بی‌حسی انگشت شست پا: علل، نشانه‌های هشداردهنده و اقدامات بعدی

بی‌حسی انگشت شست پا گاهی ساده و بی‌اهمیت است و گاهی بسیار مهم. در بیشتر مواقع از فشار روی یک عصب ناشی می‌شود و با برطرف شدن آن فشار، خودبه‌خود بهبود می‌یابد. اما گاهی اوقات اولین نشانه قابل مشاهده‌ای است که اعصاب پاهایتان آسیب می‌بینند، و این موضوع تغییر می‌دهد که باید چه اقدامی انجام دهید.

در این مقاله یاد می‌گیرید کدام اعصاب انگشت شست پا را تغذیه می‌کنند، چطور گیر افتادن عصب در کمر را از فشار بند کفش تشخیص دهید، چرا بی‌حسی که از هر دو انگشت شست شروع می‌شود نیاز به بررسی دیابت دارد، مشکلات گردش خون در پا چه شکلی هستند، و پزشک چه مواردی را معاینه می‌کند.

پیش از ادامه مطالعه، کادر نشانه‌های هشداردهنده را که در پایین‌تر آمده ببینید: برخی ترکیب‌های علائم نیاز به مراقبت فوری یا اورژانسی در همان روز دارند.

بی‌حسی انگشت شست پا واقعاً به چه معناست

بی‌حسی یعنی یک عصب حس را به درستی منتقل نمی‌کند: احساس کُند شده، یک ناحیه بی‌حس، سوزن‌سوزن شدن، یا پوستی که انگار در سلوفان پیچیده شده. همه این‌ها در این دسته‌بندی قرار می‌گیرند.

سه ناحیه عصبی در اطراف انگشت شست پا به هم می‌رسند. پوست روی انگشت و پشت پا عمدتاً توسط عصب پرونئال (که به آن عصب فیبولار هم می‌گویند) تأمین می‌شود. فضای باریک بین انگشت اول و دوم به طور خاص توسط عصب پرونئال عمقی تأمین می‌شود. کف و بالشتک انگشت توسط شاخه‌های عصب تیبیال تأمین می‌شوند. در سطح بالاتر، تمام این مسیرها از ریشه عصبی پنجم کمری، معروف به L5، هنگام خروج از ستون فقرات تحتانی عبور می‌کنند.

بنابراین الگوی بی‌حسی شما مهم‌تر از شدت آن است. جدول زیر پنج الگوی رایج را با مکانیسم احتمالی‌شان تطبیق می‌دهد. این یک نقطه شروع برای گفتگو با پزشکتان است، نه یک تشخیص قطعی.

علل فشردگی عصب و نحوه تشخیص آن‌ها از یکدیگر

اعصاب می‌توانند در هر نقطه‌ای از ستون فقرات تا کفش تحت فشار قرار گیرند، و محل فشردگی الگوی قابل تشخیصی ایجاد می‌کند. مرور کلی ما از سندرم‌های فشردگی عصب اصول کلی را پوشش می‌دهد؛ در ادامه سه موردی که برای انگشت شست پا اهمیت بیشتری دارند آمده است.

رادیکولوپاتی L5 ناشی از دیسک کمری

وقتی یک دیسک در ناحیه کمر روی ریشه عصب L5 فشار می‌آورد، بی‌حسی روی پشت پا و انگشت شست احساس می‌شود، معمولاً فقط در یک طرف.

دو نشانه اضافی این حالت را متمایز می‌کنند. اول، درد کمر یا باسن که به پشت یا کنار پا تیر می‌کشد و اغلب با سرفه، عطسه یا نشستن بدتر می‌شود. دوم، نشانه‌ای واقعاً تشخیصی است که می‌توانید خودتان آن را بررسی کنید: ضعف در بالا بردن انگشت شست پا. بنشینید، دستتان را روی انگشت شست پا بگذارید و سعی کنید آن را در برابر این مقاومت بالا ببرید. اگر طرف آسیب‌دیده خیلی راحت‌تر تسلیم می‌شود، این یک نشانه حرکتی است نه صرفاً حسی، و نیاز به ارزیابی سریع دارد.

