Крвната група АБ позитивна е најпозната по една впечатлива особина: луѓето што ја имаат се универзални примачи на еритроцити, односно можат да примат црвени крвни зрнца од секоја друга крвна група. Еритроцитите АБ позитивна ги носат белезите А и Б и Rh D протеинот, а плазмата обично нема анти-А ни анти-Б антитела. Оваа комбинација им дава на пациентите со АБ позитивна крв најширок избор за трансфузија од сите крвни групи, одредува за што најмногу се корисни нивните дарувања, па дури и поедноставува дел од грижата во бременоста. Овој водич се фокусира на она што е специфично за АБ позитивна: што навистина значи „универзален примач“ и кои се границите, колку е честа оваа група, каков дарител е и каква е нејзината улога во бременоста и здравјето. За основите на групата АБ прочитајте го водичот за крвна група АБ, а за Rh негативната варијанта – статијата за АБ негативна.
Што значи крвна група АБ позитивна?
Крвна група АБ позитивна значи дека Вашите еритроцити ги носат антигените А, Б и Rh D. Вашата крвна група спојува два системи. Системот АБ0 Ве означува како А, Б, АБ или 0 според белезите наречени антигени на црвените крвни зрнца, а Rh системот додава ознака позитивна или негативна според уште еден белег, антигенот Rh D. Како системите АБ0 и Rh се вклопуваат во сите осум групи, можете да видите во посебниот водич.
Кај крвната група АБ позитивна, делот АБ значи дека Вашите еритроцити ги имаат и антигенот А и антигенот Б, а „позитивна“ значи дека го имаат и антигенот Rh D. Бидејќи Вашите клетки веќе ги покажуваат А, Б и Rh D, имунолошкиот систем нема причина да создава анти-А или анти-Б антитела, па Вашата плазма ги нема.
Тој еден факт – антигените се присутни, а анти-А и анти-Б антителата отсуствуваат – ѝ ги дава на АБ позитивна двете главни особини: најширока компатибилност на еритроцитите од сите групи и плазма што е драгоцена за многу пациенти. Следните делови ги објаснуваат и двете.
АБ позитивна накратко:
- Еритроцитите ги носат антигените А, Б и Rh D.
- Плазмата обично не содржи анти-А ни анти-Б антитела.
- Универзален примач на еритроцити: може да прими еритроцити од сите АБ0 и Rh групи.
- Почеста е од двете АБ групи, но сепак е ретка во целина.
- АБ еритроцитите можат да се даруваат само на други АБ примачи; АБ плазмата одговара на секоја АБ0 група.
АБ позитивна: универзален примач на еритроцити
Најважната особина на крвната група АБ позитивна е тоа што Ве прави универзален примач на црвени крвни зрнца. Еве зошто. Од страната на АБ0, Вашите клетки веќе ги имаат и антигенот А и антигенот Б, па имунолошкиот систем не ги напаѓа дарените клетки А или Б. Од страната на Rh, Вие сте Rh позитивни, па можете да примите и Rh позитивни и Rh негативни еритроцити. Кога ќе ги споите, пациентот со АБ позитивна крв може да прими еритроцити од сите осум вообичаени групи: А+, А−, Б+, Б−, АБ+, АБ−, 0+ и 0−.
Ниту една друга група не може да прима од сите други, па затоа изразот „универзален примач“ е резервиран за АБ позитивна. Во пракса тоа значи дека обично имате најголем избор на компатибилни единици – вистинска предност при повреди, операции или секоја ситуација во која компатибилната крв недостига.
Правилата за плазмата одат во спротивна насока. Бидејќи АБ плазмата нема анти-А и анти-Б антитела, може да им се даде на примачи од секоја АБ0 група, па АБ дарителите се универзални дарители на плазма. Контрастот со крвната група 0 е јасен: 0 негативна е универзален дарител на еритроцити, а АБ е универзален дарител на плазма.
| Крвна компонента | АБ позитивна (АБ+) може да прими од | АБ позитивна (АБ+) може да дарува на |
|---|---|---|
| Еритроцити | Сите осум групи: А+, А−, Б+, Б−, АБ+, АБ−, 0+, 0− | Само АБ+ |
| Плазма | АБ плазма | Секоја АБ0 група (АБ е универзален дарител на плазма) |
Што не значи „универзален примач“
„Универзален примач“ е корисна ознака, но не е слободен пропусен лист, и неколку граници важат секогаш.
