Otwiera się w nowej karcie

Hiperosmolarny stan hiperglikemiczny (HHS): objawy, kryteria i leczenie

Spis treści

Życzliwa pielęgniarka podaje szklankę wody uśmiechniętemu starszemu mężczyźnie z cukrzycą siedzącemu w fotelu, na stoliku glukometr, worek z płynem dożylnym i wynik badań

⚕️ Ten artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zawsze konsultuj się z lekarzem w celu interpretacji swoich wyników.

Hiperosmolarny stan hiperglikemiczny (HHS, śpiączka hiperosmolarna) to nagły stan w cukrzycy, w którym poziom cukru we krwi wzrasta ekstremalnie, zwykle do 600 mg/dl (33,3 mmol/l) lub więcej, a organizm traci z moczem tak dużo wody, że krew staje się gęsta i zagęszczona. W odróżnieniu od cukrzycowej kwasicy ketonowej (DKA) ciał ketonowych jest niewiele lub wcale i nie dochodzi do istotnego zakwaszenia. HHS dotyka głównie osób starszych z cukrzycą typu 2, często w czasie infekcji, i rozwija się powoli, przez dni lub tygodnie.

Objawy ostrzegawcze to skrajne pragnienie, oddawanie dużych ilości moczu, suchość w ustach, osłabienie, a następnie senność i splątanie. HHS leczy się w szpitalu dożylnymi płynami, potasem i małą dawką insuliny, podawaną powoli i ostrożnie. To stan poważny: w szpitalach amerykańskich około 5 na 100 osób przyjętych z HHS umiera, a ryzyko jest wyższe u osłabionych osób starszych. Jeśli osoba z cukrzycą staje się splątana lub bardzo senna przy wysokim cukrze, zadzwoń pod numer 112.

Najważniejsze informacje

  • Kryteria konsensusu z 2024 r.: glukoza co najmniej 600 mg/dl (33,3 mmol/l), osmolalność efektywna powyżej 300 mOsm/kg, niskie ketony oraz prawidłowe pH z wodorowęglanami co najmniej 15 mmol/l.
  • Infekcja, głównie zakażenia dróg moczowych i zapalenie płuc, wywołuje 30–60% przypadków. Innymi czynnikami są pominięte leki przeciwcukrzycowe, sterydy i niektóre leki przeciwpsychotyczne.
  • Około 1 na 4 amerykańskie kryzysy hiperglikemiczne to postać mieszana DKA-HHS, która niesie najwyższe ryzyko zgonu (około 8%).
  • Plan postępowania w chorobie, częste pomiary glukozy i picie dostatecznej ilości płynów to najlepsze sposoby zapobiegania HHS.

Czym jest hiperosmolarny stan hiperglikemiczny?

HHS to „kryzys hiperglikemiczny”, jedno z dwóch najpoważniejszych krótkoterminowych powikłań cukrzycy, obok DKA. Raport konsensusu z 2024 r. Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (ADA), Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą (EASD), Joint British Diabetes Societies (JBDS), Amerykańskiego Stowarzyszenia Endokrynologów Klinicznych (AACE) i Diabetes Technology Society (DTS) definiuje HHS jako znaczną hiperglikemię i hiperosmolalność bez ciężkiej ketonemii ani kwasicy metabolicznej.

Starsze nazwy to zespół hiperosmolarny hiperglikemiczny i śpiączka hiperosmolarna bez ketozy. Jeśli chcesz przypomnieć sobie samą chorobę, nasz poradnik o objawach, przyczynach i leczeniu cukrzycy wyjaśnia różnice między cukrzycą typu 1 i 2.

Co dzieje się w organizmie

W HHS organizm nadal produkuje trochę insuliny: dość, by ograniczyć powstawanie ketonów, więc kwasica ketonowa się nie rozwija, ale za mało, by kontrolować glukozę. Glukoza rośnie dzień po dniu, przedostaje się do moczu i pociąga za sobą wodę. Ta „diureza osmotyczna” powoduje duże straty wody, sodu i potasu.

Gdy woda ucieka, krew staje się bardziej zagęszczona (hiperosmolarna), a woda przemieszcza się z komórek, co prawdopodobnie tłumaczy splątanie i senność. Wytyczne JBDS szacują całkowite straty płynów na 100–220 ml na kilogram masy ciała, czyli około 7–15 litrów u dorosłego o masie 70 kg. Nasza strona o poziomach glukozy i normach pokazuje, jak daleko od normy są wartości w HHS.

