Исхраната при предијабетес обично се оценува според бројката на вагата, но рандомизирано испитување објавено на 27 август 2026 година во Cell Metabolism покажува дека составот на исхраната го менува и она што се гледа на анализата на крв. Тим од Washington University School of Medicine во Сент Луис им дал на 42 возрасни со дебелина, предијабетес и масен црн дроб еден од три режими на исхрана, кетогена, медитеранска или нискомасна со многу растителна храна, и ги прилагодил калориите така што секоја група изгубила околу 10 % од телесната тежина за четири до пет месеци. Губењето тежина било исто. Лабораториските резултати не биле. Во оваа статија ќе дознаете кои показатели најмногу се промениле, како да ги читате истите вредности на Вашиот наод и каде доказите сè уште запираат.
Што всушност споредуваше студијата за исхраната при предијабетес
Студијата споредувала три режими на исхрана со иста загуба на тежина, за да види дали составот на храната сам по себе ги менува резултатите. Сите три режими редовно се препорачуваат за слабеење, а досега не било јасно дали некој од нив дава метаболичка предност над самото слабеење. Режимите многу се разликувале по составот. Кетогената група земала само 4 % од калориите од јаглехидрати и 73 % од масти. Медитеранската група земала 50 % од јаглехидрати и 35 % од масти. Нискомасната група со растителна храна земала 70 % од јаглехидрати и 15 % од масти.
Секој оброк го обезбедувал истражувачкиот тим, а учесниците секоја недела се среќавале со нутриционист. Таков степен на контрола е невообичаен и токму тој ја прави споредбата корисна: бидејќи калориите биле поставени така што секоја група да стигне до истите 10 % загуба на тежина, секоја разлика меѓу групите упатува на составот на исхраната, а не на промената на тежината. Тоа е и главното ограничување на студијата. Четириесет и две лица се мал примерок, а храната што пет месеци пристигнува готова не е начинот на кој некој јаде во обичниот живот.
Мерењата што најмногу се променија
Најголемите разлики меѓу групите биле во маста во црниот дроб и во регулацијата на шеќерот. Телесната маст се намалила во сите три групи, а чувствителноста на инсулин се подобрила во сите три.
| Резултат по 4–5 месеци | Кетогена | Медитеранска | Нискомасна, растителна |
|---|---|---|---|
| Изгубена телесна тежина | Околу 10 % | Околу 10 % | Околу 10 % |
| Намалување на маста во црниот дроб | Просечно 67 % | Просечно 45 % | Просечно 45 % |
| Повеќе не ги исполнувале критериумите за предијабетес | Околу 50 % од учесниците | 29 % од учесниците | 7 % од учесниците |
| Инсулин во крвта во тек на 24 часа | Најголем пад | Среден | Најмал пад |
| Холестерол и масти во крвта | Без покачување и покрај најголемиот внес на масти | Без забележана неповолна промена | Без забележана неповолна промена |
Третиот ред од табелата е најважен за секој што држи лабораториски наод. Излегувањето од опсегот на предијабетес не е субјективно подобрување, туку поминување на праг определен со бројки што ги печати лабораторијата. Половина од кетогената група се вратила под тој праг за помалку од пет месеци.
Зошто маста во црниот дроб и шеќерот во крвта се менуваат заедно
Маста во црниот дроб и шеќерот се поврзани преку инсулинот: масниот црн дроб слабо реагира на инсулин, а вишокот инсулин поттикнува уште повеќе маст. Црниот дроб на здрав возрасен содржи многу малку маст. Кога маста се насобира таму, органот послабо реагира на инсулинот, па панкреасот лачи повеќе од него, а вишокот инсулин го тера црниот дроб да складира уште повеќе маст. Кругот сам се одржува, што помага да се објасни зошто американскиот институт NIDDK ги наведува дебелината, метаболичкиот синдром и дијабетесот тип 2 меѓу состојбите што го зголемуваат ризикот од масен црн дроб.
Во студијата кетогената група имала најголем пораст на глукагонот, хормон што го тера црниот дроб да ја ослободи складираната маст, заедно со најголем пад на инсулинот во крвта. Двете промени делуваат во иста насока: помалку сигнали за складирање маст во црниот дроб и повеќе сигнали за нејзино отстранување. Тоа е веројатен механизам, но не и докажан, и авторите така го и претставуваат.
Масниот црн дроб обично не дава симптоми, па затоа често се открива на рутински анализи на крв, а не поради тегоби. Ако Вашите резултати го отвориле ова прашање, лекарот може да побара анализа на крв за масен црн дроб. Друга статија на овој сајт ја објаснува сивата зона на HbA1c при предијабетес.
