Analiza e funksionit të veshkave nuk është më vetëm për njerëzit me diabet ose me shqetësime të dukshme të veshkave. Më 5 shtator 2026, udhëzimet e reja të përbashkëta të Shoqatës Evropiane të Kardiologjisë (ESC) dhe Shoqatës Evropiane të Nefrologjisë (ERA) u përhapën gjerësisht me një mesazh të prerë: çdo person i diagnostikuar me sëmundje kardiovaskulare duhet të kontrollohet menjëherë për sëmundje kronike të veshkave, me një mostër gjaku dhe një mostër urine. Rekomandimet u publikuan në European Heart Journal dhe u prezantuan në Kongresin ESC 2026 në Mynih. Në këtë artikull do të mësoni çfarë tregojnë në të vërtetë këto dy matje, pse gjysma e urinës është ajo që harrohet më shpesh dhe si t'i kuptoni shifrat në fletën tuaj të analizave.
Çfarë ndryshuan udhëzimet e reja të kardiologjisë?
Udhëzimet kërkojnë që funksioni i veshkave të kontrollohet që në çastin kur diagnostikohet një sëmundje e zemrës ose e enëve të gjakut. Sëmundjet e zemrës dhe sëmundja kronike e veshkave ushqejnë njëra-tjetrën. Veshkat e dëmtuara e përshpejtojnë sëmundjen e arterieve; një zemër që lodhet u dërgon më pak gjak veshkave. ESC vlerëson se rreth 100 milionë njerëz në Evropë jetojnë me sëmundje kronike të veshkave, dhe secili prej tyre ka si pasojë një rrezik më të lartë për infarkt, iktus dhe insuficiencë zemre.
Deri tani, kontrollet rutinë të veshkave synonin kryesisht njerëzit me diabet ose tension të lartë. Udhëzimet e vitit 2026 e zgjerojnë këtë derë. Ideja e tyre përmblidhet me akronimin anglez STAMP on CKD: depistoni, ndani sipas rrezikut, trajtoni rrezikun e veshkave, përshtatni trajtimin kardiovaskular, planifikoni shërbimet shëndetësore. Depistimi vjen i pari dhe është qëllimisht i thjeshtë: grupi i punës u kërkoi kardiologëve të kërkojnë analizën e funksionit të veshkave dhe albuminën në urinë në momentin e diagnozës së sëmundjes kardiovaskulare, jo vite më vonë. Shoqata Shqiptare e Kardiologjisë është anëtare e ESC që prej vitit 1995, dhe udhëzimet e ESC janë referenca që ndjekin kardiologët në Shqipëri.
Dy pjesët e analizës së funksionit të veshkave
Ajo që mjekët e quajnë analizë e funksionit të veshkave është në fakt një çift matjesh, dhe ato u përgjigjen pyetjeve të ndryshme. Njëra vlerëson sa gjak filtrojnë veshkat tuaja çdo minutë. Tjetra kërkon një rrjedhje.
| Matja | Mostra | Çfarë ju tregon | Pragu i zakonshëm i shqetësimit |
|---|---|---|---|
| Shpejtësia e vlerësuar e filtrimit glomerular (eGFR), e llogaritur nga kreatinina në gjak (në Shqipëri zakonisht në mg/dL) | Gjak | Sa mbetje pastrojnë veshkat për minutë, pra aftësia e filtrimit që ka mbetur | Nën 60 mL/min/1,73 m2, që zgjat të paktën tre muaj |
| Raporti albuminë/kreatininë në urinë (UACR) | Urinë | Nëse albumina, një proteinë e gjakut që veshkat e shëndetshme e mbajnë brenda, po rrjedh në urinë | Mbi 30 mg albuminë për gram kreatininë (rreth 3 mg/mmol) |
Asnjëra shifër nuk do të thotë shumë më vete. Dikush mund të ketë një shpejtësi filtrimi krejt normale bashkë me një rrjedhje të qartë albumine, dhe pikërisht këtë model synojnë ta kapin udhëzimet e reja. Ndodh edhe e kundërta, sidomos te të moshuarit dhe te njerëzit që kanë humbur masë muskulore, një situatë ku kreatinina mund të çorientojë dhe ku laboratori mund të shtojë cistatinën C. Prandaj rekomandimi kërkon të dyja matjet, në të njëjtën ditë.
Pse analiza e urinës është ajo që harrohet?
