Можната врска меѓу ендометриозата и дијабетесот повторно се најде во вестите на 14 август 2026, откако голема американска кохортна студија покажа дека жените со ендометриоза имаат 46% поголем ризик да добијат дијабетес тип 2. Истражувањето, објавено во списанието Diabetologia, следело речиси 3 милиони жени во Јута во текот на 25 години. Тоа не докажува дека едната состојба ја предизвикува другата, а претходна европска студија воопшто не нашла таква врска. Но покренува практично прашање за секоја жена што живее со оваа состојба: кои анализи на крв вреди да се следат? Во оваа статија ќе дознаете што всушност мерела студијата, зошто доказите сè уште се поделени и кои показатели ги користат лекарите за да го следат метаболичкото здравје низ времето.
Што покажа новата студија
Истражувачите од Универзитетот George Mason и Универзитетот во Јута составиле популациска кохорта од околу 2,9 милиони лица од женски пол при раѓањето, од базата на податоци за населението на Јута меѓу 1996 и 2021 година. Речиси 100 000 од нив добиле дијагноза ендометриоза во просечно следење од речиси 11 години. Во споредба со жените без оваа состојба, тие имале 46% поголема веројатност подоцна да добијат дијагноза дијабетес тип 2.
Три детали го прават наодот поинтересен од насловната бројка:
- Поврзаноста била најсилна кај ендометриозата надвор од малата карлица, каде ризикот бил околу два и пол пати поголем.
- Била поизразена пред менопаузата отколку по неа.
- Била поизразена кај жените чиј индекс на телесна маса останал под 30 – група што обично не се смета за високоризична за дијабетес.
Авторите јасно наведуваат дека станува збор за поврзаност, а не за докажана причина. Посочуваат и ограничување што вреди да се запомни: жените што внимателно се следат поради една состојба почесто се тестираат и за други, што може да ја зголеми привидната врска.
Зошто доказите сè уште се поделени
Тука е важно внимателното читање. Француска проспективна студија, кохортата E3N со речиси 99 000 жени, го поставила истото прашање и не нашла зголемен ризик од дијабетес тип 2 кај жените со хируршки потврдена ендометриоза. Две големи студии, два различни одговори.
Најверојатното објаснување е методолошко. Истражувањето од 2026 ја поделило ендометриозата на клинички подтипови наместо да ја третира како една состојба. Претходните истражувања ги спојувале сите форми, што може да разводни сигнал што постои само во одредени подгрупи. Други тимови укажале во сличен правец, со почест метаболички синдром и понизок HDL холестерол кај жените со оваа состојба. Земено заедно, сликата е веројатен, но непотврден метаболички сигнал – не утврден факт и не причина за паника.
Каква врска има воспалението со шеќерот во крвта
Ендометриозата е хронична воспалителна состојба. Воспалението што трае со години може да направи клетките послабо да реагираат на инсулинот, хормонот што ја внесува глукозата од крвта во клетките. Кога клетките се отпорни на инсулин, панкреасот тоа го надоместува со создавање повеќе инсулин. Затоа глукозата во крвта може долго да изгледа нормално, додека нивото на инсулин тивко расте, и затоа еден смирувачки резултат за глукоза не секогаш ја кажува целата приказна. Нашата придружна статија ја објаснува инсулинската резистенција кај луѓе без вишок килограми.
И самото воспаление може да се измери. Лекарите понекогаш бараат анализа на Ц-реактивен протеин (CRP), иако покачениот резултат има многу можни објаснувања и никогаш сам не укажува на една болест.
Кои анализи на крв го следат метаболичкото здравје
Ниту една од анализите подолу не ја дијагностицира ендометриозата и ниту една не е специфична за неа. Тоа се стандардните показатели со кои лекарот гледа дали метаболизмот на глукозата се поместува. Табелата покажува што мери секоја, со граничните вредности што ги објавува американскиот CDC за возрасни, претворени во mmol/L, единицата што ја користат македонските лаборатории.