Како да ги читате Вашите бројки по промената на исхраната
Три лабораториски вредности го одредуваат предијабетесот: гликираниот хемоглобин (HbA1c), шеќерот на гладно и тестот за толеранција на глукоза. Според американскиот CDC, HbA1c под 5,7 % е нормален, од 5,7 % до 6,4 % (39–46 mmol/mol) укажува на предијабетес, а 6,5 % (48 mmol/mol) или повеќе на дијабетес. Mayo Clinic ги дава вредностите на гладно: под 5,6 mmol/L (100 mg/dL) е нормално, од 5,6 до 6,9 mmol/L (100 до 125 mg/dL) е предијабетес, а 7,0 mmol/L (126 mg/dL) или повеќе во две одделни анализи укажува на дијабетес. На двочасовниот тест за толеранција на глукоза, вредност од 7,8 до 11,0 mmol/L (140 до 199 mg/dL) спаѓа во опсегот на предијабетес. Некои лаборатории печатат горна граница за шеќер на гладно од 6,1 mmol/L, која одговара на критериумот на Светската здравствена организација; во тој случај вредност од 5,8 mmol/L може да не биде обележана на наодот, иако според американските критериуми е во предијабетес.
Времето е важно колку и прагот. HbA1c ги одразува приближно последните три месеци, па исхраната започната пред шест недели само делумно ќе се види. Шеќерот на гладно реагира многу побрзо, но варира од ден на ден, па една единствена вредност ретко нешто решава. Ако сакате референтните вредности една до друга, корисно е да ги прегледате нормалните вредности на шеќер на гладно. За да го претворат процентот во просечен шеќер, многумина користат табела за конверзија на HbA1c.
Показателите за црниот дроб се менуваат со сопствено темпо. Вашиот наод може да содржи целосни хепатални проби, а лекарите обично го следат нивото на ALT, бидејќи овој ензим расте кога клетките на црниот дроб се под оптоварување; во македонските лаборатории ензимите обично се изразуваат во U/L. За разликување на облиците на оштетување на црниот дроб, некои лаборатории ја пресметуваат и односот AST/ALT. Шеќерот обично е дел од биохемиските анализи на крв, кои често се бараат заедно со нормалните вредности на триглицериди.
Едно предупредување што студијата не го отстранува: HbA1c може да заведува. CDC наведува тешка анемија, бубрежна слабост, болест на црниот дроб, некои нарушувања на хемоглобинот, неодамнешно губење крв и бременост меѓу ситуациите што го искривуваат резултатот. Бројка што не се вклопува во клиничката слика треба да се повтори, а не да се делува само врз основа на неа.
Најнови научни достигнувања
Студијата во Cell Metabolism доаѓа во област што брзо напредува во последните три години. Четири наоди помагаат да се смести во контекст.
Дванаесетмесечно рандомизирано испитување во Шведска, наречено NAFLDiet, следело 150 возрасни со предијабетес или дијабетес тип 2. Што е откриено: и исхраната со малку јаглехидрати богата со полинезаситени масти и нискомасната здрава нордиска исхрана ја намалиле маста во црниот дроб во споредба со вообичаената грижа, и ниту една не била подобра од другата во тоа мерење. Нордиската исхрана отишла подалеку и ги подобрила и телесната тежина, долгорочната контрола на шеќерот, ензимите на црниот дроб, триглицеридите и показателите за воспаление. Што значи тоа за Вас: намалувањето на јаглехидратите е еден пат до помалку маст во црниот дроб, но не единствениот, а во тоа испитување растителната опција изгледала барем подеднакво добро во целина.
Германска студија наречена PLIS, подоцна проверена со големата американска Програма за превенција на дијабетес (DPP), се прашала што ги разликува луѓето чии бројки се враќаат во нормала од оние што ја губат истата тежина без нормализација. Што е откриено: оние што ги вратиле шеќерот на гладно, двочасовниот шеќер и HbA1c во нормалниот опсег имале многу помала шанса да развијат дијабетес тип 2 во следните две години, приближно за три четвртини помала. Ги разликувала подобрата чувствителност на инсулин и помалку висцерална маст, длабоката маст околу органите, а не панкреас што лачи повеќе инсулин. Што значи тоа за Вас: две лица можат да изгубат иста тежина, а биолошки да завршат на многу различни места, и токму анализата на крв ги разликува.
Дополнителна анализа на DPP го кажала тоа уште поотворено. Што е откриено: меѓу луѓето што изгубиле повеќе од 7 % од телесната тежина, оние што и се вратиле на нормални вредности на шеќерот имале околу две третини помал ризик од дијабетес тип 2 во тек на шест години од оние што ја постигнале само целта за тежина. Што значи тоа за Вас: целта за тежина е средство, а нормализираната лабораториска вредност е вистинската цел.
