Analiza e selenit në gjak mat sa nga ky mikroelement qarkullon në gjakun tuaj, dhe zakonisht kërkohet për t'iu përgjigjur njërës nga dy pyetjet: a merrni shumë pak selen, apo shumë? Seleni është i veçantë mes lëndëve ushqyese, sepse këto dy përgjigje janë afër njëra-tjetrës. Sasia që i duhet një të rrituri çdo ditë dhe sasia që fillon të bëjë dëm ndahen nga një diferencë më e ngushtë se për pothuajse çdo mineral tjetër. Për këtë arsye StatPearls e përshkruan selenin si një lëndë ushqyese me interval të ngushtë mes dozës së dobishme dhe asaj toksike.
Në këtë artikull do të mësoni çfarë bën seleni në trup, çfarë pasqyron vërtet një rezultat në plazmë ose serum, kush rrezikon realisht të ketë mungesë, pse arrat braziliane përmenden në çdo bisedë për selenin dhe çfarë gjetën studimet e mëdha të rastësishme kur testuan suplementet e selenit për parandalimin e kancerit. Mesazhi kryesor, i thënë sinqerisht: për shumicën e njerëzve që hanë një dietë të larmishme, më shumë selen nuk do të thotë më mirë.
Çfarë bën seleni në trup
Seleni është një mikroelement: trupi ka nevojë për sasi shumë të vogla dhe nuk mund ta prodhojë vetë, prandaj e merr nga ushqimi. Pasi thithet, seleni futet në një familje prej rreth 25 proteinash që quhen selenoproteina, dhe pothuajse gjithçka që bën seleni, e bën përmes tyre.
Mbrojtja antioksiduese
Selenoproteinat më të njohura janë glutation peroksidazat. Këto enzima neutralizojnë peroksidet, nënprodukte reaktive të metabolizmit normal që përndryshe do të dëmtonin membranat e qelizave. Nga këtu vjen fama e selenit si mineral antioksidues, dhe ajo e përshkruan saktë kiminë. Por kjo nuk provon se selen shtesë jep mbrojtje shtesë, një dallim që do të ketë rëndësi më poshtë në këtë artikull.
Metabolizmi i hormoneve të tiroides
Gjëndra tiroide ka përqendrimin më të lartë të selenit se çdo organ tjetër. Enzimat që varen nga seleni, të quajtura dejodinaza, e shndërrojnë tiroksinën (T4), hormonin relativisht joaktiv që tiroidja çliron kryesisht, në trijodotironinë (T3), formën aktive që përdorin indet tuaja. Selenoproteina të tjera e mbrojnë indin e tiroides nga peroksidi i hidrogjenit që krijohet gjatë prodhimit të hormoneve. Prandaj seleni shfaqet shpesh pranë analizave të tiroides, dhe udhëzuesi ynë shpjegon analizën e TSH-së në gjak, që zakonisht bëhet e para në këto kontrolle.
Pse kërkohet analiza e selenit dhe çfarë mat ajo
Analiza e selenit kërkohet zakonisht kur mjeku dyshon për thithje të dobët të ushqimit në zorrë, ushqim të gjatë përmes venës, dializë, një kardiomiopati të pashpjegueshme ose marrje të tepërt të një suplementi. Seleni nuk bën pjesë në analizat e rutinës: nuk përfshihet as në listën e analizave të kontrollit mjekësor bazë falas për moshat 35–70 vjeç, as në analizat minimale të qendrës shëndetësore. Jo çdo laborator e kryen, prandaj pyesni mjekun e familjes ose laboratorin ku mund të bëhet dhe sa kohë duhet për përgjigjen.
Disa mikroelemente testohen në këtë mënyrë, dhe për secilin vlen i njëjti kujdes në interpretim. Artikulli ynë motër shpjegon analizën e kromit në gjak, ndërsa udhëzues të veçantë trajtojnë analizën e zinkut në gjak dhe analizën e bakrit në gjak.
Çfarë pasqyron një rezultat në plazmë ose serum?
