Nieswoiste zapalenia jelit: dlaczego nawroty wracają mimo dobrych wyników

Remisja nieswoistej choroby zapalnej jelit (IBD) oznacza zazwyczaj, że objawy ucichły, a ostatnie wyniki badań były uspokajające. Rzadko jednak oznacza to, że jelito się wyleczyło. Badanie opublikowane 19 września 2026 roku w czasopiśmie „Science" nadaje tej rozbieżności konkretną nazwę: australijski zespół odkrył trwałą, niskopoziomową wadę molekularną w komórkach jelitowych osób, u których choroba wydawała się dobrze kontrolowana. Pacjenci, u których wada ta była najbardziej nasilona, doświadczyli nawrotu w ciągu kolejnych dwóch lat. Odkrycie to nie dodaje nowego badania do Twojego kolejnego skierowania do laboratorium. Wyjaśnia jednak coś, z czym wielu czytelników już się zmaga – dlaczego nawrót może pojawić się kilka tygodni po prawidłowym wyniku.

Co remisja naprawdę oznacza w wynikach badań

Lekarze używają słowa „remisja" na trzech różnych poziomach, a wyniki badań laboratoryjnych odpowiadają różnym miejscom na tej drabinie.

Remisja kliniczna oznacza ustąpienie objawów: brak parcia na stolec, brak krwi, brak nocnych wizyt w toalecie. Remisja endoskopowa oznacza, że kamera wykazuje widoczne wygojenie błony śluzowej jelita. Remisja histologiczna oznacza, że patolog nie stwierdza stanu zapalnego w próbkach tkankowych oglądanych pod mikroskopem. Te trzy poziomy nie postępują równolegle. Można osiągnąć pierwszy bez drugiego, a drugi bez trzeciego.

Ma to znaczenie, ponieważ markery we krwi i w stolcu śledzą głównie dwa pierwsze poziomy. Mayo Clinic opisuje nieswoistą chorobę zapalną jelit jako schorzenie, które na przemian przebiega z zaostrzeniami i okresami spokoju – i właśnie w tym spokojnym okresie rutynowe monitorowanie ma najmniej do zaoferowania. Nasz zespół omawia badania krwi w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, a na osobnej stronie znajdziesz informacje o objawach i leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna.

Najnowsze odkrycia naukowe: tlące się zaburzenie w tkance jelitowej

Artykuł w „Science" powstał we współpracy WEHI i Royal Melbourne Hospital. Zespół zebrał około 900 biopsji od 80 osób – zarówno z nieswoistą chorobą zapalną jelit, jak i bez niej – i wyhodował z tych próbek miniaturowe jelita, zwane organoidami, aby móc badać ludzką tkankę zamiast modeli mysich.

To, co odkryli, najlepiej opisać jako zablokowany przełącznik. Komórki jelitowe u osób z tą chorobą były gotowe do śmierci w wyniku łańcucha, który badacze nazywają osią sygnalizacyjną nekroptozy do apoptozy. Nekroptoza to chaotyczna, zapalna forma śmierci komórki; apoptoza to jej cicha i uporządkowana odmiana. Komórki znajdowały się w połowie tej drogi, gotowe do przechylenia szali. Co istotne, defekt był nadal wykrywalny u pacjentów, u których choroba wydawała się dobrze kontrolowana, a także u osób z jedynie łagodną aktywnością choroby.

Następnie badacze obserwowali tych pacjentów przez ponad dwa lata. U osób, których komórki wykazywały silniejszą sygnalizację śmierci, nawrót choroby był bardziej prawdopodobny.

Co to oznacza dla Ciebie: na najbliższej wizycie nic się nie zmieni. Pomiar wymagał szczegółowej analizy laboratoryjnej tkanki pobranej podczas biopsji, a nie próbki krwi, a sami autorzy badania przyznają, że opracowanie testu diagnostycznego nie jest bliskie. Wartość tkwi w wyjaśnieniu. Wspiera ono pogląd, że śmierć komórek przyczynia się do rozwoju choroby, a nie jest jedynie jej skutkiem, i daje biologiczne uzasadnienie dla stwierdzenia, że brak objawów nie oznacza braku ryzyka.