Kto choruje na HHS? Przyczyny i czynniki ryzyka

HHS może wystąpić w każdym wieku i przy każdym typie cukrzycy, ale raport konsensusu podaje, że najczęściej dotyczy osób starszych z cukrzycą typu 2. W danych amerykańskich 88,1% epizodów HHS wystąpiło u osób z cukrzycą typu 2, a 47,5% u dorosłych w wieku 45–64 lat. Metaanaliza z 2026 r. obejmująca 63 935 przypadków wykazała medianę wieku 63,8 roku. Główną przyczyną jest odwodnienie: osoby starsze mają słabsze poczucie pragnienia i mogą mieć ograniczony dostęp do płynów.

W duńskim ogólnokrajowym badaniu 634 osób z HHS (mediana wieku 69 lat) 32% nie wiedziało, że ma cukrzycę. HHS był pierwszym objawem choroby.

Częste czynniki wyzwalające

  • Infekcja: główny czynnik wyzwalający u 30–60% osób z HHS, głównie zakażenia dróg moczowych i zapalenie płuc (raport konsensusu). Nasze poradniki o zakażeniu dróg moczowych i objawach zapalenia płuc i badaniach opisują objawy, na które warto zwracać uwagę.
  • Inne ostre choroby: udar, zawał serca, operacja i zapalenie trzustki.
  • Leki: raport konsensusu wymienia kortykosteroidy (sterydy), leki sympatykomimetyczne i przeciwpsychotyczne. Cleveland Clinic wymienia także diuretyki tiazydowe.
  • Odstawienie lub brak leków przeciwcukrzycowych: według Cleveland Clinic dotyczy to około 21% przypadków HHS.
  • Osłabione poczucie pragnienia lub ograniczony dostęp do wody, dwa czynniki ryzyka wymienione przez MedlinePlus, obok niewydolności serca i słabej czynności nerek.

Inhibitory SGLT2 i mieszana postać DKA-HHS

Inhibitory SGLT2 obniżają poziom glukozy, sprawiając, że nerki wydalają więcej cukru z moczem. Raport konsensusu zaznacza, że zwiększają one ryzyko DKA, głównie w cukrzycy typu 1, ale także typu 2, a ta DKA może wystąpić przy prawie prawidłowej glukozie. Szczególne „zasady postępowania w chorobie” mogą jej zapobiec, a leki te odstawia się przy przyjęciu do szpitala. Nasz artykuł o cukrze w moczu (glukozurii) wyjaśnia ten efekt.

Wiele kryzysów nie mieści się w jednej kategorii. W badaniu amerykańskim cytowanym w raporcie konsensusu 35% przyjęć z powodu kryzysu hiperglikemicznego to HHS, 38% DKA, a 27% postać mieszana DKA-HHS. W przypadkach mieszanych oprócz HHS występują istotne ketony lub kwasica i potrzebna jest większa dawka insuliny stosowana w DKA.

Objawy hiperosmolarnego stanu hiperglikemicznego

HHS narasta przez dni lub tygodnie. MedlinePlus opisuje taki przebieg:

  • Na początku: zwiększone pragnienie i częste oddawanie moczu.
  • Następnie: osłabienie, nudności, utrata masy ciała, suchość w ustach i gorączka.
  • Później: senność, splątanie, drgawki i śpiączka.

Cleveland Clinic dodaje niewyraźne widzenie, omamy oraz osłabienie lub niedowład, który może być silniejszy po jednej stronie ciała i może przypominać udar. W przeciwieństwie do DKA nudności, wymioty i ból brzucha są w HHS rzadkie, nie ma też zapachu owoców z ust ani głębokiego, szybkiego oddechu Kussmaula.

Kryteria rozpoznania HHS

Lekarze potwierdzają HHS na podstawie glukozy, elektrolitów, gazometrii krwi żylnej (pH i wodorowęglany), ketonów, badań nerek i morfologii, a następnie szukają czynnika wyzwalającego za pomocą badań moczu, posiewów, zdjęcia RTG klatki piersiowej i EKG.

Raport konsensusu z 2024 r. wymaga spełnienia wszystkich czterech kryteriów z tabeli poniżej. Według przeglądu w Cleveland Clinic Journal of Medicine główne zmiany w porównaniu z 2009 r. to niższy próg osmolalności efektywnej (powyżej 300 zamiast 320 mOsm/kg), niższy próg wodorowęglanów (15 zamiast 18 mmol/l) i usunięcie zaburzeń świadomości jako warunku. Wytyczne brytyjskie JBDS używają nieco innych liczb: glukoza co najmniej 30 mmol/l (540 mg/dl) i osmolalność co najmniej 320 mOsm/kg.