Seleni në plazmë ose serum pasqyron kryesisht atë që keni marrë kohët e fundit, jo rezervat afatgjata. Këto janë matjet e zakonshme, dhe Zyra e Suplementeve Dietike e Instituteve Kombëtare të Shëndetit të SHBA-së (NIH ODS) thekson pikërisht këtë. Është gjëja më e dobishme për t'u kuptuar për këtë analizë. Një rezultat i marrë një javë pasi keni filluar të hani arra braziliane çdo ditë do të duket ndryshe nga një i marrë më parë. Seleni në gjakun e plotë, përfshirë qelizat e kuqe, ndjek gjendjen në periudhë më të gjatë, ndërsa përmbajtja në flokë dhe thonj pasqyron marrjen gjatë muajve ose viteve.
Treguesit funksionalë
Dy selenoproteina në plazmë, glutation peroksidaza 3 dhe selenoproteina P, mund të maten si tregues funksionalë të gjendjes së selenit. Kjo do të thotë se ato tregojnë nëse ka mjaftueshëm selen për të bërë punën, jo thjesht sa selen ka. Të dyja kanë një kufizim real: inflamacioni dhe stresi oksidativ mund t'i ndryshojnë pavarësisht selenit, prandaj disa ekspertë vënë në dyshim sa me besueshmëri e zbulojnë mungesën. Kërkimet sugjerojnë gjithashtu se këta tregues rriten me suplemente vetëm te njerëzit që kishin mungesë që në fillim. Te një person i ushqyer mirë, shtimi i selenit nuk i rrit më tej.
Çfarë do të thotë rezultati juaj: shumë pak, mjaftueshëm, shumë
Rezultati juaj lexohet gjithmonë kundrejt intervalit referues të shtypur në fletën e laboratorit tuaj, sepse ky interval ndryshon nga një laborator në tjetrin. Si orientim i përgjithshëm, NIH ODS i konsideron të mjaftueshme për prodhimin e selenoproteinave te njerëzit e shëndetshëm përqendrimet në plazmë ose serum prej 8 mcg/dL (80 µg/L) e lart, ndërsa StatPearls citon një interval referues në serum prej 70 deri në 155 mcg/L. Në fletët e analizave seleni mund të shkruhet në µg/L, mcg/L ose µmol/L (1 µmol/L ≈ 79 µg/L).
Një rezultat brenda intervalit referues do të thotë se marrja juaj e selenit kohët e fundit ka qenë e mjaftueshme. Nuk do të thotë se keni nevojë për suplement, dhe më vete nuk vendos e as nuk përjashton asnjë sëmundje. Tabela më poshtë përmbledh tri situatat.
| Rezultati | Shkaqet e zakonshme | Çfarë mund të vini re | Çfarë ndodh zakonisht më pas |
|---|---|---|---|
| Shumë pak | Thithje shumë e dobët e ushqimit si në sëmundjen e Crohn, ushqim i gjatë përmes venës, dializë, dieta shumë të kufizuara, jetesë në një rajon me tokë të varfër me selen | Shpesh asgjë. Mungesa më vete rrallë jep sëmundje të dukshme. Mungesa e rëndë dhe e zgjatur mund të prekë muskulin e zemrës dhe nyjet | Mjeku kërkon shkakun në themel në vend që të trajtojë numrin, dhe vendos nëse duhet korrigjim |
| Mjaftueshëm | Një dietë e larmishme me peshk, vezë, mish, drithëra dhe bishtajore | Asgjë. Ky është rezultati i pritur për shumicën e njerëzve | Asnjë veprim. Shtimi i një suplementi mbi një rezultat të mjaftueshëm nuk ka përfitim të provuar |
| Shumë | Pothuajse gjithmonë suplementet, herë pas here sasi të mëdha ditore arrash braziliane, rrallë një produkt me etiketë ose formulë të gabuar | Erë hudhre nga goja, shije metalike, flokë dhe thonj të brishtë ose që bien, skuqje e lëkurës, të përziera, diarre, lodhje, nervozizëm | Mjeku shqyrton çdo suplement që merrni dhe çdo burim selenit, dhe ju këshillon çfarë të ndryshoni |
Seleni i ulët: kush rrezikon vërtet?