Dlaczego kalprotektyna i CRP mogą wyglądać prawidłowo, gdy jelito nie funkcjonuje właściwie

Dwa markery, które najczęściej monitoruje się u pacjentów w remisji, to kalprotektyna w kale, oznaczana w stolcu, oraz białko C-reaktywne (CRP), oznaczane we krwi. Oba są przydatne. Żaden z nich nie był jednak zaprojektowany do wykrywania tego, czym zajmował się zespół z Melbourne.

Prospektywne badanie 253 pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, opublikowane w czasopiśmie Inflammatory Bowel Diseases w 2025 roku, liczbowo określiło tę lukę. Wśród pacjentów będących w remisji klinicznej próg kalprotektyny w kale wynoszący 50 mikrogramów na gram lub więcej okazał się najbardziej przydatny do wykrywania osób, u których w próbkach tkankowych nadal stwierdzano aktywne zapalenie. To znacznie poniżej wartości granicznych, o których mówi się wielu pacjentom, a nawet przy tym poziomie test wykrył jedynie około połowy z nich.

Istnieje drugi, rzadziej omawiany problem, który działa w przeciwnym kierunku. Japońskie badanie z udziałem 61 pacjentów, opublikowane w BMC Gastroenterology w 2024 roku, dotyczyło osób, u których w jelicie grubym występowały blizny lub pseudopolipy powstałe w wyniku rozległych owrzodzeń w przeszłości. Wartości kalprotektyny u tych pacjentów były wyższe niż u pozostałych nawet w okresie remisji, a w tej grupie badanie w ogóle nie przewidywało nawrotu choroby. Innymi słowy, podwyższony wynik może odzwierciedlać dawne uszkodzenia, a nie nowy stan zapalny. Nasz przewodnik wyjaśnia, na czym polega badanie kalprotektyny w kale, a na osobnej stronie omawiamy podwyższone poziomy CRP.

Co mówią badania na temat przewidywania kolejnego rzutu choroby

Lepsze przewidywanie to aktywnie rozwijana dziedzina, a najbardziej obiecujące wyniki dotychczas dotyczą momentu, który ma największe znaczenie – czyli odstawiania leczenia.

Badanie opublikowane w Gut w 2024 roku przeanalizowało ponad 200 białek związanych z układem odpornościowym we krwi osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna, które odstawiały infliksymab, a następnie zweryfikowało wyniki w drugiej grupie badanej. Kombinacje tych białek pozwoliły odróżnić pacjentów, u których nawrót nastąpił wcześnie, od tych, którzy dłużej pozostawali w remisji – i okazały się skuteczniejsze niż zarówno białko C-reaktywne, jak i kalprotektyna w kale. To badanie naukowe, a nie panel, który można zlecić w laboratorium, ale wyznacza kierunek dalszego rozwoju.

Randomizowane badanie opublikowane w Gut w 2025 roku pokazuje to samo z innej perspektywy. Spośród 140 pacjentów w potwierdzonej remisji odstawienie leczenia inhibitorami czynnika martwicy nowotworów nie zmieniło odsetka osób pozostających w remisji klinicznej po roku. Zmieniły się natomiast markery: pod koniec obserwacji znacznie więcej osób w grupie odstawiającej leczenie miało kalprotektynę w kale powyżej 250 mikrogramów na gram. Obiektywny sygnał pojawiał się zanim jeszcze wystąpiły objawy.

Co zrobić z własnymi wynikami, gdy czujesz się dobrze

Trzy nawyki pozwalają w pełni wykorzystać rutynowe monitorowanie.