در صورت مشکوک بودن به دیسک، به‌ویژه با ضعف جدید پا، کشش، چرخش یا دستکاری خودسرانه انجام ندهید. آن را معاینه کنید، همان‌طور که برای تحریک عصب در پایین‌تر از اندام مانند گیر افتادن عصب در زانو.

فشردگی عصب پرونئال عمقی و سندرم تارسال تونل قدامی

عصب پرونئال عمقی از جلوی ساق پا پایین می‌آید، از زیر یک نوار بافتی محکم از مچ پا عبور می‌کند و در نهایت مثلث کوچکی از پوست در فضای بین انگشت اول و دوم پا را تغذیه می‌کند. هر چیزی که به جلوی مچ پا فشار وارد کند می‌تواند آن را فشرده کند: چکمه‌های اسکی، چکمه‌های کوهنوردی سفت، کفش‌های دویدن که روی روی پا محکم بسته شده‌اند، خارهای استخوانی روی پشت پا. وقتی در آن نقطه فشرده می‌شود، این وضعیت سندرم تارسال تونل قدامی نامیده می‌شود.

نشانه اصلی، محل بی‌حسی است. بی‌حسی محدود به همان فضای بین انگشتان، که پس از یک پیاده‌روی طولانی یا یک روز اسکی ظاهر می‌شود و با درآوردن چکمه برطرف می‌گردد، منشأ مکانیکی دارد نه سیستمیک. شل کردن بند کفش، رد کردن بند از روی نقطه دردناک، یا تعویض کفش با یک مدل نرم‌تر اغلب مشکل را حل می‌کند. اگر هفته‌ها پس از برطرف شدن فشار همچنان ادامه داشت، آن را بررسی کنید.

چرا نورومای مورتون معمولاً انگشت دیگری را درگیر می‌کند

نورومای مورتون ضخیم شدن یک عصب بین استخوان‌های بلند جلوی پا است. این یکی از علل شایع بی‌حسی جلوی پا است و به همین دلیل افراد هنگام جستجو با آن روبرو می‌شوند، اما محل آن برای انگشت شست پا مناسب نیست. این عارضه معمولاً فضای بین انگشت سوم و چهارم را درگیر می‌کند و باعث درد سوزشی در کف پا، بی‌حسی در آن انگشتان مجاور و احساس ایستادن روی یک سنگریزه می‌شود. اگر بی‌حسی شما دقیقاً در انگشت شست است، نورومای مورتون احتمالاً پاسخ شما نیست.

دیابت و پای در معرض خطر: مهم‌ترین علت

این بخشی است که باید با دقت بخوانید، زیرا بیشترین تأثیر را بر نتایج دارد.

نوروپاتی محیطی دیابتی آسیب عصبی ناشی از قند خون بالای طولانی‌مدت است، و مؤسسه ملی دیابت، بیماری‌های گوارشی و کلیوی اشاره می‌کند که تا نیمی از افراد مبتلا به دیابت این عارضه را دارند. این بیماری به طول عصب وابسته است: از انتهای اعصاب دورترین نقطه از ستون فقرات شروع می‌شود، که همان انگشتان پا هستند. بنابراین بی‌حسی که از انگشتان پا آغاز می‌شود، اغلب اولین نشانه است.

الگوی آن مشخص است: معمولاً متقارن، هر دو پا را درگیر می‌کند و به آرامی پیشرفت می‌کند و طی ماه‌ها و سال‌ها از انگشتان به سمت مچ پا گسترش می‌یابد. علائم اغلب در شب بدتر می‌شوند. برخی احساس سوزش یا گزگز می‌کنند؛ برخی دیگر صرفاً متوجه از دست رفتن حس می‌شوند.