Mungesa e rëndë e selenit është e rrallë në Evropë, edhe pse marrja këtu është më e ulët se në Amerikën e Veriut. Seleni në tokë ndryshon shumë nga një rajon në tjetrin, dhe tokat evropiane janë në përgjithësi më të varfra se ato amerikane. Sipas Autoritetit Evropian për Sigurinë Ushqimore (EFSA), marrja mesatare e të rriturve në vendet e BE-së është afërsisht 31 deri në 66 mcg në ditë, dhe sasia e mjaftueshme që EFSA rekomandon për të rriturit është 70 mcg në ditë. Ushqimi që hamë sot vjen nga shumë vende, gjë që i zbut ndryshimet e tokës lokale. Për Shqipërinë nuk kemi gjetur të dhëna kombëtare të botuara për marrjen e selenit.
Mungesa, pra, lidhet më shumë me rrethanat sesa me gjeografinë. Grupet që meritojnë vërtet vëmendje janë njerëzit me thithje të rëndë të dobët si në sëmundjen e Crohn, ata që marrin ushqim parenteral (përmes venës) për një kohë të gjatë pa selen të shtuar, ata në hemodializë afatgjatë, e cila heq selenin nga gjaku, njerëzit që jetojnë me HIV dhe njerëzit me dieta shumë të kufizuara, përfshirë dietat mjekësore si ato për fenilketonurinë.
Sëmundja Keshan dhe sëmundja Kashin-Beck në kontekst
Dy sëmundje përmenden gjithmonë kur flitet për selenin, dhe të dyja duhen parë në kontekstin e tyre. Sëmundja Keshan është një kardiomiopati, pra një sëmundje e muskulit të zemrës, e zbuluar në zona të Kinës ku seleni në tokë është jashtëzakonisht i ulët dhe marrja e të rriturve nuk kalonte rreth 10 mcg në ditë. Sëmundja Kashin-Beck është një çrregullim i nyjeve dhe kockave që shfaqet në zona me pak selen dhe pak jod të Kinës, Tibetit, Siberisë dhe Koresë së Veriut.
Asnjëra nuk është shpjegim i besueshëm për një rezultat pak të ulët në një fletë analizash në Shqipëri. Ato u shfaqën aty ku marrja e zakonshme ishte një pjesë e vogël e asaj që jep çdo dietë evropiane, dhe sëmundja Keshan duket se kërkon edhe një shkak shtesë, si një infeksion viral. Ato janë të rëndësishme për të kuptuar pse seleni është i domosdoshëm; nuk janë arsye për t'u shqetësuar për një numër në kufi.
Seleni i lartë dhe selenoza: rreziku që shumica e faqeve e nënvlerësojnë
Ja pika që shumica e artikujve për selenin e kapërcejnë. Për një lëndë ushqyese, distanca mes sasisë së rekomanduar dhe sasisë së dëmshme është çuditërisht e shkurtër. NIH ODS e cakton sasinë ditore të rekomanduar (RDA) për të rriturit në 55 mcg në ditë, 60 mcg gjatë shtatzënisë dhe 70 mcg gjatë ushqyerjes me gji, ndërsa nivelin maksimal të tolerueshëm (UL), sasinë më të madhe që mund të merrni çdo ditë pa pritur dëm, e vendos në 400 mcg në ditë për të rriturit. Rreth shtatë herë nevoja ditore, dhe keni arritur tavanin. Për krahasim, shumica e vitaminave kanë një diferencë shumë më të gjerë. Një opinion i EFSA-s i vitit 2023, i cili vlen për Evropën, vendosi një kufi edhe më të ulët për të rriturit: 255 mcg në ditë.
Tejkalimi i vazhdueshëm i këtij tavani shkakton selenozë. Sipas NIH ODS, shenjat më të hershme janë era e hudhrës nga goja dhe shija metalike në gojë. Shenjat më tipike janë rënia e flokëve dhe thonjtë e brishtë ose që shkëputen. Të tjera janë skuqja e lëkurës, të përzierat, diarreja, lodhja, nervozizmi dhe çrregullimet e sistemit nervor.
