Синдромот на скршено срце секоја година носи илјадници луѓе во итните служби со силна болка во градите, загрижувачки електрокардиограм и покачени срцеви показатели во крвта, а без затнета артерија што би го објаснила тоа. Разликувањето од вистински инфаркт отсекогаш барало инвазивен преглед. На 31 август 2026 година тим што соработува со универзитетите во Цирих и Грајфсвалд објави во European Heart Journal дијагностички скор што користи само показатели во крвта и биолошкиот пол за да ги раздели двете состојби пред тој преглед. Во оваа статија ќе дознаете што мери новиот скор, зошто стандардните срцеви анализи на крв тешко ја прават разликата и што се менува за секој што имал испитување поради болка во градите.
Веста: скор од показатели во крвта што разделува две слични итни состојби
Новиот скор, наречен BioTAK, ги комбинира четирите показатели во крвта и полот за да ја предвиди дијагнозата пред коронарографијата. Истражувачите го изградиле врз две големи групи пациенти од швајцарски евиденции и од Меѓународниот регистар за такоцубо: 1 823 пациенти во групата за развој и 1 792 во посебна група за потврда. Во секоја група големото мнозинство имале вистински акутен коронарен синдром, а мал дел имале такоцубо синдром, што е медицинското име за синдромот на скршено срце.
Со машинско учење тимот ги стеснил десетиците можни показатели на пет ставки достапни покрај креветот, пред какво било снимање: четири мерења во крвта и биолошкиот пол. Применет со однапред одредени граници, скорот ги сместил речиси девет од десет пациенти во веројатна дијагноза пред инвазивната коронарографија, прегледот со катетер што досега беше единствениот сигурен начин да се реши прашањето.
Што значи тоа за Вас: ако пристапот се потврди во секојдневната пракса, некои пациенти што пристигнуваат со сомнеж за инфаркт би можеле да бидат поштедени од инвазивен преглед што не им бил потребен. Тој не го заменува прегледот кога лекарите проценуваат дека е потребен.
Зошто самиот тропонин не може да ги разликува
Тропонинот расте и при инфаркт и при синдромот на скршено срце, бидејќи двете состојби ги оштетуваат клетките на срцевиот мускул. Итните тимови бараат срцеви ензими и маркери во првите минути по пристигнувањето, а резултатот ретко сам ја решава дијагнозата. Некои болници покрај тропонинот сè уште го даваат и срцевиот маркер CK-MB, со истото ограничување.
Сепак, постои модел. Кај такоцубо синдромот срцевиот мускул е „зашеметен“, а не изгладнет, па тропонинот обично останува релативно умерен, додека растегнатата комора што слабо се собира ја преплавува крвта со натриуретски пептиди. Лекарите веќе го користат тој контраст кога паралелно бараат анализа на BNP во крвта. Проблемот е што преклопувањето меѓу поединечните пациенти е големо, па затоа еден единствен однос никогаш не бил доволен.
Што всушност мерат петте состојки на скорот
Силата на новиот скор е во тоа што комбинира сигнали од четири различни биолошки системи, наместо да се потпира само на оштетувањето на срцевиот мускул.
| Ставка во скорот | Што одразува, едноставно кажано |
|---|---|
| NT-proBNP | Колку е растегнат и оптоварен срцевиот мускул; обично многу повисок кај синдромот на скршено срце |
| Пептидилглицин алфа-амидирачка монооксигеназа (PAM) | Ензим што вклучува гласници за одговорот на стрес, вознемиреноста и тонусот на крвните садови, што упатува на врската меѓу мозокот и срцето |
| Растворлив LOX-1 | Нестабилност на масната плака во артериите, механизмот зад вистинскиот инфаркт |
| LDL холестерол | Долготрајна изложеност на честички што ги затнуваат артериите, позадински фактор на ризик за коронарна болест |
| Биолошки пол | Синдромот на скршено срце во огромно мнозинство ги погодува жените, најчесто по 50-годишна возраст |
Два од овие показатели се нови во оваа област и носат порака што оди подалеку од дијагнозата: укажуваат дека синдромот на скршено срце минува низ патиштата на сигнализација на стресот, а не низ затнати артерии. Затоа скорот позајмува и од обичните анализи за кардиоваскуларен ризик, вклучително и нивото на LDL холестерол, кое македонските лаборатории го изразуваат во mmol/L.
Кого погодува и што го предизвикува
Синдромот на скршено срце е причина кај околу 2 % од луѓето за кои првично се мисли дека имаат инфаркт, и кај до една од десет жени што доаѓаат со акутен коронарен синдром, според тимот од Цирих. Американското здружение за срце (AHA) го опишува како привремено ослабување на дел од срцевиот мускул, обично предизвикано од нагол бран хормони на стрес.