نکته حیاتی اینجاست. پای بی‌حس پایی است که در معرض خطر قرار دارد، زیرا حس، سیستم هشدار شما است. وقتی حس محافظتی از بین می‌رود، یک تاول ناشی از کفش جدید، یک سنگ در کف پا یا یک بریدگی هنگام کوتاه کردن ناخن ناخواسته از دید پنهان می‌ماند. آسیب استراحت نمی‌کند، روی آن راه می‌روید و به زخم تبدیل می‌شود. از آنجا که دیابت جریان خون و بهبودی را نیز مختل می‌کند، این زخم می‌تواند عفونی شود و در بدترین حالت به قطع عضو منجر گردد. مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها به صراحت بیان می‌کنند: آسیب عصبی ناشی از دیابت شما را در معرض خطر زخم پا قرار می‌دهد و درمان زودهنگام خطر قطع عضو را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

نکته امیدوارکننده این است که بیشتر این موارد قابل پیشگیری هستند. اگر شما دیابت و متوجه بی‌حسی جدیدی شدید، به جای انتظار برای ویزیت روتین بعدی، یک نوبت معاینه پا بگیرید؛ از پزشک بخواهید نحوه بررسی روزانه پاها را با استفاده از آینه یا کمک یکی از اعضای خانواده به شما نشان دهد، و در معاینات سالانه پا شرکت کنید. تغییرات ناخن نیز اهمیت دارند؛ راهنمای ما درباره ناخن‌های پای دیابتی توضیح می‌دهد.

کارهایی که هرگز نباید با پای بی‌حس دیابتی انجام دهید

این ممنوعیت‌ها از سر وسواس نیستند. هر یک از آن‌ها آسیب‌های مستندی ایجاد می‌کنند که در افرادی که حس پاهایشان را از دست داده‌اند، کاملاً قابل پیشگیری است.

پاهایتان را در آب خیس نکنید. خیساندن پوست را نرم و آسیب‌پذیر می‌کند و راه را برای ورود باکتری‌ها باز می‌گذارد. پاها را با آب گرم بشویید، نه داغ، و فضای بین انگشتان را کاملاً خشک کنید.

از گرماپد، کیسه آب گرم، پتوی برقی یا رادیاتور برای گرم کردن پای بی‌حس استفاده نکنید. اگر حس دما ندارید، سوختگی را هم احساس نمی‌کنید. سوختگی‌های جدی از این طریق شایع هستند و کاملاً قابل پیشگیری‌اند.

میخچه‌ها و پینه‌ها را خودتان نبرید، نتراشید یا نپارید، و از داروهای بدون نسخه برای برداشتن میخچه، چسب‌های دارویی یا پلاسترهای اسیدی استفاده نکنید. این محصولات بافت را از بین می‌برند و نمی‌توانند پینه را از پوست سالم تشخیص دهند. روی پای بی‌حس، این مواد می‌توانند سوراخی ایجاد کنند که به زخم تبدیل شود. مراقبت از میخچه و پینه را به متخصص پا (پودیاتریست) بسپارید.

حتی در خانه هم پابرهنه راه نروید، و قبل از پوشیدن کفش، داخل آن را با دست بررسی کنید. تاول، ترک، تغییر رنگ یا زخم را فقط به این دلیل که دردی احساس نمی‌کنید نادیده نگیرید. در پای بی‌حس، نبود درد هیچ چیزی درباره جدی بودن مشکل به شما نمی‌گوید.

کفش، انگشت شست پا و علل مکانیکی

بسیاری از موارد بی‌حسی انگشت شست پا علت کاملاً مکانیکی دارند و این موارد رضایت‌بخش‌ترین نوع برای درمان هستند. بونیون که در پزشکی هالوکس والگوس نامیده می‌شود، انحراف مفصل انگشت شست است که یک برجستگی استخوانی را به سمت بیرون هل می‌دهد. این برجستگی به داخل کفش ساییده می‌شود و اعصاب کوچک پوستی روی انگشت را فشرده می‌کند و باعث بی‌حسی در لبه داخلی آن می‌شود. جعبه انگشتان تنگ، کفش‌های نوک‌تیز و پاشنه‌های بلند این وضعیت را بدتر می‌کنند. هالوکس ریجیدوس، یعنی سفتی آرتریتی مفصل انگشت شست، اثر مشابهی دارد: خارهای استخوانی روی سطح فوقانی مفصل شکل می‌گیرند و به کفش و عصب فشار می‌آورند.