Arrat braziliane: ushqim, jo rrezik
Arrat braziliane janë jashtëzakonisht të pasura me selen, shumë më tepër se çdo ushqim tjetër i zakonshëm, dhe përmbajtja e tyre ndryshon sepse varet nga toka ku u rrit pema. NIH ODS e vlerëson një arrë të vetme në rreth 68 deri në 91 mcg selen dhe një porcion prej rreth 28 gramësh (gjashtë deri në tetë arra) në rreth 544 mcg, që është mbi tavanin ditor prej 400 mcg vetëm nga ai porcion.
Kjo pikë teprohet lehtë, prandaj lexojeni me kujdes. Arrat braziliane janë ushqim, jo helm, dhe ngrënia e tyre nuk është e rrezikshme. Ajo që i bën të vlen t'i njihni është aritmetika: një grusht i vogël nuk është një meze e thjeshtë për sa i përket selenit, por disa herë nevoja ditore e një të rrituri, dhe sasia për arrë nuk është e qëndrueshme. NIH ODS thekson se arrat braziliane mund të shkaktojnë toksicitet nga seleni nëse hahen rregullisht në sasi të mëdha. Grushtet e rastit nuk janë problemi. Një porcion i madh çdo ditë, pa afat, është tjetër gjë, dhe nëse merrni edhe një suplement me selen, të dyja marrjet mblidhen.
Kur suplementet shkojnë keq
Marrja e tepërt e suplementeve është një shkak i dokumentuar dëmi real, jo teorik. Helmimi akut me selen ka ndodhur nga produkte pa recetë me formulë të gabuar. Në vitin 2008, sipas NIH ODS, 201 persona në Shtetet e Bashkuara patën reaksione të rënda pas marrjes së një suplementi të lëngshëm që përmbante 200 herë më shumë selen se sa shkruhej në etiketë. Toksiciteti akut në këtë shkallë mund të shkaktojë simptoma të rënda tretëse dhe nervore, rënie të flokëve, dridhje, dështim të veshkave, dështim të zemrës dhe, rrallë, vdekje.
A ndihmojnë suplementet e selenit? Çfarë gjetën studimet
Seleni është reklamuar për parandalimin e kancerit, forcimin e imunitetit dhe mbështetjen e tiroides. Provat nga studimet klinike duhen thënë qartë, sepse nuk janë ato që sugjeron reklama.
Studimi SELECT dhe kanceri i prostatës
Studimi për Parandalimin e Kancerit me Selen dhe Vitaminë E, i njohur si SELECT, ishte një studim i madh i rastësishëm dhe i kontrolluar, ku pjesëmarrësit caktoheshin rastësisht të merrnin selen ose një hape boshe (placebo), që grupet të krahasoheshin drejt. Ai përfshiu 35 533 burra 50 vjeç e lart në Shtetet e Bashkuara, Kanada dhe Porto Riko, dhe testoi 200 mcg selen në ditë, me ose pa vitaminë E. I botuar në JAMA nga Lippman dhe kolegët, studimi u ndërpre para kohe kur rezultatet nuk treguan asnjë ulje të rrezikut për kancer të prostatës në asnjë grup. Ndjekja shtesë pasi pjesëmarrësit ndërprenë suplementet e konfirmoi gjetjen.
U shfaqën edhe dy sinjale të tjera, dhe të dyja tregojnë në të njëjtin drejtim. Një analizë e mëvonshme brenda SELECT gjeti rrezik më të lartë për kancer prostate të shkallës së lartë te burrat që kishin tashmë nivel më të lartë seleni në fillim, dhe studiuesit rekomanduan që burrat mbi 55 vjeç të shmangin suplementet e selenit në doza mbi marrjen e rekomanduar ushqimore. Veçmas, një rishikim Cochrane i vitit 2018 arriti në përfundimin, me siguri të lartë, se 200 mcg në ditë nuk e ulin rrezikun për kancer të prostatës, të zorrës së trashë, të mushkërive ose të fshikëzës. Agjencia Amerikane e Ushqimit dhe Barnave (FDA) ka konkluduar se është shumë e pagjasë që suplementet e selenit ta ulin rrezikun e kancerit të prostatës.
