црвени отечени крајници и бели гнојни наслаги. Може да почне асиметрично. Според американските Центри за контрола и превенција на болести (CDC), стрептококот е причина за околу 1 од 10 болки во грлото кај возрасните и 3 од 10 кај децата, па повеќето болки во грлото, дури и оние што изгледаат убедливо, не се стрептококни.
Камчиња во крајниците
Тонзилолитите се стврднати чепчиња од остатоци и бактерии што се заглавуваат во криптата на крајникот. Едно камче во една крипта ја дава токму сликата што луѓето ја опишуваат: упорна еднострана надразнетост, чувство дека нешто е заглавено, лош здив и понекогаш видлива бела точка. Нашиот водич ги објаснува симптомите на скриени камчиња во крајниците.
Перитонзиларен апсцес
Перитонзиларниот апсцес е збирка гној меѓу крајникот и мускулниот ѕид зад него. Тоа е најважната причина за силна еднострана болка во грлото што може да се лекува, и тоа е проблем за истиот ден, а не за „да почекаме и да видиме“. Често следи по болка во грлото што изгледала дека се подобрува, а потоа нагло се влошила на едната страна.
Инфективна мононуклеоза
Мононуклеозата, предизвикана од вирусот Епштајн-Бар, дава изразен оток на крајниците, дебела сиво-бела наслага, отечени жлезди на вратот и голем замор. Отокот често е доволно нерамномерен за на прв поглед да изгледа еднострано. Мононуклеозата обично трае многу подолго од обичната болка во грлото.
Поретки причини
Хронично воспаление на еден крајник, забна инфекција што се шири наназад, вирусна раничка или надразнета крипта можат да бидат само на едната страна. Нашиот тим го опишува и нерамниот изглед на калдрместото грло, кое пациентите понекогаш го мешаат со еднострана инфекција.
Итни знаци за тревога што бараат брза помош
Следниве знаци упатуваат на перитонзиларен апсцес или длабока инфекција на вратот што се шири. Тие не се причина да чекате до утрото. Побарајте итна помош (112 или 194, или ургентен центар) ако еднострана болка во грлото доаѓа со некој од нив.
- Неможност целосно да ја отворите устата или болка при обидот. Лекарите тоа го викаат тризмус, а според StatPearls се јавува речиси кај сите перитонзиларни апсцеси.
- Пригушен, задебелен глас, често опишан како глас „со врел компир во устата“.
- Лигавење или неможност да ја голтнете сопствената плунка.
- Ресичката (увулата), малото јазиче што виси во задниот дел на грлото, поместена кон спротивната страна.
- Силна болка од едната страна со висока треска.
- Какви било тешкотии со дишењето, шумно дишење или потреба да седите исправено и наведнати напред за да дишете полесно.
- Оток на вратот или болка и вкочанетост при вртење на главата.
Тешкото дишење е најголем приоритет од сите. Безбедноста на дишните патишта се проценува пред какво било снимање или анализа на крв.
Како се разликуваат можностите
Пет особини ја вршат поголемата работа во разликувањето на честите причини за еднострана болка во грлото: колку брзо почнала, дали има треска, дали устата се отвора нормално, дали се променил гласот и колку долго трае. Табелата подолу е помош за ориентација, а не дијагноза.