Sepse kreatinina në gjak bëhet pothuajse automatikisht, ndërsa raporti albuminë/kreatininë duhet kërkuar posaçërisht. Kreatinina gjendet në shumicën e paneleve rutinë të biokimisë, prandaj eGFR zakonisht shtypet në fletë edhe nëse askush nuk e ka kërkuar. Raporti në urinë duhet shkruar qëllimisht në kërkesë, dhe shpesh nuk shkruhet. Mbyllja e këtij boshllëku është pikërisht ajo që përshkruan drejtuesit e grupit të punës kur thanë se udhëzimet synojnë të rritin përdorimin e analizës së funksionit të veshkave dhe të albuminës në urinë te pacientët me sëmundje kardiovaskulare.
Për pacientin, barra praktike është e vogël: një mostër e vetme urine, zakonisht e para e mëngjesit, pa qenë esëll dhe pa përgatitje të veçantë. Nxjerrja e albuminës ndryshon me ushtrimet fizike, temperaturën, infeksionin urinar, menstruacionet dhe dehidratimin, ndaj një rezultat i parë i rritur zakonisht përsëritet pas disa javësh para se të nxirret ndonjë përfundim. Një vlerë e vetme jashtë normës trajtohet hap pas hapi, jo me panik.
Në Shqipëri, kreatinina, urea dhe albuminuria janë tashmë pjesë e kontrollit mjekësor bazë falas që FSDKSH financon për banorët 35 deri në 70 vjeç, me ftesë nga mjeku i familjes sipas muajit të lindjes. Nëse jeni në këtë moshë dhe keni një sëmundje të zemrës, ky kontroll vjetor është një mundësi e thjeshtë për të pasur të dyja anët e vlerësimit. Raporti albuminë/kreatininë si i tillë mund të mos jetë i përfshirë; pyesni mjekun tuaj nëse duhet kërkuar veçmas.
Si t'i lexoni shifrat tuaja pa u trembur?
Fletët e laboratorit rrallë i shpjegojnë të dyja shkallët krah për krah. Disa pika referimi praktike ndihmojnë:
- Një eGFR mbi 90 me raport albuminë/kreatininë nën 30 mg/g është kombinimi qetësues.
- Një eGFR midis 60 dhe 89 është e zakonshme me moshën dhe nuk është, më vete, diagnozë.
- Një raport midis 30 dhe 300 mg/g është ajo që dikur quhej mikroalbuminuri. Është sinjali i hershëm që udhëzimet duan ta gjejnë.
- Një raport mbi 300 mg/g tregon një rrjedhje më të madhe dhe kërkon vlerësim mjekësor të shpejtë.
- Sëmundja kronike e veshkave diagnostikohet vetëm kur një anomali vazhdon të paktën tre muaj, prandaj përsëritja e analizës ka më shumë rëndësi se një shifër e vetme.
Vlerat referuese ndryshojnë edhe nga një laborator në tjetrin dhe sipas njësive: disa laboratorë e japin raportin në mg/g, të tjerë në mg/mmol, dhe kreatininën në mg/dL ose µmol/L. Krahasojeni vlerën tuaj me intervalin e shtypur në fletën tuaj, jo me një shifër të gjetur në internet.
Përparimet e fundit shkencore
Udhëzimi nuk doli nga hiçi. Tri linja kërkimesh të fundit shpjegojnë pse albumina në urinë kaloi nga një detaj i nefrologjisë në një përparësi të kardiologjisë.
Një rishikim i vitit 2025 në Circulation e përshkroi raportin albuminë/kreatininë në urinë si një tregues që bashkon sëmundjet e zemrës, të veshkave dhe ato metabolike: një shifër e vetme që sinjalizon probleme në disa sisteme njëkohësisht, ndoshta sepse rrjedhja e albuminës pasqyron një dëmtim të përhapur të veshjes së brendshme të enëve të vogla të gjakut. Çfarë do të thotë për ju: një analizë urine e kërkuar për veshkat mund të thotë diçka edhe për enët tuaja të gjakut. Autorët shtojnë me kujdes se ende nuk është e qartë sa gjerë dhe sa shpesh duhet bërë depistimi, ndaj ky është një drejtim, jo një protokoll i përcaktuar.
Një rishikim i vitit 2023 në Journal of the American College of Cardiology shqyrtoi posaçërisht insuficiencën e zemrës dhe gjeti se sasia e albuminës në urinë parashikon kush zhvillon insuficiencë zemre dhe si përparon ajo, pavarësisht nga shpejtësia e filtrimit. Me fjalë të tjera, analiza e urinës shton informacion që analiza e gjakut nuk e ka. Çfarë do të thotë për ju: një kreatininë normale nuk e bën të panevojshme mostrën e urinës.