زانو زدن یا چمباتمه زدن طولانی‌مدت اعصاب زیر زانو را فشرده می‌کند و می‌تواند انگشتان پا را از چند دقیقه تا چند ساعت بی‌حس کند. دویدن نیز یک عامل شایع است: بند کفش محکم بسته شده روی روی پا، تورم پا در طول دویدن‌های طولانی، و کفش‌هایی که نیم سایز کوچک‌تر هستند، با هم عصب پرونئال عمقی را در آسیب‌پذیرترین نقطه‌اش فشرده می‌کنند.

آزمون عملی ساده است. بی‌حسی مکانیکی به یک کفش یا یک وضعیت خاص مربوط می‌شود: در حین فعالیت ظاهر می‌شود و بعد از آن از بین می‌رود. اگر بی‌حسی شما از این الگو پیروی نمی‌کند، باید دنبال علت دیگری بگردید، مانند سایر علائم پایدار پا از جمله خارش پا در شب.

مشکلات گردش خون و بی‌حسی انگشت پا

اعصاب به خون‌رسانی نیاز دارند. وقتی شریان‌های تغذیه‌کننده پا تنگ می‌شوند، بافت عصبی از اکسیژن محروم شده و حس از بین می‌رود. بیماری شریان محیطی نوع کُند این اتفاق است و طبق اعلام مؤسسه ملی قلب، ریه و خون، بیش از ۸ میلیون نفر در ایالات متحده در سنین ۴۰ سال و بالاتر به آن مبتلا هستند.

علامت مشخصه این بیماری لنگش (کلودیکاسیون) است: دردی گرفتگی‌مانند در ساق پا، ران یا باسن که پس از طی مسافت معینی هنگام راه رفتن شروع می‌شود و چند دقیقه پس از استراحت برطرف می‌گردد. سایر نشانه‌ها عبارتند از: سردی پا، رنگ‌پریدگی، ریزش موی انگشتان و ساق پا، پوست نازک و براق، ضخیم شدن ناخن‌های پا و کند بهبود یافتن زخم‌ها. تغییرات رنگ می‌توانند به هر دو سمت اشاره کنند، به همین دلیل است که ما پاهای قرمز را جداگانه شرح داده‌ایم.

سپس نوع سریع وجود دارد که یک اورژانس پزشکی است. ایسکمی حاد اندام زمانی رخ می‌دهد که یک شریان ناگهانی مسدود شود، معمولاً بر اثر لخته خون. پا در عرض چند ساعت سرد، رنگ‌پریده یا کبود، بسیار دردناک و بی‌حس می‌شود و بافت شروع به مردن می‌کند. این وضعیت نیاز فوری به اورژانس دارد.

علل تغذیه‌ای، متابولیک و سایر علل سیستمیک

چندین بیماری به همان شیوه وابسته به طول که دیابت اعصاب محیطی را آسیب می‌زند، بی‌حسی متقارن از انگشتان پا به بالا ایجاد می‌کنند.

کمبود ویتامین B12 شناخته‌شده‌ترین آن‌هاست. B12 غلاف عایق دور اعصاب را حفظ می‌کند و کمبود آن باعث بی‌حسی، سوزن‌سوزن شدن و بی‌ثباتی در راه رفتن می‌شود، گاهی پیش از آنکه هیچ کم‌خونی‌ای ظاهر شود. این وضعیت قابل درمان است، اما کمبود طولانی‌مدت می‌تواند آسیب دائمی به جا بگذارد؛ راهنمای ما درباره کمبود ویتامین B12 علل آن را پوشش می‌دهد. پیش از اندازه‌گیری سطح ویتامین، مکمل مصرف نکنید، زیرا این کار تصویر آزمایشگاهی را مخدوش می‌کند. تعیین دوز مصرفی بر عهده پزشک شماست.

مصرف مداوم و زیاد الکل به طور مستقیم و از طریق تغذیه نامناسب به اعصاب محیطی آسیب می‌زند و الگویی از سوزش و بی‌حسی در هر دو پا ایجاد می‌کند. برخی داروهای شیمی‌درمانی، به‌ویژه ترکیبات پلاتین و تاکسان‌ها، باعث نوروپاتی محیطی ناشی از شیمی‌درمانی می‌شوند که از نوک انگشتان دست و پا شروع شده و ممکن است پس از پایان درمان نیز ادامه یابد. به جای انتظار، هرگونه بی‌حسی جدید را به تیم انکولوژی خود اطلاع دهید.