Jak obliczyć osmolalność

Osmolalność mierzy, jak zagęszczona jest krew. Laboratorium może ją zmierzyć bezpośrednio albo można ją obliczyć na podstawie stężenia sodu we krwi i glukozy:

  • Osmolalność efektywna = 2 × sód (mmol/l) + glukoza (mg/dl) ÷ 18. W jednostkach SI: 2 × sód + glukoza (mmol/l).
  • Osmolalność całkowita uwzględnia mocznik: + BUN (mg/dl) ÷ 2,8 albo + mocznik (mmol/l) w jednostkach SI. To wzór JBDS.

Przykład: sód 145 mmol/l i glukoza 900 mg/dl (50 mmol/l) dają 2 × 145 + 50 = 340 mOsm/kg, wyraźnie powyżej progu HHS.

Skorygowany sód

Bardzo wysoka glukoza wciąga wodę do krwi i rozcieńcza sód, więc zmierzony sód może wyglądać na prawidłowy, a nawet niski, podczas gdy osoba jest w rzeczywistości mocno odwodniona. Raport konsensusu podaje, że każde obniżenie glukozy o 100 mg/dl (5,6 mmol/l) podnosi sód o około 1,6 mmol/l. Lekarze „korygują” więc sód: sód skorygowany = sód zmierzony + 1,6 × (glukoza − 100) ÷ 100. Przy zmierzonym sodzie 132 mmol/l i glukozie 900 mg/dl sód skorygowany wynosi około 145 mmol/l. Wzrost zmierzonego sodu w trakcie leczenia jest spodziewany i sam w sobie nie jest powodem do zmiany płynów.

Kryteria HHS: tabela wartości (jednostki amerykańskie i SI)

BadanieTypowy zakres u dorosłychKryterium HHS (konsensus 2024)
Glukoza w osoczu70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l) na czczo600 mg/dl (33,3 mmol/l) lub więcej
Efektywna osmolalność surowicyOsmolalność mierzona 275–295 mOsm/kgPowyżej 300 mOsm/kg (2 × Na + glukoza)
Całkowita osmolalność surowicy275–295 mOsm/kgPowyżej 320 mOsm/kg (2 × Na + glukoza + mocznik)
Beta-hydroksymaślan (ketony we krwi)Bardzo niski u zdrowychPoniżej 3,0 mmol/l (lub ketony w moczu 2+ albo mniej)
pH krwi żylnej7,35–7,457,30 lub więcej
Wodorowęglany22–26 mEq/l (mmol/l)15 mEq/l (mmol/l) lub więcej; większość pacjentów ma 18 lub więcej
Ustąpienie HHS-Osmolalność poniżej 300 mOsm/kg, glukoza poniżej 250 mg/dl (13,9 mmol/l), diureza powyżej 0,5 ml/kg/h, poprawa przytomności

Zakresy różnią się między laboratoriami: porównaj z własnym wynikiem. Pokazane typowe zakresy pochodzą z wartości laboratoryjnych cytowanych w opublikowanych opisach przypadków; nasz poradnik o badaniu CO2 we krwi (wodorowęglany) szczegółowo opisuje ten wskaźnik.

Jak czytać wyniki

Glukoza powyżej 600 mg/dl przy niskich ketonach i prawidłowym pH wskazuje na HHS. Wysoka glukoza z ketonami 3,0 mmol/l lub więcej i niskim pH wskazuje na DKA. Gdy osmolalność i ketony są wysokie, lekarze rozpoznają mieszaną postać DKA-HHS. Nasz artykuł o ketonach w moczu wyjaśnia paski do moczu; preferowanym badaniem jest beta-hydroksymaślan we krwi.

HHS a DKA: jaka jest różnica?

CechaHHSDKA
Typowy pacjentStarsza osoba z cukrzycą typu 2Młodszy dorosły z cukrzycą typu 1 (może wystąpić w typie 2)
PoczątekDni do tygodniGodziny do kilku dni
Glukoza600 mg/dl (33,3 mmol/l) lub więcej200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub więcej albo znana cukrzyca
Beta-hydroksymaślanPoniżej 3,0 mmol/l3,0 mmol/l lub więcej (lub ketony w moczu 2+ albo więcej)
pH i wodorowęglanypH 7,30 lub więcej, wodorowęglany 15 mmol/l lub więcejpH poniżej 7,30 i/lub wodorowęglany poniżej 18 mmol/l
OsmolalnośćEfektywna powyżej 300 mOsm/kgZmienna
Główne objawyPragnienie, odwodnienie, splątanieNudności, wymioty, ból brzucha (ponad 50%), zapach owoców z ust, głęboki szybki oddech
Początkowa dawka insuliny w infuzji0,05 j./kg/h0,1 j./kg/h
Śmiertelność szpitalna w USAOkoło 5% (8% przy postaci mieszanej DKA-HHS)Około 3%

Jak leczy się hiperosmolarny stan hiperglikemiczny?