Предизвикувачи можат да бидат загуба на близок човек, развод, сериозна расправија, финансиски шок, голема операција, тежок напад на астма, па дури и добри вести како изненадувачка забава. Cleveland Clinic наведува психијатриска или невролошка болест во минатото меѓу факторите на ризик, па затоа во медицинскиот картон често веќе е спомената анксиозноста. Едно објаснување за тоа што почесто ги погодува жените е губењето на заштитната хормонска средина по менопаузата. Физиологијата на стресот е и причината зошто лекарите понекогаш го испитуваат покачениот кортизол кај луѓе под долготрајно оптоварување.
Повеќето луѓе закрепнуваат за неколку дена до неколку недели. Мал дел развиваат компликации, а трајниот недостиг на воздух потоа може да значи срцева слабост што бара следење.
Кога да побарате итна помош
Ниту еден скор и ниту една статија не можат да се користат за да одлучите дома која состојба ја имате. Веднаш јавете се на 112 или на итна медицинска помош 194 ако Вие или некој во Ваша близина има:
- Ненадејна, силна болка во градите или чувство на стегање, без разлика дали се шири кон раката, вилицата или грбот
- Недостиг на воздух што се појавува нагло
- Несвестица или повторено чувство дека ќе се онесвестите
- Многу брзо, многу бавно или неправилно чукање на срцето со непријатност
- Тегоби во градите што се појавуваат кратко по силен емоционален или физички шок
И двете состојби се третираат како итни сè додека не се докаже спротивното, и двете можат да бидат сериозни во акутната фаза.
Најнови научни достигнувања
Новиот скор доаѓа по неколку години работа на истото прашање, а кога истражувањата се читаат заедно, се гледа како напредувала областа.
Мета-анализа од 2023 година, што обединила повеќе од 5 600 пациенти, го потврдила основниот модел: тропонинот е значително понизок кај синдромот на скршено срце отколку кај акутниот коронарен синдром, а натриуретските пептиди се повисоки. Покажала и ограничување на тој модел, бидејќи комбинирањето на двата показатели не ја подобрило многу точноста. Што значи тоа за Вас: контрастот е вистински, но на ниво на поединец е премногу нејасен за да се потпрете само на него.
Исто така во 2023 година, грчки тим објавил дека односот меѓу NT-proBNP и тропонинот, измерен на вториот ден од хоспитализацијата, со висока точност ги разделувал двете состојби во мала група од 152 пациенти. Ветувачки, но условот за вториот ден е токму она што лекарот пред пациент во првиот час го нема.
Во 2024 година истражувачите од Меѓународниот регистар за такоцубо ги споредиле достапните односи и скорови на показатели директно, во најголемата досега собрана популација, и нашле дека секој е корисен, но несовршен. Истата година финска група тргнала по друг пат и мерела како молекулата на тропонинот се распаѓа на делчиња; во мала студија со 108 пациенти профилот на распаѓање разликувал подобро од самото ниво на тропонин. Таа работа е сè уште прелиминарна и бара потврда во поголеми групи.
На таа позадина, вредноста на скорот од 2026 година не е толку во поголемата точност, колку во тоа што работи со едно рано земање крв и со една информација што итниот тим веќе ја има.
Речник
| Поим | Значење |
|---|---|
| Такоцубо синдром | Медицинското име за синдромот на скршено срце. Такоцубо е јапонска стапица за октоподи, на чија форма наликува засегнатото срце. |
| Акутен коронарен синдром | Заеднички поим за итните состојби предизвикани од нагол пад на снабдувањето на срцето со крв, вклучително и инфарктот. |
| Тропонин | Протеин што се ослободува во крвта кога клетките на срцевиот мускул се оштетени. Укажува на оштетување, но не и на неговата причина. |
| NT-proBNP | Делче што се ослободува кога срцевите комори се растегнати. Тоа е показател за оптоварување, а не за затнување. |
| Коронарографија | Преглед во кој катетер и контрастно средство покажуваат дали срцевите артерии се затнати. |
| Граници за потврда и исклучување | Две однапред одредени вредности: над едната дијагнозата станува веројатна, под другата станува малку веројатна. |
| Апикално балонирање | Испакнување на долниот врв на срцето за време на епизодата, додека основата продолжува да се собира. |
| Лева комора | Главната пумпна комора на срцето, која ја испраќа крвта во целото тело. |
Често поставувани прашања
Може ли да се умре од синдромот на скршено срце?