| Особина | Вирусна инфекција | Стрептококна инфекција | Перитонзиларен апсцес | Трајна асиметрија |
|---|---|---|---|---|
| Брзина на почеток | Се развива за еден до два дена | Прилично нагло, во рок од еден ден | Брзо, често се влошува со часови по болка во грлото | Многу бавно, се забележува со недели или месеци |
| Треска | Нема или е блага | Често ја има | Обично ја има и е висока | Обично нема |
| Отворање на устата | Нормално | Нормално или малку болно | Ограничено и болно, понекогаш речиси невозможно | Нормално |
| Глас | Нормален | Нормален или малку засипнат | Пригушен, „со врел компир“ | Нормален |
| Вообичаен тек | Поминува за пет до седум дена | Се подобрува за еден до два дена со антибиотик | Не поминува без медицинско лекување или дренажа | Непроменето со недели, без инфекција |
Кога трајната асиметрија на крајниците бара мислење од ОРЛ специјалист
Ова е прашањето што повеќето луѓе ги носи на оваа страница доцна навечер, па заслужува јасен одговор. Еднострана болка во грлото што доаѓа со треска и поминува за две недели е инфекција. Трајното, безболно зголемување на еден крајник кај возрасен, без инфекција што би го објаснила, понекогаш е знак за нешто друго, вклучувајќи рак на крајникот. Раковите во оваа област често се поврзани со хуманиот папилома вирус, а американскиот Национален институт за рак ги наведува крајниците меѓу местата каде што се развива рак на орофаринксот. Нашиот водич ги опишува преносот и превенцијата на ХПВ.
Две работи го држат ова во вистинска пропорција. Прво, окото не е сигурно: во серија од повеќе центри на крајници отстранети поради сомнеж за асиметрија, третина од крајниците што изгледале поголеми всушност не биле поголеми кога биле измерени. Второ, во објавените серии на еднострано зголемување на крајникот, речиси секој случај што се покажал сериозен имал дополнителни знаци за тревога покрај отокот, а не само оток.
Закажете неитна проценка кај ОРЛ специјалист (со упат од Вашиот матичен лекар) ако едностраното зголемување е придружено со нешто од следново:
- Асиметрија што трае неколку недели без болка во грлото или инфекција што би ја објаснила.
- Зголемување што е безболно или што расте, наместо да е стабилно.
- Грутка на вратот или жлезда на вратот што не се смирува.
- Необјаснето губење на тежината, обилно ноќно потење или упорни трески.
- Болка во увото на истата страна како засегнатиот крајник, со нормален преглед на увото.
- Плунка со крв, бела дамка, раничка или видлива промена на површината на крајникот.
- Тешкотии при голтање што се влошуваат или промена во говорот.
Отечените жлезди на вратот можат да ги придружуваат и обичните инфекции и болестите на лимфниот систем. Овој извор ги опишува раните симптоми на лимфом. Болката во увото што се шири од грлото е честа и обично безопасна, но вистинската инфекција на увото изгледа поинаку при преглед; нашиот тим ги објаснува знаците на воспаление на средното уво.
Кои лабораториски анализи помагаат кај воспаление на еден крајник
Ниедна анализа на крв сама по себе не ја дијагностицира едностраната болка во грлото. Анализите се користат за да одговорат на конкретни прашања: дали е бактериско, дали е мононуклеоза и колку воспаление има.
Брз тест за стрептокок и брис од грло
Брис од крајникот дава резултат за неколку минути. Брисот од грло со култура трае еден до два дена и ги фаќа случаите што брзиот тест ги пропушта. Позитивниот резултат открива болка во грлото што антибиотиците ќе ја скратат.
Крвна слика со диференцијална крвна слика
Оваа анализа ги брои белите крвни клетки што се борат против инфекциите и ги дели по видови. Пораст на неутрофилите повеќе упатува на бактериска причина; пораст на лимфоцитите, особено атипичните, повеќе упатува на вирусна причина и ја отвора можноста за мононуклеоза. Нашиот водич објаснува како да се чита крвната слика, а нашиот тим ги опишува причините за покачени неутрофили заедно со значењето на покачените лимфоцити.
Моноспот тест и серологија за EBV
Моноспот тестот открива антитела што се создаваат при мононуклеоза. Во првата недела може да биде лажно негативен, па серологијата за вирусот Епштајн-Бар се користи кога сликата одговара, а моноспотот е негативен. Потврдувањето на мононуклеозата има практично значење: го менува советот за контактните спортови и за тоа кои антибиотици треба да се избегнуваат.