HHS zawsze leczy się w szpitalu. W metaanalizie z 2026 r. 40,8% pacjentów przyjęto na intensywną terapię, a w Ameryce Północnej 70,0%. Raport konsensusu z 2024 r. opiera leczenie na trzech filarach: płynach, insulinie i potasie, oraz leczeniu czynnika wyzwalającego. Glukozę mierzy się co 1–2 godziny, a elektrolity, kreatyninę i osmolalność co 4 godziny.

1. Najpierw płyny

Płyny są najważniejszym leczeniem. Konsensus zaleca izotoniczny roztwór soli (0,9% chlorek sodu) lub zrównoważony roztwór krystaloidów w tempie 500–1000 ml na godzinę przez pierwsze 2–4 godziny, a następnie uzupełnianie szacowanego deficytu w ciągu 24–48 godzin. Osoby starsze oraz osoby z niewydolnością serca lub dializowane otrzymują mniejsze bolusy (np. 250 ml) z częstą kontrolą. Same płyny już obniżają glukozę, rozcieńczając ją i pomagając nerkom w jej usuwaniu.

2. Mała, powolna dawka insuliny

Insulinę (ludzką insulinę zwykłą, ChEMBL CHEMBL1201631) podaje się w stałej infuzji dożylnej, zaczynając od 0,05 j./kg na godzinę w HHS bez istotnych ketonów i 0,1 j./kg na godzinę w mieszanej postaci DKA-HHS. Wytyczne JBDS sugerują rozpoczęcie insuliny, gdy osmolalność przestaje spadać pod wpływem samych płynów, chyba że obecne są ketony. Gdy glukoza spadnie poniżej 250 mg/dl (13,9 mmol/l), dodaje się 5–10% glukozę, aby uniknąć hipoglikemii.

3. Potas

Insulina przesuwa potas do komórek, więc potas we krwi może szybko spaść. Konsensus zaleca rozpoczęcie uzupełniania potasu, gdy spadnie poniżej 5,0 mmol/l, z celem 4–5 mmol/l. Jeśli potas jest poniżej 3,5 mmol/l, insulinę opóźnia się do czasu jego wyrównania. Niski potas (poniżej 3,5 mmol/l) występuje u 51% osób leczonych z powodu HHS. Nasz poradnik o badaniu potasu we krwi wyjaśnia te progi.

Powolne postępowanie chroni mózg

Zbyt szybka korekta HHS może zaszkodzić mózgowi. Konsensus zaleca, aby glukoza spadała nie więcej niż o 90–120 mg/dl na godzinę, sód nie więcej niż o 10 mmol/l w ciągu 24 godzin, a osmolalność o 3,0–8,0 mOsm/kg na godzinę. Lekarze podają też profilaktyczną dawkę heparyny drobnocząsteczkowej przeciw zakrzepom, chyba że zakrzep jest już podejrzewany.

Powikłania HHS

  • Zakrzepy krwi: uważa się, że HHS sprzyja krzepnięciu, stąd profilaktyka heparyną. Przeczytaj nasz poradnik o objawach zatorowości płucnej i badaniach.
  • Ostre uszkodzenie nerek: w amerykańskiej analizie z 2026 r. obejmującej 80 557 hospitalizacji z powodu HHS u 56,1% wystąpiło ostre uszkodzenie nerek, które zwykle poprawia się po nawodnieniu (raport konsensusu).
  • Niski poziom cukru i niski potas w trakcie leczenia.
  • Obrzęk mózgu: uważa się, że występuje w mniej niż 0,1% kryzysów u dorosłych, z podawaną śmiertelnością około 30%; głównym zabezpieczeniem jest powolna korekta osmolalności.
  • Osmotyczna demielinizacja: uszkodzenie nerwów w mózgu związane ze zbyt szybkimi zmianami sodu.
  • Zgon: około 5% przyjęć z powodu HHS w USA, 8% przy postaci mieszanej DKA-HHS. W badaniu izraelskim surowa śmiertelność wynosiła 41,2% w HHS (średni wiek 77 lat) wobec 4,7% w DKA, głównie z powodu wieku, innych chorób i infekcji.