کم‌کاری تیروئید علائم عصبی و تورمی ایجاد می‌کند که اعصاب را در نقاط تنگ فشرده می‌سازد؛ آزمایش TSH معمولاً اولین قدم است. بیماری پیشرفته کلیه اجازه می‌دهد سموم آسیب‌رسان به اعصاب تجمع یابند، به همین دلیل است که بالا بودن BUN و کراتینین اهمیت دارد. کمبود منیزیم به تحریک‌پذیری اعصاب کمک می‌کند، که در مقاله ما درباره کمبود منیزیم.

در نهایت، در بزرگسالان مسن‌تر، تنگی کانال نخاعی کمری چندین ریشه عصبی را همزمان تحت فشار قرار می‌دهد و هنگام راه رفتن باعث بی‌حسی و سنگینی در پاها می‌شود که با نشستن یا خم شدن به جلو برطرف می‌گردد. این الگوی بهبود با خم شدن، آن را از بیماری شریانی متمایز می‌کند.

پزشک چه مواردی را بررسی می‌کند

ارزیابی معمولاً ساده است و بیشتر در مطب انجام می‌شود. معاینه پا در اولویت قرار دارد: پزشک شما نقشه‌ای از نواحی کاهش‌یافته حس ترسیم می‌کند که محدوده عصبی درگیر را مشخص می‌سازد. آزمون مونوفیلامان، روش استاندارد غربالگری حس محافظتی است که با فشار دادن یک رشته نایلونی کالیبره‌شده به نقاط مختلف کف پا تا لحظه‌ای که خم می‌شود انجام می‌گیرد. چنگال تنظیم‌شده (دیاپازون) حس ارتعاش را می‌سنجد که اغلب اولین چیزی است که کاهش می‌یابد. پزشک همچنین قدرت اکستانسیون انگشت شست پا را آزمایش می‌کند، رفلکس‌ها را بررسی می‌نماید، نبض‌های پا و مچ پا را لمس می‌کند، رنگ و دمای پوست را ارزیابی می‌کند و بین انگشتان را برای یافتن زخم‌هایی که ممکن است احساس نکرده باشید معاینه می‌نماید.

آزمایش‌های خون به دنبال علل سیستمیک قابل درمان می‌گردند. پانل معمول شامل قند خون ناشتا و HbA1c است، همان‌طور که در راهنمای ما درباره آزمایش دیابت، به علاوه ویتامین B12، عملکرد تیروئید و عملکرد کلیه توضیح داده شده است.

آزمایش‌های تکمیلی به صورت انتخابی انجام می‌شوند. شاخص مچ-بازو (ABI) فشار خون مچ پا را با بازو مقایسه می‌کند و اولین آزمایش در صورت مشکوک بودن به بیماری شریان محیطی است. MRI ستون فقرات کمری زمانی درخواست می‌شود که الگوی علائم و ضعف عضلانی نشان‌دهنده مشکل ریشه عصبی باشد. مطالعات هدایت عصبی و الکترومیوگرافی (EMG) زمانی استفاده می‌شوند که تشخیص نامشخص باشد یا نیاز به تعیین دقیق محل گیر افتادن عصب وجود داشته باشد.

علائم هشداردهنده: زمانی که بی‌حسی انگشت شست پا نیاز به مراقبت فوری دارد

اکثر بی‌حسی‌های انگشتان پا اورژانسی نیستند. اما موارد زیر هستند.

جدیدترین پیشرفت‌های علمی در تشخیص بی‌حسی انگشتان پا

پژوهش‌های انجام‌شده از سال ۲۰۲۳ به بعد، دقت پزشکان را در تشخیص پایی که حس محافظتی خود را از دست داده و همچنین در زمان‌بندی مداخله زودهنگام، به‌طور قابل توجهی افزایش داده است.

