Проверката на бубрежната функција повеќе не е резервирана само за луѓе со дијабетес или со очигледни бубрежни тегоби. На 5 септември 2026 новите заеднички препораки на Европското здружение за кардиологија (ESC) и Европското ренално здружение (ERA) добија широк одек со една јасна порака: секој што има дијагностицирана кардиоваскуларна болест треба веднаш да се провери за хронична бубрежна болест, со еден примерок крв и еден примерок урина. Препораките се објавени во European Heart Journal и претставени на Конгресот ESC 2026 во Минхен. Во оваа статија ќе дознаете што всушност покажуваат тие две мерења, зошто најчесто се прескокнува анализата на урина и како да ги разберете бројките во Вашиот наод.
Што променија новите кардиолошки препораки
Новите препораки бараат бубрежната функција да се провери во моментот кога ќе се дијагностицира болест на срцето или крвните садови, кај секој пациент. Срцевите болести и хроничната бубрежна болест се хранат една со друга. Оштетените бубрези ја забрзуваат болеста на артериите; ослабеното срце испраќа помалку крв до бубрезите. Европското здружение за кардиологија проценува дека околу 100 милиони луѓе во Европа живеат со хронична бубрежна болест, и секој од нив поради тоа има поголем ризик од срцев удар, мозочен удар и срцева слабост.
Досега рутинските бубрежни проверки беа насочени главно кон луѓе со дијабетес или висок крвен притисок. Препораките од 2026 година ја прошируваат таа врата. Нивната водечка идеја е сумирана во англиската кратенка STAMP on CKD: скрининг, тријажа, справување со бубрежниот ризик, прилагодување на кардиоваскуларното лекување и планирање на здравствените служби. Скринингот е прв и намерно е едноставен: работната група побара кардиолозите да бараат бубрежна функција и албумин во урината уште при дијагнозата на кардиоваскуларната болест, а не години подоцна.
Двата дела на проверката на бубрежната функција
Она што лекарите го нарекуваат бубрежни тестови всушност е пар мерења што одговараат на различни прашања. Едното проценува колку крв филтрираат Вашите бубрези секоја минута. Другото бара протекување.
| Мерење | Примерок | Што Ви кажува | Вообичаен праг за загриженост |
|---|---|---|---|
| Проценета брзина на гломеруларна филтрација (eGFR), пресметана од креатининот во крвта | Крв | Колку отпадни материи исчистуваат бубрезите во минута, односно преостанатиот капацитет за филтрирање | Под 60 mL/min/1,73 m², трајно најмалку три месеци |
| Однос албумин/креатинин во урината (UACR, ACR) | Урина | Дали албуминот, протеин од крвта што здравите бубрези го задржуваат, протекува во урината | Над 3 mg/mmol (30 mg албумин на грам креатинин) |
Ниту една од двете бројки сама по себе не кажува многу. Некој може да има сосема нормална филтрација и јасно протекување на албумин, и токму тој образец новите препораки сакаат да го фатат. Се случува и обратното, особено кај постарите луѓе и кај оние што изгубиле мускулна маса; тогаш креатининот може да заведе. Затоа препораката бара двете мерења, во ист ден.
Зошто анализата на урина најчесто се прескокнува
Анализата на урина се прескокнува затоа што мора посебно да се побара, додека креатининот во крвта е речиси автоматски. Тој е дел од повеќето рутински биохемиски анализи, па проценетата филтрација обично се печати во наодот без оглед на тоа дали некој ја барал. Односот албумин/креатинин во урината мора да се побара намерно, а често не се бара. Затворањето на таа празнина е токму целта што ја опишаа претседавачите на работната група: препораките сакаат да се зголеми користењето на анализите на бубрежната функција и на албуминот во урината кај пациентите со кардиоваскуларна болест.
За пациентот практичниот товар е мал: еден примерок урина, обично првата утринска, без гладување и без посебна подготовка. Излачувањето на албумин сепак се менува со физички напор, треска, уринарна инфекција, менструација и дехидрација, па првиот покачен резултат обично се повторува по неколку недели пред да се донесе заклучок. Во Македонија анализата ја бара матичниот лекар или кардиологот; прашајте дали во Вашиот упат е вклучен и албуминот во урината, а не само креатининот.
Како да ги читате своите бројки без паника
Лабораториските наоди ретко ги објаснуваат двете скали една до друга. Неколку практични репери помагаат:
- eGFR над 90 со однос албумин/креатинин под 3 mg/mmol (30 mg/g) е смирувачката комбинација.
- eGFR меѓу 60 и 89 е чест со возраста и сам по себе не е дијагноза.
- Однос меѓу 3 и 30 mg/mmol (30 и 300 mg/g) порано се нарекуваше микроалбуминурија. Тоа е раниот сигнал што препораките сакаат да се открие.
- Однос над 30 mg/mmol (300 mg/g) упатува на поизразено протекување и бара навремен лекарски преглед.