Profilaktyka i zasady postępowania w chorobie

HHS narasta przez dni, co zostawia czas na działanie. MedlinePlus zaleca kontrolowanie cukrzycy typu 2, obserwowanie wczesnych objawów odwodnienia i infekcji, stosowanie planu postępowania w chorobie oraz zamawianie leków przeciwcukrzycowych na 3 miesiące, aby się nie skończyły. Zalecenia CDC dotyczące choroby dodają:

  • Mierz poziom cukru we krwi co 4 godziny i zapisuj wyniki.
  • Przyjmuj insulinę i tabletki na cukrzycę jak zwykle, chyba że zespół leczący zaleci inaczej. Zapytaj wcześniej, które leki odstawić, gdy nie możesz jeść ani pić, zwłaszcza inhibitory SGLT2.
  • Pij dużo wody. Jeśli nie możesz normalnie jeść, staraj się przyjmować około 50 gramów węglowodanów co 4 godziny.
  • Waż się codziennie i mierz temperaturę rano i wieczorem.
  • Miej zestaw na czas choroby: termometr, napoje izotoniczne, sok lub zwykłą colę, krakersy, zupę w puszce i dość leków przeciwcukrzycowych na kilka tygodni.

Po kryzysie hiperglikemicznym raport konsensusu zaleca kontrolę w ciągu 2–4 tygodni od wypisu, wystarczający zapas insuliny i sprzętu do monitorowania oraz edukację w zakresie postępowania w chorobie.

Badania krwi po epizodzie HHS

Po kryzysie kilka badań pomaga wyjaśnić, co się stało:

  • HbA1c: odzwierciedla średni poziom cukru w ciągu ostatnich miesięcy. Bardzo wysoka wartość sugeruje, że glukoza rosła od tygodni; wartość zbliżona do normy sugeruje nagły czynnik wyzwalający (lek lub ostra choroba). Zobacz nasz poradnik o badaniu HbA1c i jego zakresach.
  • Czynność nerek: kreatynina, eGFR i BUN często rosną w HHS z powodu odwodnienia. Zwykle poprawiają się po nawodnieniu; wartości, które pozostają wysokie, wymagają kontroli. Nasz artykuł o badaniu BUN (azot mocznikowy we krwi) wyjaśnia, dlaczego BUN rośnie przy odwodnieniu.
  • Elektrolity: sód, potas, chlorki i wodorowęglany, sprawdzane ponownie po wypisie, zwłaszcza jeśli przyjmujesz diuretyki. Nasz poradnik o panelu elektrolitów wyjaśnia każdą wartość.

Kiedy zgłosić się do lekarza

MedlinePlus nazywa HHS stanem nagłym. Zadzwoń pod numer 112 lub zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy, jeśli osoba z cukrzycą (lub z bardzo wysokim cukrem) ma:

  • splątanie, nietypową senność, omamy, niewyraźną mowę, osłabienie po jednej stronie ciała lub drgawki;
  • skrajne pragnienie, bardzo suche usta i objawy odwodnienia;
  • trudności z oddychaniem.

CDC zaleca też zgłoszenie się na oddział ratunkowy, jeśli nie możesz utrzymać płynów dłużej niż 4 godziny, wymiotujesz lub masz ciężką biegunkę dłużej niż 6 godzin, tracisz 5 funtów (około 2,3 kg) lub więcej podczas choroby, masz ketony w moczu albo temperaturę powyżej 38,3°C (101°F) przez 24 godziny.

Najnowsze osiągnięcia naukowe w hiperosmolarnym stanie hiperglikemicznym

Nowe kryteria rozpoznania i ustąpienia z 2024 r.

Raport konsensusu z 2024 r., opublikowany w Diabetes Care i Diabetologia, to pierwsza aktualizacja od 2009 r. Obniżył progi osmolalności i wodorowęglanów w HHS, nie wymaga już splątania do rozpoznania, po raz pierwszy definiuje ustąpienie HHS i dopuszcza zrównoważone krystaloidy. HHS można więc rozpoznać, zanim pojawi się splątanie.

Pierwszy duży globalny obraz HHS (2026)

Przegląd systematyczny i metaanaliza z 2026 r. w BMJ Open Diabetes Research and Care połączyła 27 badań i 63 935 przypadków HHS. Infekcja wywołała 44,0% przypadków, choroba niezakaźna 49,5%, a nowe rozpoznanie cukrzycy 31,7%. Ogólna śmiertelność wynosiła 21,1%, od 4,8% w Ameryce Północnej do 40,0% w Afryce.

