Анализата на крв за Алцхајмерова болест наречена PrecivityAD2 штотуку доби одобрување од американската Агенција за храна и лекови (FDA), со што лекарите добиваат поедноставен начин да ги бараат биолошките знаци на Алцхајмеровата болест кај возрасни што веќе имаат проблеми со меморијата или мислењето. Одобрувањето, објавено на почетокот на септември 2026, додава опција заснована на масена спектрометрија во брзорастечката група анализи на крв што можат да укажат на таложење на амилоидни плаки во мозокот без лумбална пункција и без PET-снимање.
За секој што гледал родител или партнер како се бори со губењето на меморијата, идејата обично земање крв да ги замени лумбалната пункција или скапото снимање на мозокот е добра вест. Оваа статија објаснува што навистина се промени, по што PrecivityAD2 се разликува од другите анализи на крв за Алцхајмер што веќе се на пазарот и што резултатот може, а што не може да му каже на пациентот.
Што одобри FDA
FDA одобри анализа на крв што помага да се потврдат промените на Алцхајмеровата болест кај возрасни со когнитивни симптоми, а не тест за скрининг. PrecivityAD2, производ на C2N Diagnostics заснован на истражувања од Washington University School of Medicine во Сент Луис, е наменет за возрасни од 40 и повеќе години што веќе имаат знаци или симптоми на когнитивен пад. Тој не е тест за скрининг на здрави луѓе без симптоми и сам не ја дијагностицира Алцхајмеровата болест. Наместо тоа, ја поддржува целосната клиничка проценка, која вклучува лекарска проценка на меморијата, на секојдневното функционирање и на другите можни причини за збунетост, како проблеми со тироидната жлезда, недостиг на витамини или несакани ефекти од лекови.
Тестот го мери односот меѓу протеините амилоид бета (Aβ42 и Aβ40) заедно со два облика на протеинот тау (p-tau217 и вкупен тау) во примерок крв, со масена спектрометрија со висока резолуција, наместо со имунохемиската метода (имуноесеј) што ја користат некои конкурентни тестови. Во клиничката студија за валидација врз која се темели одобрувањето, со 1 142 возрасни со когнитивни симптоми, позитивната предиктивна вредност на тестот изнесувала 97,6 %, а негативната 93,1 %, во споредба со амилоидното PET-снимање и анализата на цереброспиналната течност.
Како PrecivityAD2 се споредува со другите анализи на крв за Алцхајмер
PrecivityAD2 не е првата анализа на крв за Алцхајмер на пазарот. FDA го одобри тестот Lumipulse G pTau217/β-Amyloid 1-42 Plasma Ratio на Fujirebio во мај 2025, а тестот Elecsys pTau217 на Roche и Eli Lilly следеше во август 2026. Сите три се засноваат на истата биологија, промените на протеините амилоид и тау што се таложат со години пред симптомите да станат очигледни, но користат различни лабораториски техники и различни граничници.
| Тест | Метод | Одобрен | Возраст |
|---|---|---|---|
| PrecivityAD2 (C2N Diagnostics) | Масена спектрометрија | септември 2026 | 40 и повеќе години |
| Lumipulse G pTau217/Aβ1-42 (Fujirebio) | Имуноесеј | мај 2025 | 55 и повеќе години |
| Elecsys pTau217 (Roche/Eli Lilly) | Имуноесеј | август 2026 | 55 и повеќе години |
Ниту еден од овие тестови не ја заменува целосната клиничка обработка. Целосната проценка за Алцхајмерова болест и понатаму се потпира на когнитивни тестови, детална анамнеза и исклучување на другите причини за губење на меморијата, што лекарите го прават и кога ги испитуваат пошироките симптоми и причини за деменција.
Одобрувањето од FDA важи за САД. Во Македонија овие тестови не се дел од рутинските анализи; ако Ве интересира дали некој од нив е достапен кај нас, прашајте го невролог или специјалист за нарушувања на меморијата.
