Анализата на крв за тестостерон е единственото мерење што одлучува дали мажот ќе се лекува од низок тестостерон, а во јуни 2026 година правилата за самото лекување се променија, додека правилата за анализата останаа исти. Американската агенција за храна и лекови (FDA) побара од производителите да ги препишат информациите за пропишување на сите препарати за надоместување на тестостерон и да ја избришат долгогодишната реченица дека лекувањето не е докажано кај мажи со низок тестостерон поврзан со возраста. Полесниот пристап до терапија, сепак, не го спушта прагот за поставување дијагноза. Во оваа статија ќе дознаете што точно промени FDA, што сè уште мора да покаже лабораторискиот наод пред лекувањето да има смисла, зошто еден примерок ретко е доволен и кои показатели се следат откако ќе започне терапијата. Промената се однесува на американските упатства за лекови; во Северна Македонија лековите ги одобрува Агенцијата за лекови и медицински средства (МАЛМЕД), но дијагностичките правила опишани подолу важат насекаде.
Што промени FDA во јуни 2026
На 18 јуни 2026 американското Министерство за здравство и социјални услуги (HHS) објави дека FDA бара ажурирање на упатствата на препаратите со тестостерон. Предложени се три промени. Првата го отстранува ограничувањето на употребата според кое безбедноста и ефикасноста не биле утврдени кај мажи со хипогонадизам поврзан со возраста – формулација додадена во 2015 година, кога доказите за корист беа слаби, а прашањата за срцето и крвните садови отворени. Втората ја стеснува контраиндикацијата за рак на простата, така што важи само за мажи со метастатска болест. Третата го ублажува предупредувањето за бенигна хиперплазија на простата (зголемена простата) кај мажи со благи до умерени симптоми.
Овие барања следеа по студијата TRAVERSE, рандомизирано испитување на повеќе од 5 200 мажи, во кое не е најдено значајно зголемување на срцевите и мозочните удари кај учесниците што примале тестостерон. Претходен круг промени за целата група лекови веќе ја отстрани кардиоваскуларната формулација од предупредувањето во рамка и додаде податоци за порастот на крвниот притисок поврзан со лекувањето кај одделни препарати. Регулаторите ја задржаа обврската лекарот да го процени ризикот, да го прегледа пациентот пред лекувањето и да го следи за време на терапијата.
Зошто дијагнозата и понатаму зависи од анализата на крв за тестостерон
Ништо од ова не менува што мора да се види на лабораторискиот наод. Машкиот хипогонадизам и понатаму е клинички синдром: симптоми на недостаток на тестостерон заедно со постојано низок утрински тестостерон во серумот. Самите симптоми не се доволни, а ни самата бројка. Наодите што најдоследно се поврзуваат со состојбата се намалено либидо, поретки спонтани ерекции и мали тестиси. Замор, лошо расположение или лош сон сами по себе укажуваат на многу други причини.
Два утрински примерока, а не еден
Тестостеронот има дневен ритам: највисок е рано наутро, а во текот на денот опаѓа; се менува и од недела до недела. Преглед објавен во JAMA во 2026 година јасно го кажува стандардот: хипогонадизмот е потврден кога серумскиот тестостерон е под приближно 9,2 до 10,4 nmol/L (264 до 300 ng/dL) во најмалку два примерока земени на гладно меѓу 7 и 10 часот наутро и измерени со точна метода што подлежи на надворешна контрола на квалитетот. Македонските лаборатории најчесто го даваат тестостеронот во nmol/L, па проверете ја единицата на Вашиот наод пред да ја споредите бројката. Примерок земен попладне, по ручек, може да покаже низок резултат кај маж чија утринска вредност е сосема нормална. Македонскиот превод на европските препораки EFLM-COLABIOCLI за земање венска крв, изработен од Македонското здружение по медицинска биохемија и лабораториска медицина, исто така препорачува крвта да се зема наутро, на гладно. Анализата е наменета за мажи кои веќе имаат знаци на недостаток на андрогени, а не како рутински скрининг.
Вкупен тестостерон, слободен тестостерон и улогата на SHBG
Повеќето наоди прво го наведуваат вкупниот тестостерон, кој го вклучува и делот врзан за глобулинот што ги врзува половите хормони (SHBG) и затоа недостапен за ткивата. Кога SHBG е низок, што е често кај дебелина, дијабетес тип 2 и инсулинска резистенција, вкупниот тестостерон може да изгледа недоволен, а активниот дел да е соодветен. Во такви ситуации пресметаниот слободен тестостерон, добиен од вкупниот тестостерон и SHBG, е поинформативна бројка. Откако ќе се потврди низок тестостерон, лутеинизирачкиот хормон (LH) и фоликулостимулирачкиот хормон (FSH) покажуваат дали проблемот е во тестисите или во хипофизата и хипоталамусот. Една страница го објаснува панелот машки хормони. Друга ги објаснува вредностите на SHBG хормонот.
