Дали еден ден тест за ендометриоза од менструална крв би можел да ги скрати годините чекање на одговор? Француски истражувачки тим штотуку ја приближи таа идеја. Во студија објавена во BMC Medicine, која институтот Inserm ја претстави на 10 септември 2026, истражувачите ја споредија менструалната течност на жени со и без ендометриоза и забележаа пет гени што се однесуваат поинаку. Тоа е охрабрувачки сигнал, но и многу мала студија. Оваа статија објаснува што е откриено, зошто е важно за болест што често се открива доцна, што сè уште не е докажано и што можете да направите денес ако се сомневате на ендометриоза.
Што откри новата студија за менструалната крв
Мала пилот-студија, а не клинички тест
Тимот, составен од истражувачи на Institut Pasteur, Inserm и неколку француски универзитети, собра менструална течност од десет доброволки: пет со ендометриоза и пет без неа. Ја секвенционираа генетската активност на поединечните клетки во секој примерок, а потоа анализата ја повторија на целата менструална течност, поевтин метод што е поблиску до она што една медицинска лабораторија реално би можела да го изведе.
Самите истражувачи својата работа ја опишуваат како истражувачка. Примерок од десет лица може да открие обрасци што вредат да се следат, но не може да покаже дека тестот работи кај општата популација.
Пет гени издвоени како кандидати
Најголемиот дел од клетките во менструалната течност се покажаа како имунски клетки. Најголемите разлики меѓу двете групи, сепак, се појавија кај клетките што потекнуваат од слузницата на матката, најпрвин епителните, а потоа стромалните клетки. Пет гени (TIMP2, AKR1C2, DMBT1, FERMT1 и KCNK5) можеа да се откријат и во целата менструална течност, па затоа се кандидати за биомаркери. Биомаркер е мерлив биолошки сигнал што може да укаже на одредена состојба.
Соопштението за печат не наведува колку точно овие гени ја препознаваат ендометриозата, па засега не постојат податоци за сензитивност или специфичност. Поднесена е пријава за патент, што покажува интерес за развој на алатка, а не дека таква алатка веќе постои.
Зошто би бил важен тест за ендометриоза од менструална крв
Светската здравствена организација проценува дека ендометриозата погодува околу 10 % од жените во репродуктивна возраст, приближно 190 милиони луѓе ширум светот, и дека до дијагнозата во просек минуваат од 4 до 12 години. Симптомите, како болни менструации, болка во карлицата и замор, се чести и лесно се занемаруваат, а најсигурната потврда долго време бараше операција.
Примерок собран за време на менструацијата би бил неинвазивен и лесно би се повторувал. Ако некогаш биде потврден, би можел да им помогне на лекарите побрзо да одлучат кому му е потребно дополнително снимање или специјалистичка грижа. Тоа е надежта зад оваа насока на истражување, а и самата СЗО ги наведува самотестовите од менструална крв и плунка меѓу новите пристапи што се во развој.
Како се поставува дијагнозата на ендометриоза денес
Засега дијагнозата се заснова на внимателна анамнеза, гинеколошки преглед, снимање и, во одредени случаи, операција. Табелата подолу ги сумира вообичаените чекори.
| Метод | Што додава | Главно ограничување |
|---|---|---|
| Анамнеза и гинеколошки преглед | Ги бележи видот на болката, циклусот и прашањата за плодноста | Малите лезии често не можат да се напипаат |
| Ултразвук | Може да открие цисти поврзани со ендометриоза | Сам по себе не може да ја потврди болеста |
| Магнетна резонанца | Покажува каде се лезиите и колку се големи, корисно пред операција | Не е секогаш достапна и може да пропушти површински лезии |
| Лапароскопија | Директен поглед и примерок од ткиво; ја потврдува дијагнозата | Операција, па се применува само во одредени ситуации |
| Анализа на менструална крв | Фаза на истражување; во принцип неинвазивна | Не е потврдена и не е достапна за пациентките |
Американскиот национален институт за здравје на децата и човечки развој (NICHD) наведува дека операцијата засега е единствениот начин за потврда на дијагнозата, а Mayo Clinic ги наведува гинеколошкиот преглед, ултразвукот, магнетната резонанца и лапароскопијата како стандардни алатки. За да видите како се поврзуваат овие чекори, прочитајте го нашиот целосен водич за ендометриоза.
Во Северна Македонија првиот чекор е Вашиот избран лекар. Законот за здравственото осигурување предвидува дека во примарната заштита избран лекар може да биде и гинеколог; до специјалист и до болница се стигнува со упат, освен во итни случаи.
Што оваа студија сè уште не докажува
Неколку празнини го делат овој резултат од тест што би можеле да го побарате во лабораторија. Примерокот е многу мал. Менструалната течност многу се разликува од жена до жена, а бројот на клетки од матката во неа варира, па маркерите потешко се откриваат. Истражувачите сè уште не провериле дали гените остануваат стабилни од еден до друг циклус, ниту дали функционираат за секоја форма на болеста. Ќе бидат потребни поголеми групи, следени подолго време.
Накратко, ова е ветувачка трага, а не дијагностичка алатка. Никој не треба сам да ја толкува својата менструална крв или да ја одложува посетата кај лекар поради оваа студија.