Ц-реактивен протеин
CRP расте со воспалението и паѓа кога тоа се смирува; во нашите лаборатории се изразува во mg/L. Не ја открива причината, но значително покачена вредност кај некој со силна еднострана болка го поддржува сомнежот за значаен бактериски процес, како апсцес. Оваа статија детално го објаснува Ц-реактивниот протеин како показател на воспаление.
Снимање
Кога се сомнева на апсцес, ултразвук направен покрај креветот може брзо да потврди џеб со гној, а компјутерска томографија (КТ) со контраст се користи кога сликата е нејасна или може да е зафатен подлабок простор на вратот.
Како се лекува воспаление на еден крајник
Лекувањето ја следи причината, а не страната.
- Вирусните болки во грлото бараат ублажување на болката, течности и одмор. Антибиотиците не помагаат и не се препишуваат.
- Потврдената стрептококна ангина се лекува со антибиотик со тесен спектар, обично пеницилин или амоксицилин. Симптомите обично се подобруваат за еден до два дена, а терапијата се зема до крај без оглед на тоа.
- Перитонзиларниот апсцес се лекува со интравенски антибиотици, контрола на болката и дренажа со игла или мал рез кога има јасна збирка. Повеќето луѓе се подобруваат за неколку дена.
- Камчињата во крајниците обично се решаваат со гргорење и нежно исфрлање. Повторливите камчиња што предизвикуваат постојани тегоби понекогаш се лекуваат со зафат што ги изедначува криптите.
- Тонзилектомија (вадење на крајниците) се разгледува кај инфекции што многу често се повторуваат, повторени апсцеси или опструкција, а дијагностичкото вадење е резервирано за асиметрија со знаци за тревога.
Мерките дома што навистина помагаат се едноставни: гргорење со топла солена вода, ладна или мека храна, доволно течности и лекови против болка без рецепт, земени според упатството.
Најнови научни сознанија
Новите истражувања се фокусираат на едно практично прашање: кои еднострани крајници навистина бараат операција, а кои безбедно може да се следат.
Изолираната асиметрија, без други знаци, обично е безопасна
Преглед од 2025 година на седумнаесет години операции на крајници кај деца во детска болница во Обединетото Кралство ги опфати сите деца оперирани поради еднострано зголемување на крајникот. Меѓу повеќе од триста деца, лимфом бил најден кај околу едно од осумдесет, а секое од тие деца во тоа време имало други знаци за тревога: отечена жлезда на вратот во сите случаи, а често и крајник со видливо абнормален изглед, рчење или тешкотии при голтање. Што значи тоа за Вас: изолираното еднострано зголемување, без ништо друго покрај него, е шемата за која авторите препорачуваат следење, а не операција.
Крајникот што изгледа поголем често не е
Студија од повеќе центри на 323 пациенти на кои им биле отстранети крајниците поради сомнеж за асиметрија го спореди она што го виделе лекарите со она што било измерено потоа. Во околу третина од случаите крајникот што на око бил оценет како поголем се покажал како помалиот. Брзото зголемување, а не самото зголемување, било особината поврзана со сериозен резултат. Што значи тоа за Вас: впечатокот од огледалото во бањата е слабо мерење, а промената со текот на времето значи многу повеќе од еден поглед.
Апсцесите во грлото станаа почести по пандемијата
Студија во два американски центри покажа дека апсцесите на главата и вратот кај децата, меѓу нив и перитонзиларните, станале околу три пати почести по завршувањето на пандемиските мерки отколку пред тоа. Ова е рано набљудување од две болници, а не национално броење, па големината на порастот сè уште е несигурна. Што значи тоа за Вас: силната еднострана болка во грлото треба да се сфати сериозно, а лекарите гледаат повеќе вакви инфекции од порано.