На крајот, испитување во заедницата во Керала, Индија, случајно распределило повеќе од 1 000 жени со покачен шеќер на гладно во структурирана дванаесетмесечна програма за промена на начинот на живот или во стандардна грижа. Што е откриено: околу 46 % од групата во програмата се вратиле на нормална толеранција на глукоза, наспроти околу 6 % во споредбената група, со подобрување на шеќерот на гладно, HbA1c, тежината и обемот на половината. Што значи тоа за Вас: ова е постигнато надвор од истражувачка кујна, со обична храна, што е охрабрувачко за секој што не може да следи целосно обезбедена исхрана.
Сите четири вреди да се читаат со истото предупредување. Ниту една од нив не ја испитувала кетогената исхрана на начинот на кој тоа го направила новата студија, и ниту една не оправдува исхрана што сами си ја препишувате без медицински совет.
Кога да разговарате со лекар
Разговарајте со лекар пред голема промена во исхраната ако важи нешто од следното: земате инсулин или лек за намалување на шеќерот, бидејќи наглото намалување на јаглехидратите може да предизвика хипогликемија ако дозите не се преиспитаат; имате позната болест на бубрезите, црниот дроб или срцето; бремени сте или доите; имате нарушување во исхраната во минатото; или земате лекови чија доза зависи од исхраната, како варфарин.
Закажете преглед кај Вашиот матичен лекар веднаш, без да ја чекате следната рутинска анализа, ако се појави невообичаена жед, често мокрење, необјаснето слабеење, траен замор или ако повторениот резултат преминал во опсегот на дијабетес. Една абнормална вредност е причина за повторна проверка, а не дијагноза. Во Македонија програмата „Здравје за сите“ за 2026 година предвидува редовни јавни акции во кои шеќерот и маснотиите во крвта се мерат на лице место, отворени за сите граѓани.
Речник
| Поим | Значење |
|---|---|
| Предијабетес | Состојба во која шеќерот во крвта е над нормалата, но под прагот за дијабетес. Се определува со лабораториски вредности, а не со симптоми. |
| HbA1c (гликиран хемоглобин) | Процентот на хемоглобин со прикачен шеќер. Го одразува просечниот шеќер во крвта во приближно последните три месеци. |
| Шеќер на гладно | Шеќер во крвта измерен по најмалку осум часа без храна. Најчеста прва анализа за предијабетес. |
| MASLD | Масна болест на црниот дроб поврзана со метаболичка дисфункција: вишок маст во црниот дроб што не е поврзан со прекумерно пиење алкохол. Порано се викала NAFLD. |
| Чувствителност на инсулин | Колку лесно ткивата реагираат на инсулинот. Помала чувствителност значи дека е потребно повеќе инсулин за ист ефект. |
| Глукагон | Хормон на панкреасот што делува приближно спротивно на инсулинот. Го поттикнува црниот дроб да ослободи складиран шеќер и да ја разградува складираната маст. |
| Висцерална маст | Маст складирана длабоко во стомакот околу органите, за разлика од маста под кожата. Посилно е поврзана со метаболичкиот ризик. |
| ALT | Аланин аминотрансфераза, ензим на црниот дроб. Нивото обично расте кога клетките на црниот дроб се воспалени или оштетени. |
| Рандомизирано контролирано испитување | Студија во која учесниците се распределуваат во групи по случаен избор, па разликите меѓу групите помалку веројатно произлегуваат од тоа кој што избрал. |
| Ремисија на предијабетес | Враќање на вредностите на шеќерот во нормалниот опсег по периодот во предијабетес. Истражувачите сè почесто ја сметаат за посебна цел. |
Често поставувани прашања
Дали оваа студија значи дека кетогената исхрана е најдобра при предијабетес?
Не. Значи дека кај 42 возрасни под строг надзор, кои изгубиле иста тежина, кетогената група имала поголем пад на маста во црниот дроб и почесто враќање на нормални вредности на шеќерот во тек на четири до пет месеци. Тоа беше мала, кратка студија со целосно обезбедена храна. Подолгите испитувања, меѓу нив NAFLDiet, покажале дека растителната нискомасна исхрана е барем подеднакво добра во неколку мерења. Најдобрата исхрана останува онаа што можете да ја одржите, избрана заедно со Вашиот лекар.
За колку време промената на исхраната ќе се види на анализата на крв?
Шеќерот на гладно може да се промени за неколку дена до недели. HbA1c доцни, бидејќи го одразува просечниот шеќер во приближно три месеци, па за значајна промена обично се потребни осум до дванаесет недели. Показателите за црниот дроб се различни; самата маст во црниот дроб значително се намалила за четири до пет месеци во оваа студија, но тоа е измерено со снимање, а не со рутинска анализа на крв.