یک مطالعه آلمانی توسط Trocha و همکاران که در سال ۲۰۲۳ در مجله Diabetic Medicine منتشر شد، افراد مبتلا به دیابت را که حس محافظتی پا را از دست داده بودند اما هرگز زخم پا نداشتند، دنبال کرد. در طول حدود چهار سال، کسانی که توانایی احساس سوزن را نیز از دست داده بودند، بیشتر و زودتر دچار اولین زخم پا شدند. این یافته برای شما به این معناست: میزان از دست دادن حس اهمیت دارد، پس از پزشک خود بخواهید علاوه بر حس لمس، حس درد را هم بررسی کند.

ابزارهای تشخیصی نیز مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. Chatzistergos و همکاران در سال ۲۰۲۳ در مجله Diabetes Research and Clinical Practice، دو روش غربالگری بالینی را در یک کلینیک سرپایی دیابت در هند مقایسه کردند. آزمون لمسی Ipswich، که در آن معاینه‌گر با نوک انگشت خود به‌آرامی نوک انگشتان مشخصی از پا را لمس می‌کند، عملکرد کافی برای استفاده به‌عنوان ابزار غربالگری داشت، در حالی که یک دستگاه دستی ارتعاش‌سنج این‌گونه نبود. این یافته برای شما به این معناست: یک بررسی قابل اعتماد به تجهیزات گران‌قیمت نیاز ندارد، پس معاینه پا هرگز نباید نادیده گرفته شود.

میزان انجام این بررسی‌ها نقطه ضعف اصلی است. یک مطالعه غربالگری لهستانی توسط Cwajda-Białasik و همکاران در سال ۲۰۲۴ در مجله Medical Science Monitor، پاهای بزرگسالان مبتلا به دیابت یا پیش‌دیابت را با استفاده از بررسی نبض، شاخص مچ پا-بازو و آزمون حس بررسی کرد. مشکلات پا شایع بودند و بسیاری از آن‌ها در افرادی کشف شدند که از وجود هیچ مشکلی آگاه نبودند. این یافته برای شما به این معناست: صرف حضور در ویزیت‌های پزشکی به معنای بررسی پاهایتان نیست. کفش و جوراب خود را دربیاورید و از پزشک بخواهید پاهایتان را معاینه کند.

در زمینه تغذیه، یک مرور مطالعاتی توسط Atkinson، Gharti و Min در سال ۲۰۲۴ در مجله touchREVIEWS in Endocrinology، پژوهش‌های مربوط به متفورمین و ویتامین B12 را بررسی کرد. اکثر مطالعات نشان دادند که مصرف متفورمین با کاهش سطح B12 مرتبط است و دوزهای بالاتر و مصرف طولانی‌مدت‌تر خطر بیشتری دارند؛ نویسندگان غربالگری روتین B12 را توصیه می‌کنند. این یافته برای شما به این معناست: اگر متفورمین مصرف می‌کنید و انگشتان پایتان بی‌حس شده، درخواست آزمایش سطح B12 بدهید. متفورمین معمولاً به این دلیل قطع نمی‌شود.

برای گردش خون، راهنمای چند-انجمنی ۲۰۲۴ درباره بیماری شریان محیطی اندام تحتانی که توسط گورنیک و همکاران در مجله Circulation منتشر شده، طیف کاملی از بدون علامت تا ایسکمی حاد اندام را پوشش می‌دهد و شاخص مچ پا-بازو را به عنوان آزمایش اصلی معرفی می‌کند. این موضوع برای شما به این معناست: اگر بی‌حسی همراه با سردی پا، گرفتگی ساق هنگام راه رفتن یا زخمی که التیام نمی‌یابد دارید، این آزمایش ارزان، غیرتهاجمی و منطقی است که از پزشک بخواهید.