Nerki, sód i wiek przewidują rokowanie

Badanie amerykańskiej Nationwide Inpatient Sample z 2026 r. (80 557 hospitalizacji z powodu HHS, 2013–2022) wykazało, że ostre uszkodzenie nerek wzrosło z 45,9% do 63,6% przypadków i wiązało się z wyższą śmiertelnością szpitalną (4,6% wobec 1,3%). W brytyjskim badaniu nadzoru DEKODE-HHS (218 epizodów w 12 szpitalach, mediana wieku 77 lat) śmiertelność wynosiła 16,1%, a starszy wiek i wyższy sód niezależnie przewidywały zgon. Oba badania przemawiają za ścisłą kontrolą czynności nerek i sodu.

Niski poziom cukru w trakcie leczenia ma znaczenie

Hiszpańska kohorta z 2024 r. obejmująca 170 osób leczonych z powodu kryzysów hiperosmolarnych wykazała hipoglikemię u 26,5% w fazie dożylnej insuliny. Wiązała się ona z podwojonym długoterminowym ryzykiem zgonu (współczynnik ryzyka 2,10). To wzmacnia zalecaną w 2024 r. małą dawkę insuliny i wczesne podanie glukozy.

Badania nad strategiami insulinowymi i czujnikami glukozy

Badań nad HHS wciąż jest mało. Badanie fazy 2 na Tajwanie (NCT05155917, 70 uczestników) sprawdzało dodanie podskórnej insuliny glargine do wlewu insuliny w kryzysach hiperglikemicznych, w tym HHS; jego status jest podany jako nieznany. Amerykańskie badanie ciągłego monitorowania glukozy z podskórnym protokołem insuliny w łagodnej lub umiarkowanej DKA albo HHS (NCT06693115) zostało wycofane, zanim włączono kogokolwiek. Badacze z Izraela zauważyli w 2025 r., że nie istnieje jeszcze oparta na dowodach strategia leczenia swoista dla HHS.

Jakie badania mogą pomóc?

Zapytaj lekarza o:

  • glukozę w osoczu i HbA1c;
  • podstawowy lub rozszerzony panel metaboliczny: sód, potas, chlorki, wodorowęglany, BUN, kreatynina i eGFR;
  • osmolalność surowicy mierzoną lub obliczoną;
  • beta-hydroksymaślan we krwi (lub ketony w moczu) i gazometrię krwi żylnej;
  • badanie ogólne moczu i posiew moczu, morfologię krwi oraz w razie potrzeby RTG klatki piersiowej w celu wykrycia infekcji;

Słowniczek

  • Osmolalność: stężenie rozpuszczonych cząstek (głównie sodu, glukozy i mocznika) we krwi, w mOsm/kg.
  • Osmolalność efektywna: osmolalność wyliczona tylko z sodu i glukozy (2 × Na + glukoza), czyli substancji, które przemieszczają wodę z komórek.
  • Diureza osmotyczna: intensywne oddawanie moczu spowodowane tym, że duże ilości glukozy w moczu pociągają za sobą wodę.
  • Beta-hydroksymaślan: główny keton oznaczany we krwi; 3,0 mmol/l lub więcej wskazuje na kwasicę ketonową.
  • Mieszana postać DKA-HHS: kryzys z wysoką osmolalnością i jednocześnie istotnymi ketonami lub kwasicą.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są objawy hiperosmolarnego stanu hiperglikemicznego?

Najpierw pojawiają się silne pragnienie, częste oddawanie moczu i suchość w ustach. W ciągu dni lub tygodni dołączają osłabienie, utrata masy ciała, niewyraźne widzenie i gorączka, a potem senność, splątanie, drgawki lub śpiączka. Wymioty i ból brzucha są rzadsze niż w DKA.

Jakie są różnice między DKA a HHS?

DKA rozwija się w ciągu godzin do dni, z ketonami 3,0 mmol/l lub więcej i zakwaszoną krwią, głównie w cukrzycy typu 1. HHS rozwija się przez dni do tygodni, z glukozą 600 mg/dl lub więcej, wysoką osmolalnością i małą ilością ketonów lub ich brakiem, głównie u osób starszych z cukrzycą typu 2. Około jedna czwarta kryzysów to postać mieszana.

Jakie są kryteria rozpoznania HHS?