Sinjali i diabetit
SELECT regjistroi gjithashtu më shumë raste të diabetit të tipit 2 në grupin me selen, edhe pse ky ndryshim nuk ishte statistikisht i rëndësishëm, që do të thotë se mund të ishte thjesht rastësi. Por as nuk është hedhur poshtë, sepse prova të tjera tregojnë në të njëjtin drejtim. Përmbledhja e drejtë është se ekziston një sinjal i mundshëm, që nuk është konfirmuar nga studimet, dhe kjo është edhe një arsye për të mos e marrë selenin lehtë.
Seleni dhe sëmundjet e tiroides
Roli i selenit në biologjinë e tiroides është real, prandaj, ndryshe nga pyetja për kancerin, është e ligjshme të pyesim nëse suplementet ndihmojnë njerëzit me sëmundje të tiroides. Përgjigjja është më e ngushtë se sa sugjeron interneti.
Studimet në tiroiditin Hashimoto, një sëmundje autoimune ku sistemi imunitar sulmon tiroiden, kanë treguar në përgjithësi se seleni mund të ulë antitrupat ndaj peroksidazës tiroidale. Shumë më pak e qartë është nëse kjo sjell që dikush të ndihet më mirë ose të ketë nevojë për më pak trajtim. Rishikimet e përmbledhura nga NIH ODS nuk gjetën efekt të qëndrueshëm mbi funksionin e tiroides ose cilësinë e jetës, dhe arritën në përfundimin se provat nuk mbështesin dhënien rutinë të selenit në tiroiditin autoimun. Në vitin 2017, Shoqata Amerikane e Tiroides rekomandoi të mos jepet selen te gratë shtatzëna me antitrupa pozitivë ndaj peroksidazës tiroidale.
Asgjë nga këto nuk është arsye për të filluar ose ndërprerë diçka vetë. Nëse keni sëmundje të tiroides, kjo është bisedë për mjekun që ju ndjek, zakonisht endokrinologun me orientim nga mjeku i familjes. Udhëzuesi ynë trajton antitrupat anti-TPO, dhe artikuj të veçantë shpjegojnë analizën e tiroides T4 dhe hipotiroidizmin.
Kur të shkoni te mjeku
Kontaktoni mjekun nëse vini re erë të vazhdueshme hudhre nga goja, shije metalike, rënie të pashpjegueshme të flokëve ose thonj që janë bërë të brishtë a po shkëputen, sidomos nëse merrni ndonjë suplement me selen.
Flisni me mjekun para se të ndryshoni ndonjë gjë nëse keni sëmundje të tiroides, nëse jeni shtatzënë ose ushqeni me gji, nëse keni sëmundjen e Crohn ose një sëmundje tjetër që prek thithjen, ose nëse bëni dializë.
Merrni me vete në vizitë çdo shishe suplementi që përdorni, përfshirë multivitaminat, formulat për flokë e thonj dhe përzierjet për imunitetin, të cilat shpesh përmbajnë selen pa e ditur njerëzit. Mos filloni dhe mos ndërprisni kurrë një suplement bazuar në një numër që lexoni në internet.
Përparimet më të fundit shkencore për analizën e selenit
Kërkimet që nga viti 2023 kryesisht e kanë qartësuar tablonë, jo e kanë përmbysur, dhe drejtimi është drejt kujdesit me suplementet dhe vëmendjes më të mirë ndaj atyre që kanë vërtet mungesë.
Një rishikim sistematik dhe meta-analizë e studimeve të rastësishme në tiroiditin Hashimoto, botuar në revistën Thyroid nga Huwiler dhe kolegët, bashkoi 35 studime. Ai gjeti se seleni uli hormonin stimulues të tiroides (TSH) dhe antitrupat ndaj peroksidazës tiroidale te njerëzit që nuk merrnin hormon tiroidal zëvendësues, me efekte anësore jo të ndryshme nga placebo, dhe e vlerësoi sigurinë e përgjithshme të provave si mesatare. Çfarë do të thotë kjo për ju: në këtë sëmundje të caktuar seleni i ndryshon në mënyrë të matshme numrat e antitrupave, por ndryshimi i një numri nuk është i njëjtë me ndryshimin e mënyrës si ndiheni, dhe ky mbetet një vendim i mjekut tuaj, jo arsye për të marrë suplemente vetë.