- Хронична бубрежна болест се дијагностицира само кога нарушувањето трае најмалку три месеци, затоа повторената анализа е поважна од една бројка.
Референтните вредности се разликуваат и меѓу лабораториите и меѓу единиците: во Македонија креатининот се изразува во µmol/L, а односот албумин/креатинин најчесто во mg/mmol, додека американските извори користат mg/dL и mg/g. Затоа споредувајте ја Вашата вредност со опсегот отпечатен на Вашиот наод, а не со бројка најдена на интернет.
Најнови научни сознанија
Препораката не се појави од никаде. Три насоки на неодамнешните истражувања објаснуваат зошто албуминот во урината од нефролошки детал стана кардиолошки приоритет.
Преглед од 2025 година во Circulation го опиша односот албумин/креатинин во урината како обединувачки показател за срцевите, бубрежните и метаболичките болести: една бројка што сигнализира проблем во неколку системи одеднаш, веројатно затоа што протекувањето на албумин одразува раширено оштетување на ѕидот на малите крвни садови. Што значи тоа за Вас: анализата на урина барана за бубрезите може да каже нешто и за Вашите крвни садови. Авторите внимателно додаваат дека сè уште не е јасно колку широко и колку често луѓето треба да се проверуваат, па ова е насока, а не утврден протокол.
Преглед од 2023 година во Journal of the American College of Cardiology се фокусирал на срцевата слабост и нашол дека количината на албумин во урината предвидува и кој ќе развие срцева слабост и како таа ќе напредува, независно од филтрацијата. Со други зборови, анализата на урина додава информација што ја нема во анализата на крв. Што значи тоа за Вас: нормален креатинин не го прави примерокот урина излишен.
Анализа од 2026 година објавена во Journal of the American Heart Association отиде подалеку, користејќи ја долгогодишната кохорта MESA, група од илјадници возрасни следени многу години. Дури и кога коронарниот калциумски скор веќе бил познат, додавањето на албуминуријата го подобрило предвидувањето на срцевата слабост и на вкупната смртност, а кај луѓето со дијабетес го подобрило предвидувањето во сите исходи. Што значи тоа за Вас: анализата го заслужува своето место дури и покрај софистицираните снимања.
На крајот, скринингот има смисла само ако потоа може нешто да се направи. Метаанализа од 2026 година во JAMA обединила десет рандомизирани испитувања со повеќе од 70 000 учесници и покажала дека групата лекови наречени SGLT2-инхибитори го забавуваат напредувањето на бубрежната болест на секое ниво на филтрација и на секое ниво на протекување на албумин, дури и кај луѓе со едвај малку албумин во урината. Што значи тоа за Вас: раното откривање на проблемот денес отвора можност за лекување што не постоеше пред една деценија. Ова се збирни резултати од испитувања кај луѓе за кои веќе се знае дека се ризични, а не ветување за која било поединечна личност.
Кога да разговарате со Вашиот лекар
- Штотуку Ви е дијагностицирана болест на срцето или крвните садови, а не Ви е побарана анализа на албумин во урината.
- Вашиот наод покажува однос албумин/креатинин во урината над 3 mg/mmol (30 mg/g), без оглед на филтрацијата.
- Вашиот eGFR видливо паднал во споредба со претходниот резултат, а не е само малку низок.
- Имате дијабетес или долгогодишен висок крвен притисок и немате бубрежна проверка во последната година.
- Забележувате трајно пенлива урина, отечени глуждови или необјаснет замор заедно со абнормален резултат.
Ниту една од овие ситуации сама по себе не е итна. Тие се причина да закажете преглед кај матичниот лекар, а не да се загрижите, и еден абнормален резултат не е дијагноза.
Речник
| Поим | Значење |
|---|---|
| Албумин | Најзастапениот протеин во крвта. Здравите бубрези речиси целиот го задржуваат надвор од урината. |
| Албуминурија | Албумин во урината во повеќе од траги, обично ран знак за оштетување на бубрезите. |
| Креатинин | Отпаден производ од нормалната мускулна активност. Бубрезите го отстрануваат, па неговото ниво во крвта го одразува капацитетот за филтрирање. Во Македонија се изразува во µmol/L. |
| eGFR | Проценета брзина на гломеруларна филтрација. Пресметка, главно од креатининот во крвта, на тоа колку течност филтрираат бубрезите во минута. |
| UACR (ACR) | Однос албумин/креатинин во урината. Споредувањето на албуминот со креатининот во истиот примерок го коригира разредувањето на урината. |
| Хронична бубрежна болест | Нарушена градба или функција на бубрезите што трае најмалку три месеци и влијае врз здравјето. |
| Кардиоренален | Што се однесува на двонасочната врска во која срцевите проблеми ги влошуваат бубрежните и обратно. |
| Кохортна студија | Истражување во кое определена група луѓе се следи со текот на времето за да се види кој ќе развие одреден исход. |
Најчесто поставувани прашања
Дали треба да бидам на гладно пред проверка на бубрежната функција?