Што докажува, а што не докажува низок резултат
Анализата на крв за тестостерон секогаш се чита во контекст, никогаш изолирано. Иста бројка има многу различна тежина зависно од тоа кога е земена крвта и што стои покрај неа на наодот. Табелата ја покажува разликата.
| Наод | Што може да поддржи | Што не може сам да докаже |
|---|---|---|
| Еден вкупен тестостерон под 10,4 nmol/L (300 ng/dL), земен попладне | Причина анализата да се повтори во соодветни услови | Дијагноза на хипогонадизам |
| Два утрински примерока на гладно под 9,2 до 10,4 nmol/L (264 до 300 ng/dL), со симптоми | Потврден хипогонадизам | Причината за недостатокот |
| Низок вкупен тестостерон заедно со низок SHBG | Причина да се пресмета слободниот тестостерон | Дека ткивата навистина добиваат премалку хормон |
| Низок тестостерон со покачени LH и FSH | Потекло од тестисите, т.н. примарен хипогонадизам | Дали причината е реверзибилна |
| Низок тестостерон со ниски или несоодветно нормални LH и FSH | Потекло од хипофизата или хипоталамусот, т.н. секундарен хипогонадизам | Дека хормонската терапија е вистинскиот одговор |
Показатели што се следат откако ќе започне терапијата
Терапијата со тестостерон го зголемува создавањето црвени крвни зрнца. Тоа им помага на мажите со анемија, но станува проблем ако оди предалеку, бидејќи погустата крв го зголемува ризикот за крвотокот. Затоа следењето опфаќа серумски тестостерон, хематокрит и, во повеќето протоколи, простата-специфичен антиген (PSA). Европски експертски панел што ги анализирал TRAVERSE и подоцнежните докази заклучил дека терапијата е безбедна за срцето кај соодветно избрани и редовно следени пациенти, и го издвоил хематокритот како вредност што бара најголемо внимание. Тестостеронот може и малку да го покачи PSA, па растечки резултат за време на лекувањето е повод за проценка, а не за смирување.
Еден водич ја објаснува комплетната крвна слика. Посебна страница е посветена на анализата на крв за PSA. Го опишуваме и ракот на простата.
Кога низокиот тестостерон не е вистинскиот проблем
Голем дел од ниските резултати одразуваат нешто друго, а не тестиси или хипофиза што не функционираат. Хипогонадизмот предизвикан од болест на хипоталамусот, хипофизата или тестисите погодува помалку од 1% од мажите, додека случаите поврзани со дебелина достигнуваат 2 до 8%. Тешка болест, опиоиди, кортикостероиди и лекови што го зголемуваат пролактинот даваат иста слика. Овие причини се потенцијално реверзибилни: губење на најмалку 5% од телесната тежина обично мерливо го зголемува вкупниот тестостерон и ги подобрува физичката функција, либидото и ерекцијата. Кај случаите поврзани со дебелина, слабеењето е препорачаниот прв чекор, пред хормонската терапија.
Други страници ги опишуваат причините за еректилна дисфункција, високиот пролактин и апнејата во сонот. Една статија ја објаснува инсулинската резистенција без дебелина.
Најнови научни сознанија
Три неодамнешни публикации објаснуваат зошто регулаторите се одлучија за промената и што сè уште бара претпазливост. Секоја е накратко претставена подолу, со едноставни зборови.
Преглед за машкиот хипогонадизам кај возрасни, објавен во JAMA во 2026 година, ги собра дијагностичките правила на едно место. Што покажа: состојбата е многу поретка отколку што сугерира бројот на рецепти за тестостерон, а дебелината е причина за најголем дел од случаите. Што значи тоа за Вас: ако Вашиот резултат е низок, а тежината висока, првото корисно прашање е дали ниската бројка е последица, а не причина, бидејќи тоа целосно го менува лекувањето.
Европски експертски панел во 2025 година објави став за кардиоваскуларната безбедност на терапијата со тестостерон по TRAVERSE. Што покажа: во испитувањето и во подоцнежните анализи тестостеронот не ги зголемил големите кардиоваскуларни настани кај мажи кои биле правилно избрани и соодветно следени. Што значи тоа за Вас: старото предупредување за срцето навистина ослабе, но смирувањето е врзано за следење, особено на хематокритот, кој покажува колкав дел од крвта се црвени крвни зрнца. Прекумерниот пораст, ако не се третира, е главната опасност од терапијата.