Od 2024 r. wymagane są wszystkie cztery: glukoza 600 mg/dl (33,3 mmol/l) lub więcej; osmolalność efektywna powyżej 300 mOsm/kg lub całkowita powyżej 320; beta-hydroksymaślan poniżej 3,0 mmol/l; oraz pH 7,30 lub więcej z wodorowęglanami 15 mmol/l lub więcej.

Jak leczy się hiperosmolarny stan hiperglikemiczny?

W szpitalu: najpierw płyny dożylne, potem mała dawka insuliny (0,05 j./kg na godzinę), potas, glukoza po spadku glukozy poniżej 250 mg/dl, heparyna przeciw zakrzepom i leczenie czynnika wyzwalającego. Wszystko koryguje się powoli, aby chronić mózg.

Jaka jest patofizjologia HHS?

Względny niedobór insuliny oraz hormony stresu podczas choroby powodują wzrost glukozy, która przedostaje się do moczu razem z wodą, sodem i potasem. Pewna ilość insuliny nadal jest obecna, więc ketony pozostają niskie: problemem jest ciężkie odwodnienie, a nie zakwaszenie.

Czy można zachorować na HHS przy cukrzycy typu 1 lub nie wiedząc o cukrzycy?

Tak. HHS może wystąpić przy każdym typie cukrzycy, nawet u dzieci. W duńskim badaniu ogólnokrajowym 32% osób z HHS nie miało rozpoznanej cukrzycy, a HHS występował częściej u osób z cukrzycą typu 1 niż typu 2.

Źródła

  • Umpierrez GE, Davis GM, ElSayed NA et al. — Hyperglycemic crises in adults with diabetes: a consensus report — Diabetes Care, 2024 — doi.org
  • Umpierrez GE, Davis GM, ElSayed NA et al. — Hyperglycaemic crises in adults with diabetes: a consensus report (full text) — Diabetologia, 2024 — pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  • Rodriguez Alvarez P, San Martin VT, Morey-Vargas OL — Hyperglycemic crises in adults: a look at the 2024 consensus report — Cleve Clin J Med, 2025 — doi.org
  • Mustafa OG, Haq M, Dashora U et al. — Management of hyperosmolar hyperglycaemic state (HHS) in adults: an updated guideline from the Joint British Diabetes Societies (JBDS) for Inpatient Care Group — Diabet Med, 2023 — doi.org
  • French J, Bomphrey L, Manta A et al. — Hyperosmolar hyperglycaemic state: a systematic review and meta-analysis — BMJ Open Diabetes Res Care, 2026 — doi.org
  • Rosager EV, Heltø ALK, Fox Maule CU et al. — Incidence and characteristics of the hyperosmolar hyperglycemic state: a Danish cohort study — Diabetes Care, 2024 — doi.org
  • Lin P, Chen Y, Peng Y et al. — Occurrence, associated factors, and in-hospital outcomes of acute kidney injury in patients hospitalized with hyperosmolar hyperglycemic state (Nationwide Inpatient Sample 2013-2022) — Shock, 2026 — doi.org
  • Kew TM, Manta A, Sawlani JP et al. — Identifying interhospital variation in hyperosmolar hyperglycemic syndrome (HHS) care: the DEKODE HHS model — BMJ Open Diabetes Res Care, 2025 — doi.org
  • González-Vidal T, Lambert C, García AV et al. — Hypoglycemia during hyperosmolar hyperglycemic crises is associated with long-term mortality — Diabetol Metab Syndr, 2024 — doi.org
  • Shvarts B, Golbets E, Sagy I et al. — Is our understanding of hyperosmolar hyperglycemic state accurate? — J Emerg Med, 2025 — doi.org
  • Filippatos F, Themelis G, Dolianiti M et al. — Overlap of diabetic ketoacidosis and hyperosmolar hyperglycemic state in a 5-year-old with new-onset type 1 diabetes (pH and bicarbonate reference ranges) — Reports (MDPI), 2026 — doi.org
  • Almallouhi A, Sadek M, Ruby E — Pheochromocytoma presenting with hyperosmolar hyperglycemic state and transient stroke-like deficits (laboratory reference ranges) — JCEM Case Rep, 2026 — doi.org
  • ClinicalTrials.gov — Concurrent subcutaneous basal insulin and intravenous insulin pump in hyperglycemic crisis patients under critical care (NCT05155917) — clinicaltrials.gov
  • ClinicalTrials.gov — Continuous glucose monitoring with a new subcutaneous insulin protocol for mild to moderate DKA or HHS (NCT06693115) — clinicaltrials.gov
  • MedlinePlus — Diabetic hyperglycemic hyperosmolar syndrome — National Library of Medicine, 2026 — medlineplus.gov
  • CDC — Managing sick days (diabetes) — 2024 — cdc.gov
  • Cleveland Clinic — Hyperosmolar hyperglycemic state (HHS) — 2023 — my.clevelandclinic.org
  • EMBL-EBI — ChEMBL: insulin human (CHEMBL1201631) — ChEMBL — ebi.ac.uk