• Czytaj trend, nie pojedynczy wynik. Kalprotektyna na poziomie 90 oznacza co innego po serii wyników bliskich 30, a co innego po serii bliskiej 200. Pojedyncza wartość niesie znacznie mniej informacji niż kierunek, w którym zmierza.
• Analizuj wyniki z kału i krwi łącznie. Prawidłowe białko C-reaktywne przy rosnącej kalprotektynie to częsty i znaczący wzorzec – gastroenterolog ocenia właśnie tę kombinację, a nie każdy wskaźnik z osobna.
• Nie opuszczaj wizyt tylko dlatego, że czujesz się dobrze. Okresowe badanie kalprotektyny i planowa endoskopia istnieją właśnie po to, by wykryć stan zapalny, zanim zdąży dać o sobie znać. Nasz przewodnik wyjaśnia również, czym są badania krwi w kierunku stanu zapalnego.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Skontaktuj się ze swoim zespołem medycznym bez czekania na zaplanowane badanie, jeśli krew ponownie pojawi się w stolcu, jeśli biegunka trwa dłużej niż dwa tygodnie, jeśli nagłe parcie na stolec zaczyna budzić cię w nocy lub jeśli tracisz na wadze bez wyraźnej przyczyny. W przypadku połączenia częstych krwawych stolców, gorączki i szybkiej utraty masy ciała niezwłocznie zgłoś się po pilną pomoc medyczną. Według szacunków Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) od 2,4 do 3,1 miliona dorosłych Amerykanów żyje z nieswoistą chorobą zapalną jelit, dlatego te objawy są na tyle powszechne, że należy je traktować poważnie, a nie czekać, aż same miną. W osobnym artykule omawiamy zespół jelita drażliwego, który ma wiele wspólnych objawów z chorobami zapalnymi jelit i często jest właśnie powodem, dla którego zleca się badanie kalprotektyny.

Słowniczek pojęć

Często zadawane pytania

Jeśli jestem w remisji i mój kalprotektyna jest w normie, czy jestem bezpieczny przed nawrotem?

Nie, i to jest praktyczny wniosek płynący z nowych badań. Prawidłowy wynik zmniejsza prawdopodobieństwo aktywnego stanu zapalnego, ale go nie wyklucza. Stan zapalny na poziomie tkankowym może utrzymywać się poniżej progów wykrywanych przez badanie kału, dlatego gastroenterolodzy nadal zlecają okresową endoskopię u osób, które czują się całkowicie dobrze.

Dlaczego mój kalprotektyna jest podwyższona, skoro nie mam żadnych objawów?

Może być kilka przyczyn. Stan zapalny może być aktywny, nie dając żadnych odczuwalnych objawów. Popularne leki przeciwbólowe z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) podwyższają jego wartość. Podwyższa ją również infekcja jelitowa. Jeśli twoje jelito grube nosi blizny po przebytej ciężkiej chorobie, wynik może być trwale wyższy. Lekarz interpretuje go w odniesieniu do twoich własnych wcześniejszych wyników, a nie do jednej uniwersalnej normy.

Czy to badanie oznacza, że wkrótce pojawi się nowy test do przewidywania nawrotów?

Nie w najbliższym czasie. Pomiar wymagał pobrania materiału biopsyjnego i szczegółowej analizy molekularnej w laboratorium badawczym. Autorzy opisują go jako podstawę do opracowania lepszych narzędzi prognostycznych, a nie jako gotowe narzędzie. Nic porównywalnego nie jest dziś dostępne do rutynowego zlecenia.

Czy powinienem poprosić o odstawienie leczenia, jeśli od lat jestem w remisji?

To rozmowa dla Twojego gastroenterologa, a dowody z badań klinicznych są naprawdę niejednoznaczne. W jednym randomizowanym badaniu odstawienie leku nie pogorszyło wskaźników remisji klinicznej po roku, jednak obiektywne markery stanu zapalnego wzrosły w grupie, która zaprzestała leczenia. Decyzje tego rodzaju zależą od tego, jak głęboka jest Twoja remisja, jak długo trwa i co wykazała kolonoskopia.