Një përmbledhje e rishikimeve sistematike në revistën Nutrients nga Wang dhe kolegët e shqyrtoi më rreptë të njëjtën pyetje, duke parë gjashtë rishikime me 75 studime. Ajo gjeti ulje të antitrupave pas tre dhe gjashtë muajsh që nuk ekzistonin më pas dymbëdhjetë muajsh, dhe e vlerësoi sigurinë e provave nga e ulët në shumë e ulët. Çfarë do të thotë kjo për ju: përfitimi për tiroiden, aty ku ekziston, duket se zbehet, dhe studimet bazë janë më të dobëta se sa lënë të kuptohet titujt e lajmeve. Vlerësimet e sigurisë kanë rëndësi këtu, sepse tregojnë sa mund të ndryshojë përfundimi kur të vijnë studime më të mira.
Një rishikim i gjerë në The Journal of Nutrition nga Liang dhe kolegët shqyrtoi selenin dhe diabetin e tipit 2 përmes studimeve vëzhguese, gjenetike dhe klinike. Provat vëzhguese dhe gjenetike treguan se niveli më i lartë i selenit shoqërohet me më shumë diabet të tipit 2, ndërsa analizat e bashkuara të studimeve të rastësishme nuk treguan se suplementet e shkaktojnë atë. Autorët e përshkruan lidhjen si me shumë faza, ku edhe shumë pak edhe shumë duken të pafavorshme. Çfarë do të thotë kjo për ju: është sërish dritarja e ngushtë, e parë nga ana metabolike. Studimet vëzhguese mund të tregojnë vetëm se dy gjëra ndodhin bashkë, jo se njëra shkakton tjetrën, dhe pikërisht për këtë provat nga studimet klinike citohen këtu veçmas.
Së fundi, një rishikim i vitit 2023 në International Journal of Molecular Sciences nga Köhrle shpjegoi si punojnë bashkë seleni, jodi dhe hekuri në prodhimin e hormoneve të tiroides, dhe pse një çekuilibër në njërin mund ta prishë sistemin. Çfarë do të thotë kjo për ju: seleni rrallë është e gjithë historia në një fletë analizash të tiroides, dhe një rezultat i ulët i selenit interpretohet më mirë bashkë me pjesën tjetër të tablosë së tiroides sesa i veçuar. Artikulli ynë shpjegon vlerat normale të tiroides.
Në të gjitha këto, asnjë grup kërkimor nuk rekomandon suplemente seleni për popullatën e përgjithshme, dhe asnjë analizë e re nuk e ka zëvendësuar selenin në plazmë ose serum në praktikën e përditshme.
Fjalorth
| Termi | Përkufizimi |
|---|---|
| Mikroelement | Një mineral që trupit i duhet në sasi shumë të vogla dhe që nuk mund ta prodhojë vetë, prandaj duhet të vijë nga ushqimi |
| Selenoproteinë | Secila nga rreth 25 proteinat që përmbajnë selen. Seleni i kryen funksionet e tij përmes këtyre proteinave |
| Glutation peroksidaza | Një enzimë selenoproteinë që neutralizon peroksidet dhe mbron membranat e qelizave nga dëmi oksidativ |
| Selenoproteina P | Një proteinë në plazmë që mbart selen, e matur ndonjëherë si tregues funksional i gjendjes së selenit |
| Dejodinaza | Një enzimë që varet nga seleni dhe e shndërron hormonin e tiroides mes formës joaktive dhe asaj aktive |
| Selenoza | Sëmundja e shkaktuar nga marrja e tepërt dhe e vazhdueshme e selenit, me rënie flokësh e thonjsh dhe erë hudhre nga goja |
| Sasia ditore e rekomanduar (RDA) | Marrja ditore që konsiderohet e mjaftueshme për nevojat e pothuajse të gjithë njerëzve të shëndetshëm. Për selenin është 55 mcg për të rriturit (NIH); EFSA rekomandon 70 mcg |
| Niveli maksimal i tolerueshëm (UL) | Marrja ditore më e lartë që nuk ka gjasa të shkaktojë dëm. Për selenin është 400 mcg në ditë për të rriturit sipas NIH dhe 255 mcg sipas EFSA |
| Selenometionina | Forma organike e selenit që gjendet në shumicën e ushqimeve dhe përdoret në shumë suplemente dhe studime |
| Studim i rastësishëm i kontrolluar | Një studim ku pjesëmarrësit caktohen rastësisht në njërin ose tjetrin grup, që grupet të krahasohen drejt |
Pyetje të shpeshta
Si quhet analiza e selenit dhe si merret kampioni?