| Анализа | Што мери | Гранични вредности (CDC) |
|---|---|---|
| Шеќер (глукоза) на гладно | Глукоза по ноќно гладување | Нормално до 5,5 mmol/L (99 mg/dL); предијабетес 5,6–6,9 mmol/L (100–125 mg/dL); дијабетес 7,0 mmol/L (126 mg/dL) или повеќе |
| HbA1c (гликиран хемоглобин) | Просечен шеќер во крвта во последните 2 до 3 месеци | Нормално под 5,7% (39 mmol/mol); предијабетес 5,7–6,4% (39–47 mmol/mol); дијабетес 6,5% (48 mmol/mol) или повеќе |
| Орален тест за толеранција на глукоза (ОГТТ) | Глукоза 2 часа по пиење шеќерен раствор | Нормално до 7,7 mmol/L (до 140 mg/dL); предијабетес 7,8–11,0 mmol/L (140–199 mg/dL); дијабетес 11,1 mmol/L (200 mg/dL) или повеќе |
| Инсулин на гладно и Ц-пептид | Колку инсулин создава панкреасот | Нема единствен национален праг; секогаш се чита заедно со глукозата |
| Липиден профил | Холестерол и триглицериди | Се толкува заедно со глукозата за проценка на вкупниот метаболички ризик |
Секоја од нив има свои правила за читање. Нашите водичи ги опишуваат нормалните вредности на глукозата и што значат резултатите, табелата за HbA1c и што открива резултатот за Ц-пептид за инсулинот. За поцелосна слика, видете ги анализите на крв за дијабетес, липидниот профил и биохемиските анализи на крв.
Кога да го спомнете ова кај Вашиот лекар
Наодите од 2026 не воведуваат ново правило за скрининг, и ниту една здравствена институција сега не препорачува дополнително тестирање за дијабетес само поради ендометриоза. Она што го нудат е разумен повод за разговор. Вреди да ја покренете темата кај Вашиот матичен лекар или гинеколог ако имате ендометриоза и важи нешто од следново:
- Никогаш како возрасна немате направено анализа на шеќер на гладно или HbA1c.
- Претходен резултат бил во опсегот на предијабетес и никогаш не бил повторно проверен.
- Сте имале гестациски дијабетес за време на бременост.
- Родител, брат, сестра или дете има дијабетес тип 2.
- Забележувате зголемена жед, почесто мокрење, необјаснет замор или рани што бавно зараснуваат.
Во Северна Македонија шеќерот на гладно може да Ви го упати матичниот лекар, а може да се направи и во приватна лабораторија без упат, каде анализата се дава наутро по 10–12 часа гладување. Хормонскиот контекст е исто така важен, бидејќи естрогенот влијае и на ендометриозата и на справувањето со глукозата. Нашите статии го опишуваат панелот женски хормони и што менува менопаузата кај шеќерот во крвта. Водичот за симптомите, дијагнозата и лекувањето на ендометриозата останува почетна точка за самата состојба.
Најнови научни сознанија
Еве што додаваат неодамнешните истражувања, со едноставни зборови.
Студијата во Diabetologia објавена во август 2026 е најголемата од ваков вид досега. Што покажа: жените со ендометриоза почесто добивале дијагноза дијабетес тип 2 од жените без неа, а разликата била најголема во групите што обично се сметаат за нискоризични. Што значи тоа за Вас: ако имате ендометриоза, нормалната тежина не Ве исклучува автоматски од разговорот за шеќерот во крвта. Резултатот сè уште треба да се потврди во други популации.
Француската кохорта E3N – група жени следени многу години – дошла до спротивен заклучок и не нашла зголемен ризик. Што значи тоа за Вас: науката навистина не е сигурна, и секоја статија што тврди дека ендометриозата предизвикува дијабетес оди подалеку од доказите.
Уште две студии го проучувале метаболичкиот синдром, група наоди што вклучува покачен шеќер, покачени триглицериди и низок HDL холестерол. Двете го нашле почесто кај жените со ендометриоза, а едната покажала дека низок HDL е околу двојно почест. Што значи тоа за Вас: ако лекарот Ви побара липиден профил заедно со анализа на глукоза, тоа е разумна комбинација, а не претерување.
Ниту едно од овие истражувања не го менува лекувањето на ендометриозата и ниту едно не опишува анализа на крв што ја открива ендометриозата. Тие само поддржуваат следење на метаболичките показатели низ времето.
Речник
| Поим | Значење |
|---|---|
| Ендометриоза | Состојба во која ткиво слично на внатрешната обвивка на матката расте надвор од матката, често предизвикува болка, а понекогаш влијае и на плодноста. |
| Кохортна студија | Студија што следи определена група луѓе низ времето за да види кој ќе добие одредена состојба. Може да покаже поврзаност, но не и да докаже причина. |
| Инсулинска резистенција | Состојба во која клетките слабо реагираат на инсулинот, па панкреасот мора да создава повеќе за шеќерот во крвта да остане во нормала. |
| Предијабетес | Шеќер во крвта повисок од нормалниот, но под прагот за дијабетес. Често е реверзибилен со промени во исхраната и физичката активност. |
| HbA1c | Гликиран хемоглобин, показател во крвта што го одразува просечниот шеќер во последните околу три месеци. |
| Метаболички синдром | Група наоди што вклучува покачен шеќер во крвта, покачени триглицериди, низок HDL холестерол, висок крвен притисок и зголемен обем на половината. |
| HDL холестерол | Често наречен „добар“ холестерол, помага холестеролот да се отстрани од артериите. Ниските вредности се поврзани со поголем кардиоваскуларен ризик. |
| Пременопауза | Годините пред менопаузата, кога менструалните циклуси и создавањето хормони во јајниците сè уште траат. |
Често поставувани прашања
Дали ендометриозата предизвикува дијабетес тип 2?