Зошто ова е важно сега
Ова е важно затоа што анализата на крв ја спушта бариерата за потврдување на болеста, а новите лекови делуваат најдобро кога се почнуваат рано. Потврдувањето на амилоидната патологија порано значеше PET-снимање на мозокот, кое е скапо и вклучува зрачење, или лумбална пункција, инвазивна постапка со која се зема цереброспинална течност. Новите лекови за Алцхајмер насочени кон амилоидот најдобро делуваат кога се почнуваат рано, па побрз и поевтин начин за потврдување на биолошките промени би можел да го скрати патот од првите загрижувачки симптоми до упат кај специјалист.
Сепак, предиктивните вредности многу зависат од тоа колку е веројатно пациентот воопшто да има Алцхајмерова патологија. Кај некој без когнитивни симптоми истиот тест би бил многу помалку информативен, и токму затоа PrecivityAD2 е ограничен на пациенти со симптоми што се на специјалистичка проценка, а не се нуди како општ тест за скрининг.
Кога да одите на лекар
Повремената заборавност е честа и обично не значи Алцхајмерова болест. Размислете за преглед кога проблемите со меморијата или мислењето почнуваат да пречат во секојдневните задачи, како управување со парите, почитување на договорените термини или следење на познат рецепт, или кога член на семејството ќе забележи промена во расудувањето или однесувањето. Вашиот матичен лекар може да побара првични анализи на крв, вклучувајќи го витаминот B12, и проверка на функцијата на тироидната жлезда, бидејќи недостатоците и нарушувањата на тироидната жлезда можат да личат на когнитивен пад и се лечливи. Потоа, ако е потребно, ќе Ве упати на невролог со упат преку „Мој термин“.
Најнови научни сознанија
Независните истражувања во последните три години го поддржуваат поширокото поместување кон дијагноза на Алцхајмер со анализа на крв. Кохортна студија од 2024 година во JAMA Neurology покажала дека имуноесеј за p-tau217 во плазмата ја препознава абнормалната амилоидна и тау патологија со висока точност, споредлива со анализата на цереброспиналната течност, и дека користењето референтна скала со три опсези ја намалува потребата од потврдни тестови за околу 80 % [Ashton и сор., 2024]. Едноставно кажано: кај повеќето пациенти самиот резултат од крвта бил доволно јасен за да се прескокне втор, поинвазивен тест.
Во 2025 година Алцхајмеровото здружение (Alzheimer’s Association) ја објави својата прва клиничка препорака за биомаркерите во крвта, со заклучок дека тестовите што достигнуваат најмалку 90 % сензитивност и 75 % специфичност може да се користат за да се одлучи кому му е потребно понатамошно тестирање, а дека најдобрите тестови во специјализирани центри можат целосно да го заменат PET-снимањето или анализата на цереброспиналната течност. Препораката предупредува и дека не сите комерцијално достапни тестови го исполнуваат тој праг, па резултатите секогаш треба да ги толкува лекар со искуство во нарушувањата на меморијата, а не да се читаат изолирано.
Голем систематски преглед и метаанализа од 2025 година во The Lancet Neurology обединиле податоци од повеќе од 29 000 луѓе од 113 студии и покажале дека p-tau217 во плазмата, групата биомаркери што ја мери и PrecivityAD2, е најуспешниот маркер во крвта за препознавање на Алцхајмеровата патологија, со сензитивност и специфичност од околу 88 %. Авторите нагласуваат дека сè уште се потребни студии од реалната пракса, надвор од строго контролираните истражувачки кохорти, за да се потврди колку добро тестовите работат во секојдневната клиничка работа, што е разумно предупредување пред кој било поединечен тест на крв да се смета за конечен одговор.
Речник
| Поим | Значење |
|---|---|
| Амилоидни плаки | Згрутчувања на протеинот амилоид бета што се таложат меѓу мозочните клетки и се главна одлика на Алцхајмеровата болест. |
| p-tau217 | Посебен облик на протеинот тау што се зголемува во крвта и во цереброспиналната течност кога постојат мозочни промени поврзани со Алцхајмер. |
| Масена спектрометрија | Прецизна лабораториска техника што препознава и мери многу мали количини на одредени протеини во примерокот. |
| Амилоидно PET-снимање | Снимање на мозокот со радиоактивен обележувач што ги прикажува амилоидните плаки директно. |
| Позитивна предиктивна вредност | Веројатноста дека некој со позитивен резултат навистина ја има болеста што се испитува. |
| Анализа на цереброспинална течност | Анализа на течноста земена со лумбална пункција за мерење на протеините поврзани со Алцхајмер. |
Најчесто поставувани прашања
Дали PrecivityAD2 е достапен за секој што се грижи за својата меморија?