Може ли предијабетесот навистина да исчезне?
Вредностите на шеќерот можат да се вратат во нормалниот опсег, и истражувачите денес тоа го опишуваат како ремисија на предијабетесот. Тоа не е исто што и гаранција. Објавените студии покажуваат дека луѓето што ќе стигнат до нормални вредности имаат значително помал ризик од дијабетес тип 2 со години потоа, под услов промените да се одржат.
Дали исхраната богата со масти е безбедна за мојот холестерол?
Во оваа студија кетогената група немала пораст на маснотиите во крвта ниту на холестеролот и покрај најголемиот внес на масти, што ги изненадило авторите. Резултатот доаѓа од мала, строго контролирана студија кај луѓе што активно слабееле и не може да се генерализира. Секој што има нарушување на липидите, семејна анамнеза на рана срцева болест или веќе се лекува за холестерол треба да го провери липидниот статус пред и по голема промена во исхраната.
Дали ми треба снимање за да знам дали имам масен црн дроб?
Маста во црниот дроб се мери со снимање, а не со стандардна анализа на крв. Сепак, анализите на крв даваат корисни сигнали: ензимите на црниот дроб, шеќерот, триглицеридите и неинвазивните скорови пресметани од рутинските вредности. Лекарот одлучува дали е потребно снимање или проценка на фиброзата.
Мојот HbA1c е 5,8 %. Треба ли да се загрижам?
Вредноста е во опсегот на предијабетес, што е сигнал, а не итна состојба. Вообичаените следни чекори се потврда на вредноста, проверка на шеќерот на гладно и преглед на факторите што можат да се променат. Многу луѓе во тој опсег никогаш не развиваат дијабетес, особено кога резултатот ги поттикнува на промена.
Извори
- Centers for Disease Control and Prevention — A1C Test for Diabetes and Prediabetes, 2024 — cdc.gov
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIH) — Eating, Diet, and Nutrition for NAFLD and NASH, 2021 — niddk.nih.gov
- Mayo Clinic — Prediabetes: Diagnosis and Treatment, 2023 — mayoclinic.org
- Petersen MC, Smith GI, Farabi SS, Palacios HH, Shankaran M, Hellerstein MK, Patterson BW, Klein S — Effect of diet macronutrient content on the cardiometabolic response to weight loss: a randomized clinical trial — Cell Metabolism, 2026 — doi.org/10.1016/j.cmet.2026.07.020
- Fridén M, Rosqvist F, Kullberg J, et al. — Effects of an anti-lipogenic low-carbohydrate high polyunsaturated fat diet or a healthy Nordic diet versus usual care on liver fat and cardiometabolic disorders in type 2 diabetes or prediabetes: a randomized controlled trial (NAFLDiet) — Nature Communications, 2025 — doi.org/10.1038/s41467-025-65613-2
- Sandforth A, et al. — Mechanisms of weight loss-induced remission in people with prediabetes: a post-hoc analysis of the randomised, controlled, multicentre Prediabetes Lifestyle Intervention Study (PLIS) — The Lancet Diabetes and Endocrinology, 2023 — consensus.app
- Jumpertz von Schwartzenberg R, et al. — Role of weight loss-induced prediabetes remission in the prevention of type 2 diabetes: time to improve diabetes prevention — Diabetologia, 2024 — consensus.app
- Mathews E, et al. — Effectiveness of lifestyle modification in prediabetes remission among women with isolated impaired fasting glucose: a community-based, randomised controlled trial in India — Diabetes Research and Clinical Practice, 2026 — consensus.app
- Влада на Република Северна Македонија — Програма „Здравје за сите“ за 2026 година — portal.mdt.gov.mk
Дополнително читање
- Инсулинска резистенција без дебелина
- Анализи на крв за дијабетес
- Липиден профил: холестерол и триглицериди
- Како да го намалите ALT
- Висок холестерол: симптоми и лекување
Разберете ги Вашите лабораториски наоди со AI DiagMe
Наодот при предијабетес ретко доаѓа со објаснување. А вредностите што одлучуваат дали сте над или под прагот, шеќерот на гладно, HbA1c, ензимите на црниот дроб, триглицеридите, се отпечатени на истата страница и имаат смисла само кога се читаат заедно. AI DiagMe ја претвора таа страница во едноставен јазик, показател по показател, за да дојдете на следниот преглед знаејќи кои прашања да ги поставите. Ви помага да ги разберете Вашите резултати; не поставува дијагноза и не го заменува Вашиот лекар.
Протолкувајте ги Вашите резултати за неколку минути