Në fletën e kërkesës ose të rezultatit mund ta shihni si seleni në serum, seleni në plazmë ose thjesht Se. Është një marrje e zakonshme gjaku nga vena e krahut, dhe kampioni zakonisht analizohet në një laborator të specializuar, jo në linjën e zakonshme të spitalit, prandaj përgjigjja mund të vonojë më shumë se një panel standard. Meqenëse analiza e mikroelementeve mund të ndikohet nga ndotja prej vetë pajisjeve të marrjes, laboratorët përdorin epruveta të posaçme. Nëse ju kërkojnë të shkoni në një pikë të caktuar ose epruveta duket e pazakontë, kjo është arsyeja.
Sa arra braziliane në ditë janë tepër?
Nuk ka një numër të vetëm që vlen për të gjithë, dhe askush nuk duhet t'i trajtojë arrat si dozë. E dobishme është aritmetika. NIH ODS e vlerëson një arrë braziliane në rreth 68 deri në 91 mcg selen, përballë një nevoje ditore prej 55 mcg për të rriturit dhe një tavani ditor prej 400 mcg (255 mcg sipas EFSA). Pra, një arrë e vetme mund ta kalojë tashmë nevojën e një dite, dhe rreth 28 gramë, gjashtë deri në tetë arra, japin rreth 544 mcg, mbi tavanin vetëm me kaq. Përmbajtja ndryshon edhe sipas tokës ku u rritën pemët, prandaj nuk mund ta dini sa përmban secila arrë. Shijojini si ushqim; thjesht mos e trajtoni një grusht të madh çdo ditë si strategji shëndeti, dhe nëse keni pyetje për marrjen tuaj, pyesni mjekun.
A duhet të marr një suplement seleni?
Kjo është pyetje për mjekun tuaj, dhe për shumicën e njerëzve përgjigjja e sinqertë është se nuk ka arsye të provuar. Mungesa e rëndë është e rrallë në Evropë, dhe MedlinePlus thotë drejtpërdrejt se marrja e një suplementi seleni përveç burimeve ushqimore aktualisht nuk rekomandohet për parandalimin e kancerit. SELECT nuk gjeti përfitim për kancerin e prostatës, dhe një analizë e mëvonshme gjeti më shumë kancer prostate të shkallës së lartë te burrat që kishin nisur me selen më të lartë. Nëse keni thithje të dobët, bëni dializë, ushqeheni përmes venës ose keni sëmundje të tiroides, përgjigjja mund të jetë ndryshe, por duhet ta japë mjeku që e njeh rastin tuaj.
A duhet të jem esëll para analizës së selenit?
Zakonisht jo, edhe pse disa laboratorë e preferojnë për të njëtrajtësuar kushtet, dhe fleta e kërkesës mund ta tregojë. Më shumë se agjërimi ka rëndësi fakti që rezultati pasqyron marrjen e kohëve të fundit, prandaj tregojini atij që e kërkoi analizën çfarë keni ngrënë dhe çdo suplement që merrni, përfshirë ato që mund të mos i mendoni si burime seleni. Ndiqni udhëzimet që ju jep laboratori juaj, dhe artikulli ynë shpjegon më në hollësi si të jeni esëll para analizave të gjakut.
A mund të më tregojë analiza e selenit nëse suplementi po funksionon?