Најнови научни сознанија
Според статиите пронајдени во PubMed, оваа студија е дел од пошироко истражување за неинвазивна дијагноза на ендометриозата. Систематски преглед од 2026 година, што собрал 35 студии, заклучил дека менструалната течност одразува многу од биолошките механизми на болеста и изгледа ветувачки како вид примерок. Авторите сепак нагласуваат дека сите дијагностички резултати потекнуваат од споредби на пациентки со контролни групи и ниеден не е потврден во проспективна студија. Што значи тоа за Вас: идејата е веродостојна, но доказите сè уште се градат.
Друга студија од 2026 година, на компанија што развива тест од крв, објавила дека комбинација од маркери во крвта и компјутерски модел можела да ја препознае ендометриозата во мала независна група жени, вклучително и случаи што снимањето ги пропуштило. Студијата била ретроспективна, ја спровеле самите развивачи, а проспективната потврда сè уште трае. Што значи тоа за Вас: алатките засновани на крв активно се тестираат, но ниедна не е подготвена да го замени снимањето или мислењето на специјалист.
Што можат, а што не можат да покажат анализите на крв денес
Ниту една рутинска анализа на крв не ја потврдува, ниту ја исклучува ендометриозата. Лекарите понекогаш бараат анализи за да проверат поврзани проблеми. Обилните менструации можат да ги намалат резервите на железо, па затоа резултатот за феритин може да биде корисен, а маркерите на воспаление помагаат да се исклучат други причини за болка во карлицата. Можете да прочитате како се толкуваат Вашите резултати за феритин или што значи маркерот на воспаление CRP.
Понекогаш се мери и маркерот CA-125, но тој може да биде покачен кај многу безопасни состојби, вклучително и кај самата ендометриоза, и не е дијагностички тест. Ако го имате на Вашиот наод, погледнете што значат високи и нормални вредности на CA 125.
Кога да разговарате со Вашиот лекар
Закажете преглед кај Вашиот избран лекар или гинеколог ако имате силни менструални болки што Ве попречуваат на училиште, на работа или во секојдневниот живот, болка при сексуален однос или при празнење на цревата, болка во карлицата меѓу менструациите, многу обилно крвавење или тешкотии да забремените. Побарајте итна помош (112 или 194) при ненадејна силна болка во карлицата, несвестица или обилно крвавење што ја натопува заштитата секој час. Едноставен дневник на симптомите во текот на два или три циклуси може да му помогне на Вашиот лекар сериозно да ги сфати Вашите тегоби.
Речник
- Ендометриоза: хронична состојба во која ткиво слично на слузницата на матката расте надвор од матката.
- Биомаркер: мерлив биолошки сигнал, на пример образец на активност на гените, што може да укаже на некоја состојба.
- Менструална течност: крвта и ткивото што се отфрлаат за време на менструацијата и содржат клетки од слузницата на матката.
- Лапароскопија: минимално инвазивна операција при која со мала камера се гледа внатрешноста на абдоменот.
- Сензитивност и специфичност: колку добро тестот ги наоѓа луѓето што ја имаат болеста и колку добро избегнува лажни аларми.
Најчесто поставувани прашања
Дали постои тест за ендометриоза од менструална крв што можам да го направам сега?
Не. Пристапот е сè уште во фаза на истражување и на пациентките не им се нуди ниту еден потврден тест од менструална крв.
Може ли нормален наод од крв да ја исклучи ендометриозата?
Не. Рутинските анализи на крв кај ендометриоза обично се нормални, а нормалниот резултат не ја исклучува болеста.
Како денес се потврдува ендометриозата?
Лекарите ги комбинираат Вашата анамнеза, гинеколошкиот преглед и снимањето, како ултразвук или магнетна резонанца. Лапароскопијата со примерок од ткиво е хируршкиот начин за потврда кога е потребно.
Зошто дијагнозата трае толку долго?
Симптомите се разновидни и често се отфрлаат како нормална менструална болка, а снимањето може да ги пропушти малите лезии. СЗО наведува просечно доцнење од 4 до 12 години.
Дали треба сама да ја соберам и испратам својата менструална крв?
Не. Не постои одобрен комплет за дома, а резултат од непотврден производ може да Ве доведе во заблуда. Наместо тоа, разговарајте со лекар.
Извори
- Inserm, Ендометриоза (досие)
- Соопштение на Inserm, 10 септември 2026: менструалната крв и дијагнозата на ендометриоза
- Светска здравствена организација, Ендометриоза (информативен лист)
- NICHD (NIH), Ендометриоза
- Mayo Clinic, Ендометриоза: дијагноза и лекување
- Министерство за здравство, Закон за здравственото осигурување (пречистен текст)
- Leap K et al., BMC Medicine 2026, анализа на поединечни јадра во менструалната течност кај ендометриоза (DOI)
- Watrowski R et al., Diagnostics 2026, менструалната течност кај ендометриоза, систематски преглед (DOI)
- Wong WH et al., Journal of Minimally Invasive Gynecology 2026, откривање на ендометриоза од крв (DOI)
Други статии
- Ендометриоза: симптоми, дијагноза и лекување
- CA 125 во крвта: што значат високи и нормални вредности
- Советодавен панел на FDA го поддржува тестот Galleri
Разберете ги Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Ако имате лабораториски наоди и се прашувате што значат, разберете ги Вашите наоди со AI DiagMe, услуга прегледана од одбор на лекари што ја објаснува секоја вредност на едноставен јазик и предлага што да разговарате со Вашиот лекар.