Не. Наменет е за возрасни од 40 и повеќе години што веќе имаат знаци или симптоми на когнитивен пад и се на проценка кај лекар. Не е наменет за скрининг на здрави луѓе без симптоми, а кај нив предиктивните вредности би биле помалку сигурни.
Може ли оваа анализа на крв сама да ја дијагностицира Алцхајмеровата болест?
Не. Таа помага да се потврди дали амилоидните плаки веројатно се присутни, што ја поддржува дијагнозата, но целосната проценка бара и анамнеза, когнитивни тестови и исклучување на други состојби, како депресија, нарушувања на сонот или недостиг на витамини, што можат да дадат слични симптоми.
По што PrecivityAD2 се разликува од претходните анализи на крв за Алцхајмер?
Користи масена спектрометрија наместо имунохемиската метода на тестовите на Fujirebio и Roche/Eli Lilly. Сите три мерат сродни биомаркери на амилоид и тау, а сегашните препораки ги сметаат за генерално споредливи по точност кога се правилно валидирани.
Дали ФЗОМ ја покрива оваа анализа?
Одобрувањето од FDA се однесува на САД и не значи дека тестот е достапен или покриен во Македонија. Во земјите каде што се нуди, покривањето зависи од осигурителот и од регионот. Пред каква било анализа од ваков вид, прашајте го лекарот што би ја побарал дали е достапна кај нас и дали е на товар на задолжителното здравствено осигурување или се плаќа приватно.
Што да направам ако се грижам за својата меморија?
Започнете со разговор со Вашиот матичен лекар, кој може да ги прегледа симптомите, да побара основни анализи на крв за да исклучи реверзибилни причини и, ако е потребно, да Ве упати кај специјалист за меморија. Понесете конкретни примери за промените во меморијата или мислењето, најдобро од некој што добро Ве познава.
Извори
- U.S. Food and Drug Administration — FDA Clears First Blood Test Used in Diagnosing Alzheimer’s Disease, 2025 — fda.gov
- National Institute on Aging (NIH) — How Is Alzheimer’s Disease Diagnosed?, 2026 — nia.nih.gov
- MedlinePlus (NIH/NLM) — Alzheimer Disease, 2026 — medlineplus.gov
- N. Ashton et al. — Diagnostic Accuracy of a Plasma Phosphorylated Tau 217 Immunoassay for Alzheimer Disease Pathology, JAMA Neurology, 2024 — consensus.app
- S. Palmqvist et al. — Alzheimer’s Association Clinical Practice Guideline on the use of blood-based biomarkers, Alzheimer’s & Dementia, 2025 — consensus.app
- J. Therriault et al. — Blood phosphorylated tau for the diagnosis of Alzheimer’s disease: a systematic review and meta-analysis, The Lancet Neurology, 2025 — consensus.app
- Закон за здравственото осигурување (избран лекар, упат кај специјалист). Министерство за здравство — portal.mdt.gov.mk
Прочитајте и
- Алцхајмерова болест: симптоми, стадиуми и дијагноза
- Деменција: симптоми, причини, видови и дијагноза
- Тест за рано откривање на повеќе видови рак: што покажа испитувањето од 2026
- Витамин Б12 во крвта: како да ги читате резултатите
- TSH: како да ги читате резултатите за тироидната жлезда
Разберете ги Вашите лабораториски наоди со AI DiagMe
Наод од анализа на крв полн со непознати кратенки може да збунува исто колку и самиот когнитивен симптом. Без разлика дали станува збор за однос на p-tau217, ниво на витамин Б12 или тироидни хормони што лекарот ги побарал во рамките на испитувањето на меморијата, AI DiagMe Ви помага на едноставен јазик да разберете што значи секоја бројка, без да ја заменува дијагнозата на Вашиот лекар.
Прикачете ги Вашите наоди и добијте толкување за неколку минути