Jo në mënyrën që shpresojnë shumica e njerëzve. Një rezultat në plazmë ose serum rritet nëse merrni më shumë selen, pra konfirmon se suplementi po thithet. Nuk ju tregon se jeni më të shëndetshëm prej tij. Kërkimet e përmbledhura nga NIH ODS sugjerojnë se treguesit funksionalë, glutation peroksidaza dhe selenoproteina P, rriten me suplemente vetëm te njerëzit që kishin vërtet mungesë. Te dikush me selen të mjaftueshëm, shtimi rrit numrin pa shtuar funksion, dhe kjo është thelbi pse më shumë nuk do të thotë më mirë.
A ndërvepron seleni me ndonjë ilaç?
Po, mund të ndërveprojë, dhe kjo është edhe një arsye për të mos filluar suplemente vetë. NIH ODS thekson se suplementet e selenit mund të ndërveprojnë me disa ilaçe, dhe se disa barna, përfshirë ilaçin kimioterapik cisplatinë, mund ta ulin nivelin e selenit në trup. Tregojini mjekut dhe farmacistit çdo produkt me selen që merrni, përfshirë multivitaminat dhe formulat e kombinuara, sidomos nëse jeni në trajtim për kancer ose merrni disa ilaçe njëkohësisht.
Burimet
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Selenium: Fact Sheet for Health Professionals. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Selenium-HealthProfessional/
- MedlinePlus, US National Library of Medicine. Selenium in diet. https://medlineplus.gov/ency/article/002414.htm
- Shreenath AP, Hashmi MF, Dooley J. Selenium Deficiency. StatPearls, NCBI Bookshelf, përditësuar 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482260/
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for selenium. EFSA Journal. 2014;12(10):3846. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2014.3846
- EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium. EFSA Journal. 2023;21(1):7704. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2023.7704
- Këshilli i Ministrave. VKM nr. 185, datë 2.4.2014 (i ndryshuar), për programin kombëtar të kontrollit mjekësor bazë. https://fsdksh.gov.al/wp-content/uploads/2021/02/VKM-nr.-185-date-2.4.2014-Check-up-i-ndryshuar..pdf
- Lippman SM, Klein EA, Goodman PJ, et al. Effect of selenium and vitamin E on risk of prostate cancer and other cancers: the Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT). JAMA. 2009;301(1):39-51. https://doi.org/10.1001/jama.2008.864
- Huwiler VV, Maissen-Abgottspon S, Stanga Z, et al. Selenium Supplementation in Patients with Hashimoto Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Thyroid. 2024;34(3):295-313. https://doi.org/10.1089/thy.2023.0556
- Wang YS, Liang SS, Ren JJ, et al. The Effects of Selenium Supplementation in the Treatment of Autoimmune Thyroiditis: An Overview of Systematic Reviews. Nutrients. 2023;15(14):3194. https://doi.org/10.3390/nu15143194
- Liang X, Li L, Lu H, et al. Body Selenium Status and Diabetes and Complications: The Multiphased Effect of Selenium. The Journal of Nutrition. 2026;156(1):101230. https://doi.org/10.1016/j.tjnut.2025.11.001
- Köhrle J. Selenium, Iodine and Iron-Essential Trace Elements for Thyroid Hormone Synthesis and Metabolism. International Journal of Molecular Sciences. 2023;24(4):3393. https://doi.org/10.3390/ijms24043393
Për të lexuar më tej
- Artikulli ynë motër shpjegon analizën e kromit në gjak.
- Udhëzuesi ynë trajton analizën e zinkut në gjak.
- Shpjegojmë analizën e bakrit në gjak.
- Artikulli ynë përshkruan analizën e vitaminës E në gjak.
- Zbërthejmë vlerat normale të analizave të gjakut.
Kuptoni rezultatet e analizave me AI DiagMe
Seleni rrallë del vetëm në një fletë analizash. Shpesh qëndron pranë TSH-së, T4 të lirë ose zinkut, dhe një numër fillon të ketë kuptim vetëm kur e shihni në kontekst. AI DiagMe i kthen rezultatet tuaja në gjuhë të thjeshtë, që të mund ta ndiqni bisedën për shëndetin tuaj. Ju ndihmon të kuptoni rezultatet; nuk vendos diagnozë dhe nuk e zëvendëson mjekun tuaj.
Merrni interpretimin e rezultateve tuaja për pak minuta