Një analizë e vitit 2026 e publikuar në Journal of the American Heart Association shkoi më tej, duke përdorur kohortën MESA, një grup mijëra të rriturish të ndjekur për shumë vite. Edhe kur pikët e kalciumit koronar dihej tashmë, shtimi i albuminurisë përmirësoi parashikimin e insuficiencës së zemrës dhe të vdekshmërisë së përgjithshme, dhe e përmirësoi parashikimin në të gjitha drejtimet te njerëzit me diabet. Çfarë do të thotë për ju: analiza e meriton vendin e saj edhe pranë imazherisë së sofistikuar.
Së fundi, depistimi ka vlerë vetëm nëse mund të bëhet diçka më pas. Një meta-analizë e vitit 2026 në JAMA bashkoi dhjetë studime të rastësishme me më shumë se 70 000 pjesëmarrës dhe gjeti se një grup barnash i quajtur frenues të SGLT2 e ngadalësoi përparimin e sëmundjes së veshkave në çdo nivel të shpejtësisë së filtrimit dhe në çdo nivel të rrjedhjes së albuminës, përfshirë njerëzit me shumë pak albuminë në urinë. Çfarë do të thotë për ju: gjetja e hershme e problemit tani hap një rrugë trajtimi që nuk ekzistonte një dekadë më parë. Këto janë rezultate të bashkuara studimesh te njerëz që dihej se ishin në rrezik, jo një premtim për një individ të caktuar.
Kur duhet të flisni me mjekun?
- Sapo ju është diagnostikuar një sëmundje e zemrës ose e enëve të gjakut dhe nuk ju është kërkuar analiza e albuminës në urinë.
- Fleta juaj tregon një raport albuminë/kreatininë mbi 30 mg/g, pavarësisht shpejtësisë së filtrimit.
- eGFR juaj ka rënë dukshëm krahasuar me një rezultat të mëparshëm, në vend që të jetë thjesht pak e ulët.
- Keni diabet ose tension të lartë prej kohësh dhe nuk keni bërë kontroll të veshkave në vitin e fundit.
- Vini re urinë me shkumë që nuk largohet, kyçe të ënjtura ose lodhje të pashpjegueshme bashkë me një rezultat jashtë normës.
Asnjëra nga këto situata nuk është urgjencë më vete. Janë arsye për të lënë një takim me mjekun e familjes, jo për t'u shqetësuar, dhe një rezultat i vetëm jashtë normës nuk është diagnozë.
Fjalorth
| Termi | Përkufizimi |
|---|---|
| Albumina | Proteina më e bollshme në gjak. Veshkat e shëndetshme e mbajnë pothuajse të gjithë jashtë urinës. |
| Albuminuria | Prania e albuminës në urinë në më shumë se gjurmë, zakonisht një shenjë e hershme e dëmtimit të veshkave. |
| Kreatinina | Mbetje e veprimtarisë normale të muskujve. Veshkat e largojnë, ndaj niveli i saj në gjak pasqyron aftësinë e filtrimit. |
| eGFR | Shpejtësia e vlerësuar e filtrimit glomerular. Një llogaritje, kryesisht nga kreatinina në gjak, e sasisë së lëngut që filtrojnë veshkat për minutë. |
| UACR | Raporti albuminë/kreatininë në urinë. Krahasimi i albuminës me kreatininën në të njëjtën mostër korrigjon sa e holluar është urina. |
| Sëmundja kronike e veshkave | Strukturë ose funksion jonormal i veshkave që zgjat të paktën tre muaj dhe ndikon në shëndet. |
| Kardiorenal | Që përshkruan marrëdhënien në të dy drejtimet, ku problemet e zemrës rëndojnë problemet e veshkave dhe anasjelltas. |
| Studim kohorte | Model kërkimi në të cilin një grup i përcaktuar njerëzish ndiqet në kohë për të parë kush zhvillon një gjendje të caktuar. |
Pyetje të shpeshta
A duhet të jem esëll para analizës së funksionit të veshkave?
Jo për matjet e veshkave më vete. Kreatinina në gjak dhe albumina në urinë mund të maten pa qenë esëll. Mund t'ju kërkohet gjithsesi të jeni esëll nëse në të njëjtin takim bëhen edhe kolesteroli ose glicemia, ndaj kontrolloni udhëzimet në kërkesën tuaj. Rregullat praktike i shpjegojmë në udhëzuesin tonë për analizat esëll, në fund të kësaj faqeje.
Cila është analiza më e saktë e funksionit të veshkave?
Për depistimin e përditshëm, çifti eGFR dhe raporti albuminë/kreatininë në urinë është standardi, dhe asnjë test i vetëm nuk e zëvendëson. Kur kreatinina në gjak ka gjasa të çorientojë, për shembull pas një humbjeje të madhe muskulore, laboratori mund të shtojë një tregues të quajtur cistatina C për ta saktësuar vlerësimin.
A mund ta kontrolloj funksionin e veshkave në shtëpi?