Do poczytania

Zrozum swoje wyniki badań z AI DiagMe

Po kryzysie hiperglikemicznym wynik badań pełen jest liczb: glukoza, sód, potas, wodorowęglany, BUN, kreatynina, eGFR i HbA1c. AI DiagMe odczytuje Twój wynik w kilka minut, wyjaśnia każdą wartość prostym językiem, pokazuje, które wyniki wróciły do normy, a które nadal wymagają uwagi, i podpowiada pytania do lekarza na wizytę kontrolną. Prześlij wyniki badań do AI DiagMe, aby otrzymać przejrzysty, osobisty raport.

Zespół redakcyjny

  • AI DiagMe

    Autor

    Zespół AI DiagMe tworzą lekarze, specjaliści kliniczni i redaktorzy medyczni. Nasze artykuły są pisane przez specjalistów ds. komunikacji zdrowotnej, a następnie recenzowane i zatwierdzane przez lekarzy naszego komitetu naukowego, w skład którego wchodzą praktykujący lekarze szpitalni w takich specjalnościach jak hematologia, endokrynologia i medycyna ogólna. Julien Priour, który kieruje misją redakcyjną, posiada tytuł MBA uzyskany w HEC Paris i odbył szkolenie z zakresu pisania naukowego i wydawnictw w Francuskim Narodowym Instytucie Badań nad Zrównoważonym Rozwojem (IRD, FUN-MOOC, 2026). Każdy materiał opiera się na aktualnych wytycznych klinicznych i recenzowanych publikacjach medycznych.

    E-mail Strona internetowa
  • Julien Priour

    Edytowane przez

    Współzałożyciel i CEO AI DiagMe · Starszy redaktor medyczny · Absolwent HEC Paris

    Julien Priour jest starszym redaktorem medycznym w AI DiagMe, gdzie nadzoruje linię redakcyjną i proces weryfikacji faktów. Jest absolwentem HEC Paris, ma 3 lata doświadczenia w wydawnictwach medycznych i przeszedł szkolenie z pisania i publikowania prac naukowych prowadzone przez francuski Narodowy Instytut Badań na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (IRD, FUN-MOOC, 2026). Dba o to, aby każdy artykuł był zgodny z aktualnymi zaleceniami medycznymi oraz został sprawdzony i zatwierdzony przez lekarza z komitetu naukowo-etycznego. Określa standardy doboru źródeł (HAS, Ameli, INSERM…) i weryfikacji stosowane w całym serwisie.

    E-mail LinkedIn
  • Dr Claude Tchonko

    Zweryfikowane medycznie przez

    Dr Claude Tchonko jest hematologiem praktykującym od 2013 roku, obecnie pracuje w Clinique Mas de Rochet (Castelnau-le-Lez, Francja). Ma za sobą międzynarodową ścieżkę zawodową i specjalizuje się w leczeniu nowotworów układu krwiotwórczego (białaczek, chłoniaków, szpiczaków), ze szczególnym doświadczeniem w autologicznym przeszczepianiu komórek macierzystych, terapii CAR-T oraz optymalizacji ścieżek opieki w onkohematologii.

    Jest autorem publikacji referencyjnej „Limfoidalne nowotwory krwi w Mali”; łączy praktykę kliniczną z aktywnym udziałem w projektach rozwijających rozwiązania technologiczne dla ochrony zdrowia.

    Uzyskał państwowy dyplom doktora medycyny (Wydział Lekarski w Bamako, 2006), a następnie uzupełnił wykształcenie o świadectwo specjalistycznych studiów z hematologii bioklinicznej (Abidjan-Cocody, 2010) oraz kilka dyplomów uniwersyteckich: DFMS z hematologii i międzyuczelniany dyplom uniwersytecki (DIU) z cytogenetyki onkohematologicznej (Grenoble), a także dyplom uniwersytecki (DU) z ciężkiej postaci choroby sierpowatokrwinkowej (UPEC).

    Dr Claude Tchonko LinkedIn

Powiązane artykuły

Wkrótce