Преглед од 2024 година во The Lancet Diabetes and Endocrinology ги анализираше мажите со низок тестостерон без препознатлива болест на хормонската оска, состојба наречена функционален хипогонадизам. Што покажа: терапијата дава скромни, но реални подобрувања на сексуалната функција, без да го зголеми краткорочниот и среднорочниот ризик за срцево-садови болести или рак на простата. Доказите се недоволни за да се каже дека спречува фрактури или дијабетес тип 2. Што значи тоа за Вас: очекувајте умерена корист во одредено подрачје, а не општо подмладување, и кон пошироките ветувања однесувајте се со скептицизам.
Заеднички став од 2026 година на бразилските здруженија по ендокринологија и урологија дојде до истиот практичен заклучок како и северноамериканските и европските: потврда со утрински вкупен тестостерон, прво барање реверзибилни причини и внимателно следење откако ќе започне лекувањето. Овие наоди се неодамнешни и доследни, иако неколку од нив се засноваат на опсервациски податоци, а не на рандомизирани испитувања.
Кога да одите на лекар
Закажете преглед кај Вашиот матичен лекар ако намаленото либидо, поретките спонтани ерекции, постојаниот замор или лошото расположение траат неколку недели, и понесете ги претходните лабораториски наоди. Побарајте анализата на тестостерон да се закаже наутро, на гладно, и очекувајте втор, потврден примерок пред секоја одлука за лекување. За ендокринолог или уролог Ви треба упат од избраниот лекар, според Законот за здравственото осигурување; терминот обично се закажува преку системот „Мој термин“. Побарајте совет без одлагање ако веќе примате тестостерон и почувствувате главоболки, необично црвенило, задишаност, оток на нозете или ако PSA расте, и кажете му на лекарот за опиоиди, кортикостероиди или кој било лек што неодамна сте го почнале, бидејќи неколку од нив сами по себе го намалуваат тестостеронот.
Речник
| Поим | Значење |
|---|---|
| Хипогонадизам | Клинички синдром што комбинира симптоми на недостаток на тестостерон со постојано низок утрински тестостерон во крвта. |
| Вкупен тестостерон | Целиот тестостерон што циркулира во примерокот крв, вклучувајќи го и делот врзан за протеините-носачи, недостапен за ткивата. |
| Слободен тестостерон | Неврзаниот дел достапен за ткивата, обично пресметан од вкупниот тестостерон и SHBG, а не директно измерен. |
| SHBG | Глобулин што ги врзува половите хормони, протеинот-носач на тестостеронот. Ниските вредности ја искривуваат бројката за вкупен тестостерон. |
| Хематокрит | Делот од волуменот на крвта што го сочинуваат црвените крвни зрнца. Расте при терапија со тестостерон и затоа се следи. |
| PSA | Простата-специфичен антиген, протеин што се мери во крвта при проценка на простатата и се следи за време на терапијата со тестостерон. |
| LH и FSH | Лутеинизирачки хормон и фоликулостимулирачки хормон, сигнали од хипофизата што покажуваат дали низокиот тестостерон доаѓа од тестисите или од повисоко. |
| Функционален хипогонадизам | Низок тестостерон со симптоми, без препознатлива болест на хормонската оска, често поврзан со дебелина, стареење или друга болест. |
| Ограничување на употребата | Изјава во упатството на лекот што ги ограничува ситуациите во кои е докажана корист. |
| Студија TRAVERSE | Рандомизирано испитување на повеќе од 5 200 мажи што ги процени кардиоваскуларните исходи при терапија со тестостерон. |
Често поставувани прашања
Може ли една анализа на крв да потврди низок тестостерон?
Не, сама по себе не може. За дијагноза се потребни симптоми и постојано ниски вредности, а сегашната пракса бара најмалку два примерока на гладно, земени наутро меѓу 7 и 10 часот, пред резултатот да се смета за потврден. Една ниска вредност земена подоцна во денот е причина анализата правилно да се повтори, а не дијагноза.
Зошто времето во денот е толку важно?
Тестостеронот следи дневен циклус: највисок е рано наутро, а попладне опаѓа. Примерок земен во 16 часот може да падне под референтните вредности кај маж чие утринско ниво е нормално, и затоа лабораториите и упатствата бараат утринско земање крв.
Дали треба да бидам на гладно пред анализата на тестостерон?