Прво, болниците сепак ја одредуваат Вашата крвна група и прават вкрстена проба – директна анализа што меша примерок од крвта на дарителот и на примачот – пред планирана трансфузија. Второ, АБ0 и Rh не се единствените белези на еритроцитите: постојат десетици помали антигени на крвните групи, а претходна трансфузија или бременост може да доведе до создавање антитела против нив. Затоа скринингот за антитела против еритроцити е дел од тестирањето пред трансфузија дури и кај пациент со АБ позитивна крв. Трето, правилото за универзален примач важи за еритроцитите; плазмата и тромбоцитите се усогласуваат според своја логика.
Накратко, АБ позитивната група Ви го проширува изборот, но безбедната трансфузија сепак зависи од анализите, а не само од ознаката.
Колку е честа крвната група АБ позитивна?
Крвната група АБ позитивна е ретка, иако е почестата од двете АБ групи. Во многу популации ја има кај неколку проценти од луѓето – повеќе од АБ негативната, која обично е под еден процент, но помалку од почестите А, Б и 0 позитивна. За поретката Rh негативна варијанта прочитајте во водичот за АБ негативна.
Како и кај сите крвни групи, бројките се менуваат според потеклото и географијата. Групата АБ во целина е почеста во делови од Источна и Јужна Азија отколку во многу европски и африкански популации, па локалниот удел на АБ позитивна се разликува од место до место. Трансфузиските служби ги следат овие обрасци за да одржуваат урамнотежени залихи и да знаат кои единици може да недостигаат. Јавно објавена распределба на крвните групи за Северна Македонија не најдовме кај институциите што ги консултиравме.
Во секојдневниот живот, да се има АБ позитивна крв малку менува. Групата е најважна во конкретни моменти – кога Ви треба трансфузија, кога дарувате или кога планирате бременост – кога доаѓаат до израз нејзините особености.
Како се наследува крвната група АБ позитивна?
Крвната група АБ позитивна се наследува преку два посебни генски системи. За АБ0 добивате по еден алел од секој родител. Алелите А и Б се кодоминантни, што значи дека и двата се изразуваат кога се присутни, па ако од едниот родител наследите А, а од другиот Б, добивате крвна група АБ.
„Позитивниот“ дел доаѓа од генот RHD, кој ги носи упатствата за антигенот Rh D. Rh позитивниот статус е доминантен: доволна е една функционална копија на RHD, од кој било родител, за да бидете Rh позитивни. Значи, за да бидете АБ позитивни, обично наследувате алел А и алел Б за АБ0 и барем еден Rh позитивен ген.
Затоа АБ позитивна може да се појави и во семејства во кои родителите не се АБ, и затоа Rh позитивно дете може да се роди од родител што незабележливо носи Rh негативен ген. Семејната историја дава индиции, но само лабораториското одредување ја потврдува вистинската АБ0 и Rh група. Како се однесуваат групите на родителите можете да споредите во водичите за крвна група А и крвна група Б.
Дарител со крвна група АБ позитивна
Приказната за универзалниот примач има интересна огледална слика. Додека пациентите со АБ позитивна крв можат да примат еритроцити од секого, дарителите со АБ позитивна можат да дадат еритроцити на многу малку луѓе: ги прифаќаат само други АБ позитивни примачи, бидејќи АБ еритроцитите ги носат и антигенот А и антигенот Б, на кои другите групи би реагирале. Значи, како дарител на еритроцити, АБ позитивна е најограничената група.
Плазмата е областа во која АБ дарителите се истакнуваат. Бидејќи АБ плазмата нема анти-А ни анти-Б антитела, може да се даде на пациенти од секоја АБ0 група, често во итни ситуации пред да заврши целосното одредување на групата. Затоа трансфузиските служби честопати ги насочуваат АБ дарителите кон дарување плазма, а АБ плазмата е постојано потребна, токму за пациентите на кои им треба плазма пред да се знае нивната група.