سؤالات متداول

چرا بعد از دویدن انگشت شست پایم بی‌حس می‌شود؟

معمولاً علت فشار است، نه آسیب. پاها در حین دویدن متورم می‌شوند و بند کفش‌هایی که محکم بسته شده‌اند روی روی مچ پا، عصب پرونئال عمقی را در جایی که از جلوی مچ عبور می‌کند فشرده می‌کنند. این عصب فضای بین انگشت اول و دوم را تأمین می‌کند و در حس پشت انگشت شست نقش دارد، بنابراین بی‌حسی در آن ناحیه نتیجه‌ای کاملاً رایج است. سعی کنید بند کفش را شل‌تر ببندید، حلقه بند را روی نقطه دردناک رد کنید و مطمئن شوید کفش دویدن شما نیم سایز بزرگ‌تر از کفش روزمره‌تان است. اگر بی‌حسی چند هفته پس از توقف دویدن ادامه یافت یا متوجه ضعف در بالا بردن انگشت شدید، آن را معاینه کنید.

آیا باید نگران بی‌حسی انگشت پا باشم؟

پاسخ صادقانه: معمولاً نه، گاهی بله. بی‌حسی که به وضوح ناشی از کفش، چکمه یا نشستن طولانی روی زانو است و ظرف چند ساعت برطرف می‌شود، به ندرت جدی است. بی‌حسی که به تدریج، بدون درد و در هر دو پا ایجاد می‌شود ارزش یک ویزیت پزشکی را دارد، زیرا این الگوی نوروپاتی محیطی است. بی‌حسی همراه با کمردرد که به پایین پا می‌کشد باید ظرف چند روز بررسی شود. و بی‌حسی همراه با پای سرد، رنگ‌پریده یا دردناک، یا هر تغییری در عملکرد مثانه یا روده، یک اورژانس است. مدت زمان هم اهمیت دارد: هر چیزی که بیش از دو یا سه هفته طول بکشد باید بررسی شود.

آیا بی‌حسی انگشت پا می‌تواند نشانه دیابت باشد؟

بله، و این یکی از احتمالات مهم‌تر است. بی‌حسی که از انگشتان پا شروع می‌شود اغلب اولین نشانه نوروپاتی محیطی دیابتی است و می‌تواند پیش از آنکه فرد بداند دیابت دارد ظاهر شود. الگوی مشخص آن بی‌حسی در هر دو پا است که از انگشتان شروع می‌شود و به آرامی به سمت بالا پیش می‌رود. اگر دیابت دارید یا عوامل خطر آن را دارید و انگشتان پایتان بی‌حس شده، یک معاینه پا رزرو کنید و آزمایش قند خون بخواهید. سپس بازرسی روزانه پاهایتان را شروع کنید، زیرا کاهش حس همان چیزی است که یک آسیب کوچک را به زخم تبدیل می‌کند.

آیا انگشت شست پا می‌تواند به خاطر بونیون بی‌حس شود؟

بله، می‌تواند. برجستگی استخوانی بونیون به کفش ساییده می‌شود و اعصاب حسی کوچکی را که روی مفصل قرار دارند فشرده می‌کند و باعث بی‌حسی یا احساس گزگز در امتداد لبه داخلی انگشت می‌شود. نشانه مهم این است که علائم در کفش‌های تنگ، نوک‌تیز یا پاشنه‌بلند بدتر می‌شوند و با پای برهنه یا در کفش‌های پهن و نرم بهتر می‌شوند. اولین قدم، تغییر شکل کفش است. اگر مفصل دچار تغییر شکل، درد یا سفتی شده، به متخصص پا یا جراح پا مراجعه کنید، زیرا ممکن است مشکل اصلی در راستای استخوان‌ها نیاز به درمان داشته باشد، نه صرفاً کاهش فشار.

چرا فقط انگشت شست پای چپ یا راستم بی‌حس است؟

بی‌حسی یک‌طرفه نشان‌دهنده یک علت موضعی یا مربوط به یک عصب خاص است، نه یک مشکل کلی در سراسر بدن. معمول‌ترین دلایل عبارتند از: تحریک ریشه عصبی L5 به دلیل دیسک کمر در همان طرف، فشار عصب ناشی از کفش در همان پا، بونیون، یا آسیب قدیمی. علل سیستمیک مانند دیابت، کمبود ویتامین B12 و آسیب عصبی ناشی از مصرف الکل تقریباً همیشه هر دو پا را درگیر می‌کنند، هرچند ممکن است یک طرف بدتر باشد. مشکلات گردش خون نیز می‌توانند یک‌طرفه باشند. اگر بی‌حسی یک انگشت با سردی یا تغییر رنگ پا همراه باشد، این را فوری تلقی کنید.