Shiritat e urinës për shtëpi mund të sugjerojnë praninë e proteinës, por janë shumë më pak të saktë se raporti albuminë/kreatininë i laboratorit dhe nuk thonë asgjë për shpejtësinë e filtrimit. Për këtë duhet ende një mostër gjaku. Rezultatet në shtëpi trajtohen më mirë si një shtysë për të bërë një analizë të vërtetë laboratorike, jo si zëvendësim.
A do të thotë një rezultat jashtë normës se kam sëmundje të veshkave?
Jo. Sëmundja kronike e veshkave kërkon një anomali që vazhdon të paktën tre muaj. Nxjerrja e albuminës veçanërisht luhatet me temperaturën, ushtrimet e rënda, dehidratimin dhe infeksionin urinar, prandaj një vlerë e rritur zakonisht konfirmohet me një mostër të dytë.
Pse analiza e krahason albuminën me kreatininën?
Sepse përqendrimi i urinës ndryshon gjatë ditës. Matja vetëm e albuminës do ta bënte një mostër të holluar të dukej qetësuese dhe një mostër të përqendruar të dukej alarmuese. Pjesëtimi me kreatininën, që nxirret me një ritëm mjaft të qëndrueshëm, e anulon këtë efekt.
Sa shpesh duhet përsëritur analiza?
Kjo varet nga vlerat tuaja fillestare dhe faktorët e tjerë të rrezikut, dhe është vendim i mjekut tuaj. Analiza vjetore është një bazë e zakonshme për njerëzit me diabet, tension të lartë ose sëmundje kardiovaskulare të njohur, me ndjekje më të afërt kur rezultatet janë tashmë jashtë normës.
Burimet
- Centers for Disease Control and Prevention — Testing for Chronic Kidney Disease — cdc.gov
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIH) — Chronic Kidney Disease Tests and Diagnosis — niddk.nih.gov
- MedlinePlus (National Library of Medicine) — Microalbumin Creatinine Ratio — medlineplus.gov
- European Society of Cardiology — New ESC Guidelines recommend all patients with heart disease are tested for kidney disease, 28 gusht 2026 — escardio.org
- Damman K, Herrington WG et al. — 2026 ESC Guidelines for the management of cardiovascular disease and chronic kidney disease, in collaboration with the European Renal Association — European Heart Journal, 2026 — doi.org/10.1093/eurheartj/ehag098
- Claudel SE, Verma A — Albuminuria in Cardiovascular, Kidney, and Metabolic Disorders: A State-of-the-Art Review — Circulation, 2025 — doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.124.071079
- Neuen BL, Fletcher RA et al. — SGLT2 Inhibitors and Kidney Outcomes by Glomerular Filtration Rate and Albuminuria: A Meta-Analysis — JAMA, 2026 — doi.org/10.1001/jama.2025.20834
- Khan MS et al. — Albuminuria and Heart Failure: JACC State-of-the-Art Review — Journal of the American College of Cardiology, 2023
- Barzilay JI et al. — Impact of Renal Disease Markers on Cardiovascular Disease Risk Prediction When Coronary Calcium Score Is Known — Journal of the American Heart Association, 2026
- Këshilli i Ministrave — VKM nr. 185, datë 2.4.2014, programi kombëtar i kontrollit mjekësor bazë (i ndryshuar), me urean, kreatininën dhe albuminurinë — fsdksh.gov.al
- European Society of Cardiology — Albanian Society of Cardiology (shoqatë kombëtare anëtare) — escardio.org
Për të lexuar më tej
- Analizat e plota të gjakut: çfarë përfshijnë dhe pse
- Esëll para analizave të gjakut: rregullat dhe orari
- Depistimi i lipoproteinës(a) dhe udhëzimi i vitit 2026
- Prediabeti, HbA1c dhe rreziku për zemrën nën 6,5%
- Bikarbonati në rritje në analizën e CO2
Kuptoni rezultatet e analizave me AI DiagMe
Një fletë e veshkave mund të jetë e vështirë për t'u kuptuar kur dy shifra tregojnë në drejtime të ndryshme dhe asnjëra nuk vjen me shpjegim. AI DiagMe lexon rezultatet tuaja laboratorike, të gjakut, urinës dhe jashtëqitjes, dhe i kthen tregues si kreatinina, eGFR dhe albumina në urinë në gjuhë të thjeshtë, pranë vlerave referuese që përdori laboratori juaj. Ju ndihmon të kuptoni një rezultat dhe të përgatitni pyetjet tuaja. Nuk vendos diagnozë dhe nuk zëvendëson mjekun tuaj.
Merrni interpretimin e analizave tuaja në pak minuta