Ултразвукот покрај креветот го менува начинот на потврдување на апсцесите
Преглед од 2026 година на длабоките инфекции на вратот кај децата заклучи дека ултразвукот направен покрај креветот е доволно точен за да го потврди перитонзиларниот апсцес во повеќето случаи, а КТ се остава за нејасните или посложените ситуации. Прегледот повторно го наведува редоследот на приоритети: прво се проценуваат дишните патишта, пред какво било снимање. Што значи тоа за Вас: за потврда на апсцес често веќе не е потребно КТ снимање, што штеди и зрачење и време.
Речник
| Поим | Значење |
|---|---|
| Еднострано | Што зафаќа само едната страна на телото. Спротивното, обострано, значи двете страни. |
| Палатинални крајници | Двете перничиња од имунолошко ткиво што се гледаат од двете страни во задниот дел на грлото. Тоа се крајниците на кои мислиме во секојдневниот говор. |
| Перитонзиларен апсцес | Збирка гној меѓу крајникот и мускулниот ѕид до него. Бара медицинска помош истиот ден. |
| Тризмус | Ограничено отворање на устата поради грч или воспаление на мускулите за џвакање. |
| Тонзилолит | Камче во крајникот. Стврднато чепче од остатоци, клетки и бактерии заглавено во крипта на крајникот. |
| Крипта | Еден од длабоките набори на површината на крајникот, каде што можат да се собираат остатоци и бактерии. |
| Оталгија | Болка во увото. Кога доаѓа од грлото, а не од самото уво, се вика пренесена оталгија. |
| Цервикална лимфаденопатија | Оток на лимфните жлезди на вратот, обично нормален одговор на блиска инфекција. |
| Орофаринкс | Средниот дел од грлото зад устата. Ги опфаќа крајниците, мекото непце и задниот дел на јазикот. |
| Ексудат | Бела или жолта наслага на инфициран крајник, составена од течност, имунолошки клетки и остатоци. |
Најчесто поставувани прашања
Дали е често воспалението на еден крајник?
Едностраната болка во грлото е многу честа, а навистина едностраната инфекција е нормална варијација, а не реткост. Многу обострани инфекции исто така почнуваат од едната страна и се изедначуваат за еден до два дена. Она што е поретко е ситуацијата што најмногу ги загрижува луѓето: еден крајник што со недели останува видливо зголемен, без болка и без инфекција што би го објаснила. Таа шема е невообичаена и токму неа вреди да ја прегледа лекар, а не да ја следите дома.
Може ли да имате воспаление на еден крајник без треска?
Да. Многу вирусни болки во грлото даваат мала или никаква треска, а камчињата во крајниците и хроничната надразнетост на криптите обично не даваат никаква. Отсуството на треска е смирувачко во однос на бактериска инфекција што се шири, но не исклучува камче во крајникот или трајна асиметрија. Ако еднострана болка во грлото без треска трае подолго од две недели, вреди да се прегледа, дури и ако инаку се чувствувате добро.
Зошто едностраната болка во грлото предизвикува болка во увото на истата страна?
Грлото и увото делат нервни патишта, па мозокот може сигналот од воспалениот крајник погрешно да го протолкува како да доаѓа од увото на таа страна. Тоа се вика пренесена болка и е една од најчестите шеми кај едностраните проблеми со грлото. Самото уво при преглед обично е сосема нормално. Болката во увото станува позначајна кога трае заедно со безболно зголемен крајник, а не заедно со очигледна болка во грлото.
Дали тонзилитисот е заразен кога е зафатена само едната страна?
Тоа целосно зависи од причината, а не од бројот на зафатени страни. Вирусните и стрептококните инфекции се заразни и се шират преку капки при кашлање, кивање и близок контакт. Стрептококот обично престанува да биде заразен по околу 24 часа антибиотик. Камчињата во крајниците, хроничното воспаление на криптите и асиметријата на крајниците воопшто не се заразни, бидејќи не е вклучена пренослива инфекција.
Може ли COVID-19 да предизвика еднострана болка во грлото?