Не за самите бубрежни мерења. Креатининот во крвта и албуминот во урината може да се измерат без гладување. Сепак, може да Ве замолат да дојдете на гладно ако на истото земање крв се бараат и холестерол или глукоза, па проверете ги упатствата на упатот или од лабораторијата. Македонската верзија на европските препораки за земање крв (МЗМБЛМ) советува утринско земање, 12 часа по последниот оброк, кога тоа е потребно.
Кој е најточниот тест за бубрежната функција?
За секојдневен скрининг стандард е парот проценета филтрација и однос албумин/креатинин во урината, и ниту еден поединечен тест не го заменува. Кога креатининот во крвта веројатно би заведувал, на пример по значително губење мускулна маса, лабораторијата може да додаде показател наречен цистатин C за да ја прецизира проценката.
Може ли да ја проверам бубрежната функција дома?
Домашните ленти за урина можат да укажат дека има протеини, но се многу понепрецизни од лабораторискиот однос албумин/креатинин и не кажуваат ништо за филтрацијата. За неа и понатаму е потребен примерок крв. Домашните резултати најдобро е да се сфатат како повод за вистинска лабораториска анализа, а не како замена.
Дали еден абнормален резултат значи дека имам бубрежна болест?
Не. Хроничната бубрежна болест бара нарушување што трае најмалку три месеци. Особено излачувањето на албумин варира со треска, тежок напор, дехидрација и уринарна инфекција, затоа покачената вредност обично се потврдува со втор примерок.
Зошто анализата го споредува албуминот со креатининот?
Затоа што концентрацијата на урината се менува во текот на денот. Ако се мери само албуминот, разредениот примерок би изгледал смирувачки, а концентрираниот алармантно. Делењето со креатининот, кој се излачува со прилично постојана брзина, го поништува тој ефект.
Колку често треба да се повторува анализата?
Тоа зависи од почетните вредности и од другите фактори на ризик и е одлука на Вашиот лекар. Годишна проверка е вообичаена основа за луѓе со дијабетес, висок крвен притисок или потврдена кардиоваскуларна болест, со почесто следење кога резултатите веќе се абнормални.
Извори
- Centers for Disease Control and Prevention — Testing for Chronic Kidney Disease — cdc.gov
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIH) — Chronic Kidney Disease Tests and Diagnosis — niddk.nih.gov
- MedlinePlus (National Library of Medicine) — Microalbumin Creatinine Ratio — medlineplus.gov
- European Society of Cardiology — New ESC Guidelines recommend all patients with heart disease are tested for kidney disease, 28 August 2026 — escardio.org
- Damman K, Herrington WG et al. — 2026 ESC Guidelines for the management of cardiovascular disease and chronic kidney disease, in collaboration with the European Renal Association — European Heart Journal, 2026 — doi.org/10.1093/eurheartj/ehag098
- Claudel SE, Verma A — Albuminuria in Cardiovascular, Kidney, and Metabolic Disorders: A State-of-the-Art Review — Circulation, 2025 — doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.124.071079
- Neuen BL, Fletcher RA et al. — SGLT2 Inhibitors and Kidney Outcomes by Glomerular Filtration Rate and Albuminuria: A Meta-Analysis — JAMA, 2026 — doi.org/10.1001/jama.2025.20834
- Khan MS et al. — Albuminuria and Heart Failure: JACC State-of-the-Art Review — Journal of the American College of Cardiology, 2023
- Barzilay JI et al. — Impact of Renal Disease Markers on Cardiovascular Disease Risk Prediction When Coronary Calcium Score Is Known — Journal of the American Heart Association, 2026
- Македонско здружение по медицинска биохемија и лабораториска медицина (МЗМБЛМ) — препораки на EFLM-COLABIOCLI за земање венска крв, македонски превод — eflm.eu
Прочитајте и
- Комплетна анализа на крв: што опфаќа и зошто
- Анализа на крв на гладно: правила и време
- Липопротеин(а) и препораката од 2026 година
- Предијабетес: HbA1c и срцев ризик под 6,5 %
- Покачен бикарбонат (CO2) во крвта
Разберете ги Вашите лабораториски наоди со AI DiagMe
Бубрежниот наод може тешко да се протолкува кога две бројки покажуваат во различни насоки, а ниту една не доаѓа со објаснување. AI DiagMe ги чита Вашите лабораториски наоди од крв, урина и столица и показателите како креатининот, проценетата филтрација и албуминот во урината ги претвора во едноставен јазик, заедно со референтните вредности што ги користела Вашата лабораторија. Ви помага да го разберете резултатот и да ги подготвите прашањата. Не поставува дијагноза и не го заменува Вашиот лекар.
Прикачете ги Вашите наоди и добијте толкување за неколку минути