Ако имате АБ позитивна крв и сакате Вашето дарување да помогне на што повеќе луѓе, прашајте во трансфузиската служба во Вашата болница дали е можно дарување плазма. Пред секое дарување се проверуваат Вашата комплетна крвна слика и нивото на хемоглобин, за да се потврди дека смеете да дарувате.
АБ позитивна и бременост
Бременоста кај жена со крвна група АБ позитивна обично е поедноставна отколку кај Rh негативна група, а причината е позитивниот Rh статус. Бидејќи веќе го имате антигенот Rh D, Вашето тело нема да се сензибилизира од Rh позитивно бебе, па обично не Ви треба анти-Д имуноглобулин (Rh имуноглобулин) поради Вашиот Rh статус – превентивната инјекција што ја добиваат Rh негативните мајки. Прегледот на Rh системот подетално ја објаснува оваа разлика.
Од страната на АБ0, мајките со група АБ природно немаат анти-А и анти-Б антитела, па хемолитичната болест на новороденчето поврзана со АБ0 – кога антителата на мајката ги напаѓаат еритроцитите на бебето – ретко започнува кај мајка со група АБ. АБ0 некомпатибилноста најчесто е проблем кога мајката е со група 0.
Ништо од ова не ја укинува потребата од редовна грижа. Секоја бременост вклучува одредување на крвната група и скрининг за антитела, обично на почетокот, бидејќи може да имате други антитела против еритроцити од претходна трансфузија или бременост што би можеле да влијаат врз бебето. Во Северна Македонија бременоста ја следи избраниот лекар гинеколог. Видете каде се вклопуваат овие анализи во распоредот на анализите на крв во бременоста и секогаш кажете му на Вашиот гинеколог која е Вашата крвна група.
АБ позитивна и Вашето здравје
Крвната група АБ позитивна сама по себе не предизвикува болест. Како и другите групи што не се 0, групата АБ е проучувана за мали разлики во ризикот од болести. Во просек, групите што не се 0 – вклучувајќи ја и АБ – имаат повисоки нивоа на некои протеини на згрутчувањето, како фон Вилебрандовиот фактор и факторот VIII, што може малку да ја зголеми склоноста кон создавање тромби во споредба со групата 0. Наодите за инфекциите и одредени видови рак се различни и скромни.
Ова се просеци за популацијата, а не лични предвидувања, а големината на дополнителниот ризик е мала во споредба со факторите што ги контролирате. Физичката активност, непушењето, контролата на крвниот притисок и следењето на високиот холестерол многу повеќе го обликуваат Вашето долгорочно здравје отколку крвната група. Ако Вашиот лекар го проценува ризикот за срцето, срцевите маркери му кажуваат многу повеќе отколку самата АБ0 и Rh група.
Како најдобро да ја искористите крвната група АБ позитивна
Кога знаете дека имате крвна група АБ позитивна, нејзините особености можете да ги претворите во неколку едноставни, практични навики.
- Гледајте реално на предноста. Како универзален примач на еритроцити имате широк избор за трансфузија, но тимот сепак ќе ја одреди Вашата група и ќе направи вкрстена проба, па чувајте ја крвната група на здравствен документ или во медицинската картичка на телефонот.
- Дарувајте таму каде што најмногу помагате. Ако смеете да дарувате, размислете за дарување плазма, бидејќи АБ плазмата помага на пациенти од секоја група, а АБ позитивните еритроцити стигнуваат до помала група.
- Планирајте бременост со помалку грижа за Rh. Rh позитивниот статус значи дека обично нема да Ви требаат инјекции анти-Д, но сепак одете на редовните прегледи за одредување на групата и скрининг за антитела.
- Споделете ја Вашата историја. Кажете му на Вашиот тим за претходни трансфузии, бремености или познати антитела, бидејќи тие можат да променат како се усогласува Вашата крв и покрај ознаката универзален примач.
Ако имате неодамнешен лабораториски наод и сакате да ја разберете Вашата крвна група заедно со другите резултати, нашиот водич за читање на резултатите од анализите на крв Ве води чекор по чекор. Веднаш јавете се кај Вашиот лекар ако некогаш имате сомнеж за реакција на трансфузија или ако Ви кажат дека скринингот за антитела е позитивен. Во итен случај јавете се на 112.