COVID-19 често предизвикува болка во грлото и, како другите вирусни инфекции, може да се чувствува посилно на едната страна, особено во првите еден-два дена. Сама по себе, едностраната болка во грлото не го разликува COVID-19 од кој било друг вирус. Единствениот начин да се разликуваат е тестирањето. Особините што би го промениле планот се исти без оглед на вирусот: тешкотии при отворање на устата, пригушен глас, лигавење или тешко дишење.
Едниот крајник со месеци изгледа поголем од другиот. Дали треба да се загрижам?
Долготрајната, стабилна асиметрија без други симптоми обично е безопасна, а истражувањата укажуваат дека разликата често е помала отколку што изгледа во огледало. Важни се придружните знаци и промената: зголемен крајник придружен со грутка на вратот, губење на тежината, еднострана болка во увото, крварење или видлива промена на површината, или крајник што јасно расте, треба да го процени ОРЛ специјалист. Стабилната асиметрија без симптоми обично се следи, а не се оперира.
Извори
- MedlinePlus, National Library of Medicine — Tonsillitis — https://medlineplus.gov/tonsillitis.html
- Centers for Disease Control and Prevention — About Strep Throat — https://www.cdc.gov/group-a-strep/about/strep-throat.html
- National Cancer Institute — Oropharyngeal Cancer Treatment (PDQ), Patient Version — https://www.cancer.gov/types/head-and-neck/patient/adult/oropharyngeal-treatment-pdq
- Gupta G, McDowell RH — Peritonsillar Abscess — StatPearls, NCBI Bookshelf — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519520/
- Министерство за здравство на Република Северна Македонија — Закон за здравственото осигурување (пречистен текст): упат за специјалист и итни случаи без упат (чл. 29)
- Центар за управување со кризи — Единствен број за итни повици 112
- Nelson A, Bujoreanu I, Gaskin J — Clinical significance and diagnostic approach for paediatric unilateral tonsillar enlargement: insights from a retrospective analysis — Annals of the Royal College of Surgeons of England, 2025 — https://doi.org/10.1308/rcsann.2024.0113
- Edwards D, Sheehan S, Ingrams D — Unilateral tonsil enlargement in children and adults: is routine histology tonsillectomy warranted? A multi-centre series of 323 patients — The Journal of Laryngology and Otology, 2022 — https://doi.org/10.1017/S002221512200216X
- DiBlasi M, Higgins RC, Welch N, Jones D, Chang AJ — Increased Pediatric Head and Neck Abscesses Following the COVID-19 Pandemic — The Laryngoscope, 2026 — https://doi.org/10.1002/lary.70742
- Darawish SM, Shahid MA, Aziz N, et al. — Deep neck space infections in children: peritonsillar, retropharyngeal, parapharyngeal, and Ludwig’s angina emergencies in the pediatric emergency department — American Journal of Otolaryngology, 2026 — https://doi.org/10.1016/j.amjoto.2026.104864
Дополнително читање
- Херпес во грлото: симптоми, причини и лекување
- ХПВ на јазикот: симптоми, ризици и лекување
- Воспаление на синусите: симптоми, причини и лекување
- Апнеја во сонот: разбирање, дијагноза и лекување
- Седиментација на еритроцити: што покажува овој показател
Разберете ги Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Едностраната болка во грлото често се проценува со брис од грло и неколку анализи на крв, а бројките што ќе се вратат тешко се сместуваат во контекст. AI DiagMe ги чита Вашите резултати и ги објаснува на едноставен јазик, без разлика дали станува збор за крвна слика што покажува кои бели крвни клетки се покачени, ниво на Ц-реактивниот протеин што покажува колку воспаление има или анализа на антитела за мононуклеоза. Ви помага да разберете што кажуваат Вашите резултати и што да прашате. Не поставува дијагноза и не го заменува Вашиот лекар.
Протолкувајте ги Вашите резултати за неколку минути