آیا حس انگشت بی‌حس شده‌ام برمی‌گردد؟

این کاملاً به علت و مدت زمان بی‌حسی بستگی دارد. بی‌حسی ناشی از کفش یا یک وضعیت موقت معمولاً پس از برطرف شدن فشار به طور کامل بهبود می‌یابد. بی‌حسی ناشی از فشار روی عصب اغلب پس از درمان فشردگی بهتر می‌شود، هرچند بهبودی ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها طول بکشد، زیرا اعصاب به کندی رشد می‌کنند. بی‌حسی ناشی از نوروپاتی مزمن ممکن است به طور کامل برنگردد؛ به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت دارد: درمان علت زمینه‌ای، مانند کنترل قند خون یا کمبود ویتامین B12، هدفش جلوگیری از آسیب بیشتر است، حتی اگر نتواند آسیب قبلی را جبران کند.

واژه‌نامه

نتایج آزمایشگاهی خود را با AI DiagMe بفهمید

برای پیدا کردن علت بی‌حسی یک انگشت پا، معمولاً چند آزمایش خون انجام می‌شود: قند خون و HbA1c برای دیابت، ویتامین B12، عملکرد تیروئید و عملکرد کلیه. نتایج این آزمایش‌ها به صورت اعداد روی کاغذ می‌آیند و توضیح چندانی ندارند. AI DiagMe این اعداد را به زبان ساده ترجمه می‌کند و نکاتی را که ارزش مطرح کردن با پزشک را دارند برجسته می‌سازد. این ابزار به شما کمک می‌کند نتایج آزمایش‌هایتان را بهتر بفهمید؛ نوروپاتی یا هیچ بیماری دیگری را تشخیص نمی‌دهد و جایگزین پزشک شما نمی‌شود.

نتایج آزمایش خود را در چند دقیقه تفسیر کنید

مطالعه بیشتر

• قرمزی پا: علل، علائم و روش‌های درمان
• کمبود ویتامین B12: علائم، علل و درمان‌ها
• ناخن‌های پای دیابتی: علائم، علل و درمان‌ها
• سندرم فشردگی عصب: علائم و روش‌های درمان
• کمبود منیزیم: علائم، علل و درمان

منابع

• مؤسسه ملی دیابت، بیماری‌های گوارشی و کلیوی. نوروپاتی محیطی
• مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری. پاهای شما و دیابت
• مؤسسه ملی اختلالات عصبی و سکته. نوروپاتی محیطی
• مؤسسه ملی قلب، ریه و خون. بیماری شریان محیطی چیست؟
• Trocha A, Gontscharuk V, Icks A, Jeffcoate W. The value of loss of protective pain sensation in predicting a first ulceration of the foot in people with diabetes. Diabetic Medicine. 2023. https://doi.org/10.1111/dme.15241
• Chatzistergos PE, Kumar S, Sumathi CS, Mahadevan S, Vas P, Chockalingam N. Screening for the loss of protective sensation in people without a history of diabetic foot ulceration: validation of two simple tests in India. Diabetes Research and Clinical Practice. 2023. https://doi.org/10.1016/j.diabres.2023.110810
• Cwajda-Białasik J, Mościcka P, Szewczyk MT. Undiagnosed and untreated peripheral complications of diabetes: findings from a pilot study on diabetes-related foot diseases in patients with glycemic disorders. Medical Science Monitor. 2024. https://doi.org/10.12659/MSM.944239
• Atkinson M, Gharti P, Min T. استفاده از متفورمین و کمبود ویتامین B12 در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲: عوامل خطر کدامند؟ یک مرور سیستماتیک کوتاه. touchREVIEWS in Endocrinology. 2024. https://doi.org/10.17925/EE.2024.20.2.7
• Gornik HL, Aronow HD, Goodney PP, و همکاران. راهنمای ۲۰۲۴ ACC/AHA/AACVPR/APMA/ABC/SCAI/SVM/SVN/SVS/SIR/VESS برای مدیریت بیماری شریان محیطی اندام تحتانی. Circulation. 2024. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001251