Co jest bardziej przydatne w remisji – badanie kału czy badanie krwi?

Jeśli chodzi o wykrywanie stanu zapalnego w jelitach, marker w kale jest na ogół bardziej informatywny z tych dwóch, ponieważ powstaje bezpośrednio w miejscu problemu. Badania krwi pełnią inną rolę: pozwalają śledzić anemię, stan odżywienia i ogólny wpływ choroby na organizm. Odpowiadają na różne pytania, a nie konkurują ze sobą.

Źródła

Poniższe odniesienia naukowe zostały zidentyfikowane za pośrednictwem PubMed i są powiązane z oryginalnymi publikacjami.

• Centers for Disease Control and Prevention – IBD Facts and Stats: prevalence and burden of inflammatory bowel disease in the United States – cdc.gov
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Crohn’s disease: symptoms, diagnosis, treatment and maintaining remission – National Institutes of Health – niddk.nih.gov
• Mayo Clinic – Inflammatory bowel disease: symptoms and causes – mayoclinic.org
• Pang J., Al-Ani A. H., Samson A. L., Vince J. E., Murphy J. M. et al. – A necroptotic-to-apoptotic signaling axis underlies inflammatory bowel disease – Science, 2026 – doi.org/10.1126/science.aeh7112
• Hahn G. D., Lakatos P. L., Bessissow T. et al. – Defining fecal calprotectin cutoffs that predict endoscopic and histologic remission in patients with ulcerative colitis – Inflammatory Bowel Diseases, 2025 – doi.org/10.1093/ibd/izaf008
• Ishida N., Osawa S., Sugimoto K. et al. – Effect of past extensive ulcers on fecal calprotectin in ulcerative colitis – BMC Gastroenterology, 2024 – doi.org/10.1186/s12876-024-03522-2
• Pierre N., Meuwis M.-A., Louis E. et al. – External validation of serum biomarkers predicting short-term and mid/long-term relapse in patients with Crohn’s disease stopping infliximab – Gut, 2024 – doi.org/10.1136/gutjnl-2024-332648
• Gisbert J. P., Chaparro M., Panés J. et al. – Withdrawal of anti-tumour necrosis factor in inflammatory bowel disease patients in remission: a randomised placebo-controlled clinical trial of GETECCU – Gut, 2025 – doi.org/10.1136/gutjnl-2024-333385
• Costa M. H. M., Sassaki L. Y., Chebli J. M. F. – Fecal calprotectin and endoscopic scores: the cornerstones in clinical practice for evaluating mucosal healing in inflammatory bowel disease – World Journal of Gastroenterology, 2024 – doi.org/10.3748/wjg.v30.i24.3022

Polecane lektury

• Badania krwi we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego – co pokazują wyniki
• Kalprotektyna w kale: co oznacza Twój wynik badania
• Choroba Leśniowskiego-Crohna: objawy, diagnoza i leczenie
• Wysokie CRP: co naprawdę oznacza twój wynik
• Zespół jelita drażliwego: objawy, badania i leczenie

Zrozum swoje wyniki badań laboratoryjnych z AI DiagMe

Wynik badania kontrolnego w remisji łączy marker kałowy z morfologią krwi, białkiem zapalnym i wartością odżywczą – a przydatne informacje kryją się w tym, jak te wskaźniki zmieniają się razem na przestrzeni miesięcy, a nie w żadnej pojedynczej liczbie. AI DiagMe odczytuje wyniki badań krwi, moczu i kału i przekłada je na zrozumiały język, dzięki czemu wchodzisz na kolejną wizytę wiedząc, które wartości się zmieniły i jakie pytania warto zadać. Pomaga zrozumieć wyniki – nie stawia diagnozy i nie zastępuje lekarza.

Otrzymaj interpretację wyników w kilka minut