Ретко, но е можно. Во акутната фаза ризикот од сериозни компликации, како кардиоген шок или опасни нарушувања на ритамот, е споредлив со оној при инфаркт, па затоа следењето во болница е стандард. Повеќето луѓе целосно закрепнуваат за неколку дена или недели и немаат трајно оштетување на срцето.
Кои се раните знаци на синдромот на скршено срце?
Ненадејна болка во градите и недостиг на воздух, најчесто неколку минути до неколку часа по силен емоционален или физички шок. Може да ги придружуваат несвестица, палпитации и низок крвен притисок. Бидејќи без анализи овие знаци не можат да се разликуваат од инфаркт, секогаш бараат итна помош.
Како лекарите го разликуваат од инфаркт?
Денес главно со коронарографија: ако артериите се проодни, а левата комора го покажува карактеристичното испакнување, дијагнозата упатува на такоцубо синдром. Електрокардиограмот и стандардните анализи на крв го стеснуваат изборот, но ретко го решаваат. Скорот од показатели во крвта објавен во 2026 година има за цел таа прва ориентација да биде можна пред катетерот.
Дали синдромот на скршено срце поминува?
Во повеќето случаи, да. Срцевата функција обично се враќа во нормала за неколку дена до неколку недели, а лекарите често го повторуваат ултразвучниот преглед по неколку недели за да го потврдат закрепнувањето. Некои луѓе со месеци потоа чувствуваат недостиг на енергија и треба да го спомнат тоа на контролата.
Може ли да се повтори?
Повторувањето е невообичаено, но е опишано, и погодува мал дел од пациентите во годините по првата епизода. Долгорочното лекување, најчесто со лекови што ги опуштаат крвните садови и го намалуваат оптоварувањето на срцето, се пропишува делумно токму поради тоа.
Дали постои анализа на крв што можам да ја побарам?
Не како рутински тест за проверка. Скорот опишан овде е наменет за итната служба, кај човек што веќе има акутни симптоми, и сè уште не е дел од стандардната пракса. Не постои анализа на крв што предвидува кој ќе развие синдром на скршено срце.
Извори
- American Heart Association — Is Broken Heart Syndrome Real? — heart.org
- Mayo Clinic — Broken heart syndrome: symptoms and causes, 2026 — mayoclinic.org
- Cleveland Clinic — Broken Heart Syndrome, 2026 — my.clevelandclinic.org
- Wenzl FA, Schweiger V, Smolle MA, et al. — Takotsubo syndrome diagnosis: the biomarker-based BioTAK score — European Heart Journal, 2026 — doi.org/10.1093/eurheartj/ehag597
- Schweiger V, Di Vece D, Cammann VL, et al. — Cardiac biomarkers for diagnosing Takotsubo syndrome — European Heart Journal, 2024 — PubMed 38717630
- Airaksinen KEJ, Tuominen H, Paana T, et al. — Novel troponin fragmentation assay to discriminate between Takotsubo syndrome and acute myocardial infarction — European Heart Journal: Acute Cardiovascular Care, 2024 — PubMed 39422200
- Couch LS, et al. — Comparison of troponin and natriuretic peptides in Takotsubo syndrome and acute coronary syndrome: a meta-analysis — Open Heart, 2023 — consensus.app
- Rallidis LS, et al. — NT-proBNP/cardiac troponin T ratio above 7.5 on the second day of admission can differentiate Takotsubo from acute coronary syndrome — Hellenic Journal of Cardiology, 2023 — consensus.app
- Центар за управување со кризи — Единствен број за итни повици 112 — cuk.gov.mk
Дополнително читање
- Како да ги читате резултатите од крв
- Лоши резултати од анализа на крв
- Липиден профил: објаснување
- Висок крвен притисок и анализите
- Резултати од крвна слика
- За да ги препознаете предупредувачките знаци и да ги разберете анализите и лекувањето, прочитајте го нашиот водич за инфарктот на срцето.
Разберете ги Вашите лабораториски наоди со AI DiagMe
По срцев страв обично останувате со лист полн бројки: тропонин, натриуретски пептиди, холестерол, бубрежни и хепатални вредности измерени во истиот примерок. AI DiagMe ги претвора тие резултати во јасен јазик, објаснува кои вредности се надвор од референтниот опсег и зошто тоа може да е така, и Ви помага да дојдете на контролниот преглед со вистинските прашања. Ви помага да ги разберете Вашите резултати; не поставува дијагноза и не го заменува Вашиот лекар.
Протолкувајте ги Вашите резултати за неколку минути