Да, праговите за дијагноза се засноваат на примероци земени на гладно, па анализата обично се закажува наутро, пред појадок. Ако сте јаделе, кажете го тоа, бидејќи може да влијае на начинот на кој треба да се чита резултатот.
Дали промената на FDA значи дека терапијата со тестостерон сега се смета за безбедна?
Тоа значи дека во упатството повеќе не стои дека користа е недокажана кај низок тестостерон поврзан со возраста, и дека кардиоваскуларното предупредување е отстрането од рамката по резултатите од TRAVERSE. Заклучоците за безбедноста и понатаму подразбираат внимателен избор на пациентите и редовно следење на тестостеронот, хематокритот и, во повеќето протоколи, PSA. Во TRAVERSE атријалната фибрилација, акутното оштетување на бубрезите и згрутчувањата во белите дробови биле почести кај лекуваните мажи.
Тестостеронот ми е низок, а имам вишок килограми. Што сега?
Разговарајте за тежината пред хормоните. Дебелината е најчеста причина за низок резултат, а губењето на најмалку 5% од телесната тежина обично го зголемува вкупниот тестостерон и ги подобрува физичката функција, либидото и ерекцијата. Кај случаите поврзани со дебелина, слабеењето е препорачаниот прв чекор.
Дали да побарам и слободен тестостерон, не само вкупен?
Вреди да прашате ако имате дебелина, дијабетес тип 2 или друга состојба што го намалува SHBG, бидејќи вкупниот тестостерон може да биде низок, а активниот дел соодветен. Пресметаниот слободен тестостерон, добиен од вкупниот тестостерон и SHBG, е бројката што ги разјаснува таквите случаи.
Извори
- US Department of Health and Human Services. HHS Announces Requested Updates to Testosterone Therapy Product Labels, 18 јуни 2026. hhs.gov
- US Food and Drug Administration. FDA issues class-wide labeling changes for testosterone products. fda.gov
- Schmidt CW, рецензија Garnick MB. What men should know about proposed changes for testosterone therapy. Harvard Health Publishing, 10 август 2026. health.harvard.edu
- Anawalt BD, O’Connor KM, Grossmann M. Adult Male Hypogonadism: A Review. JAMA, 2026;335(24):2146-2159. doi.org/10.1001/jama.2026.8526
- De Silva NL, Papanikolaou N, Grossmann M, Antonio L, Quinton R, Anawalt BD, Jayasena CN. Male hypogonadism: pathogenesis, diagnosis, and management. The Lancet Diabetes and Endocrinology, 2024;12(10):761-774. doi.org/10.1016/S2213-8587(24)00199-2
- Zitzmann M, et al. Cardiovascular safety of testosterone therapy, insights from the TRAVERSE trial and beyond: a position statement of the European Expert Panel for Testosterone Research. Andrology, 2025. consensus.app
- Hohl A, Lopes L, Ronsoni MF, Miranda EP, Fighera TM, Facio FN, Marchesan LB, Torres LO. Care of Patients with Male Hypogonadism: A Joint Position Statement from SBEM, SBU and ABEMSS. International Brazilian Journal of Urology, 2026;52(3). doi.org/10.1590/S1677-5538.IBJU.2025.0610
- Македонско здружение по медицинска биохемија и лабораториска медицина. Препораки на EFLM-COLABIOCLI за земање венска крв (македонски превод), декември 2019. eflm.eu
- Министерство за здравство на Република Северна Македонија. Закон за здравственото осигурување (пречистен текст). zdravstvo.gov.mk
- Агенција за лекови и медицински средства (МАЛМЕД). malmed.gov.mk
Дополнително читање
- Нашата страница за показателот го објаснува нискиот тестостерон кај мажите
- Придружна страница го опишува високиот тестостерон кај мажите
- Еден водич го објаснува лутеинизирачкиот хормон и неговите резултати
- Друг ја толкува анализата на крв за FSH
- Посебна страница е посветена на нискиот тестостерон кај жените
Разберете ги Вашите лабораториски резултати со AI DiagMe
Анализата на тестостерон ретко доаѓа сама. Обично е придружена со SHBG, LH, FSH, крвна слика, а понекогаш и PSA, а значењето е во тоа како овие бројки се поврзуваат меѓусебно и со часот кога е земена крвта. AI DiagMe ги чита Вашите лабораториски резултати заедно и со едноставни зборови објаснува што сугерира секоја вредност, а што не. Ви помага да го разберете наодот и да подготвите подобри прашања. Не поставува дијагноза и не го заменува Вашиот лекар.
Добијте толкување на Вашите резултати за неколку минути