Ниту една студија не го покажала тоа. Истражувањето од 2026 открило дека двете состојби одат заедно почесто од очекуваното, што е поврзаност. За причинско-последична врска би биле потребни поинакви студии, а голема француска кохорта воопшто не нашла врска. Искреното резиме е дека можната врска се истражува и останува недокажана.
Дали да побарам анализа за дијабетес ако имам ендометриоза?
Не постои официјална препорака за скрининг на дијабетес поради ендометриоза. Сепак, анализата на шеќер на гладно или HbA1c е евтина, широко достапна и корисна за повеќето возрасни во некој момент. Ако имате други фактори на ризик или едноставно никогаш не сте се тестирале, разумно е да ја спомнете на следниот преглед.
Може ли анализа на крв да дијагностицира ендометриоза?
Засега не може. Дијагнозата се заснова на симптомите, гинеколошкиот преглед, снимањата како ултразвук или магнетна резонанца, а во некои случаи и на лапароскопија. Показателите од крв може да помогнат при проценка на сродни состојби, но ниту една рутинска анализа на крв не ја потврдува ниту ја исклучува ендометриозата.
Зошто нормалната тежина е важна во оваа студија?
Затоа што била неочекувана. Ризикот од дијабетес тип 2 обично расте со индексот на телесна маса, па појавата на најсилниот сигнал кај жени со индекс под 30 е спротивна на вообичаениот образец. Една хипотеза е дека хроничното воспаление делува независно од тежината, но тоа не е докажано.
Која е разликата меѓу шеќерот на гладно и HbA1c?
Шеќерот на гладно го бележи еден момент по ноќно гладување. HbA1c го одразува просекот во последните два до три месеци и не бара гладување. Лекарите често ги користат двете, бидејќи едната може да биде нормална, а другата не.
Дали лекувањето на ендометриозата го намалува ризикот од дијабетес?
Нема докази ни во едната ни во другата насока. Ниту едно испитување не проверило дали лекувањето на ендометриозата ги менува метаболичките исходи, па секое тврдење во таа насока би било шпекулација.
Извори
- Centers for Disease Control and Prevention — Diabetes Testing, 2024 — cdc.gov
- Office on Women’s Health, US Department of Health and Human Services — Endometriosis, 2025 — womenshealth.gov
- Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (NICHD) — About Endometriosis — nichd.nih.gov
- Fuzak Nunziato M, Yan B, Schliep KC, et al. — Endometriosis subtypes and risk of type 2 diabetes: the ARCHES retrospective cohort study — Diabetologia, 2026 — doi.org/10.1007/s00125-026-06828-w
- Vaduva P, et al. — Association between endometriosis and risk of type 2 diabetes: results from the prospective E3N cohort — Maturitas, 2023 — consensus.app
- Li BJ, et al. — Association between endometriosis and metabolic syndrome: a cross-sectional study based on NHANES data — Gynecological Endocrinology, 2023 — consensus.app
- Saei Ghare Naz M, et al. — Cardio-metabolic risk profile of women with endometriosis: a population-based study — Endocrinology, Diabetes & Metabolism, 2024 — consensus.app
- Биотек лабораторија, Скопје — Ценовник на биохемиски анализи (подготовка: 10–12 часа гладување) — bioteklab.com.mk
Дополнително читање
- Како да ги читате резултатите од анализата на крв
- Нормални вредности на анализите на крв
- Шеќерна болест: симптоми, причини и лекување
- Низок HDL холестерол: причини и ризици
- Што навистина Ви кажува онлајн тест за ризик од дијабетес
Разберете ги Вашите лабораториски резултати со AI DiagMe
Животот со ендометриоза често значи собирање многу резултати низ годините, без секогаш да знаете кои бројки заслужуваат внимание. AI DiagMe го чита Вашиот лабораториски наод и го објаснува со едноставни зборови, вклучително и показатели како шеќерот на гладно, HbA1c, инсулинот и липидниот профил. Ви помага да разберете што гледате и да подготвите подобри прашања за прегледот. Не поставува дијагноза и не го заменува Вашиот лекар.
Добијте толкување на Вашите резултати за неколку минути