Речник на поими
| Поим | Значење |
|---|---|
| Систем на крвни групи АБ0 | Главниот систем што крвта ја дели на групи А, Б, АБ и 0 според антигените А и Б. |
| Скрининг за антитела | Анализа на крв што ја проверува плазмата за неочекувани антитела што би можеле да реагираат против еритроцитите на дарителот или на плодот. |
| Антиген | Белег на површината на еритроцитот според кој имунолошкиот систем ги разликува своите од туѓите клетки. |
| Вкрстена проба | Директна лабораториска анализа што ја меша крвта на дарителот и примачот за да потврди дека се компатибилни пред трансфузија. |
| Хемолитична болест на новороденчето | Состојба во која антителата на мајката ја поминуваат плацентата и ги разградуваат еритроцитите на бебето. |
| Антиген Rh D | Протеин на еритроцитите: кога е присутен, крвта е Rh позитивна, а кога отсуствува – Rh негативна. |
| Rh имуноглобулин (анти-Д) | Превентивна инјекција што им се дава на Rh негативни лица, главно во бременоста, за да не создадат анти-Д антитела. |
| Универзален дарител на плазма | Лице чија плазма нема анти-А и анти-Б антитела, па може да се даде на секоја АБ0 група; тоа се луѓето со група АБ. |
| Универзален примач | Лице што може да прими еритроцити од секоја АБ0 и Rh група; тоа се луѓето со АБ позитивна крв. |
| Фон Вилебрандов фактор | Протеин на згрутчувањето што обично е повисок кај групите што не се 0, вклучувајќи ја и АБ. |
Најчесто поставувани прашања
Дали АБ позитивна е универзален примач за сè?
Не за сè: изразот се однесува на еритроцитите. Бидејќи АБ позитивните еритроцити ги носат антигените А, Б и Rh D, а плазмата нема анти-А и анти-Б антитела, пациентот со АБ позитивна крв може да прими еритроцити од секоја АБ0 и Rh група. Трансфузиите на плазма и тромбоцити следат други правила, па „универзален примач“ не важи за секој крвен продукт. Дури и за еритроцитите, тимот сепак ја одредува Вашата група и прави вкрстена проба, бидејќи помалите антигени надвор од АБ0 и Rh понекогаш можат да предизвикаат реакции. Ознаката го проширува изборот; не ги заменува анализите.
Може ли АБ позитивна да прими 0 негативна крв?
Да. Еритроцитите 0 негативна немаат антигени А, Б ни Rh D, па се компатибилни со секоја крвна група, вклучително и АБ позитивна. Всушност, 0 негативна е итната крв што се дава пред да се потврди групата на пациентот. Како АБ позитивен примач можете да примите и 0 позитивна, А, Б и АБ единици, Rh позитивни или Rh негативни, и токму тоа Ве прави универзален примач на еритроцити. Кога има време, тимот сепак го потврдува секое совпаѓање со одредување на групата и вкрстена проба.
Зошто АБ позитивна не може да дарува еритроцити на други крвни групи?
Затоа што АБ еритроцитите ги носат и антигенот А и антигенот Б. Лицето со група А има анти-Б антитела, лицето со група Б има анти-А, а лицето со група 0 ги има двете, па нивниот имунолошки систем би ги напаѓал АБ еритроцитите. Затоа дарувањето АБ позитивни еритроцити е ограничено на други АБ позитивни примачи. Тоа е цената на универзалниот примач: можете да примате од сите, но Вашите еритроцити им одговараат на многу малку луѓе. Вашата плазма, пак, може да помогне на пациенти од секоја АБ0 група.
Дали АБ позитивна е ретка крвна група?
АБ позитивна е ретка, но е почестата од двете АБ групи. Обично ја има кај неколку проценти од луѓето – почесто од АБ негативната, која е генерално под еден процент, но поретко од почестите А, Б и 0 позитивна. Точните бројки се разликуваат според потеклото и регионот. Значи, иако АБ позитивна не е меѓу најчестите групи, далеку е од најретката. За Вашата грижа е поважно да ја знаете точната група отколку нејзиното место по реткост.
Дали на мајка со АБ позитивна крв ѝ треба анти-Д (RhoGAM) инјекција во бременоста?
Обично не, поради нејзиниот Rh статус. Анти-Д имуноглобулинот (често наречен RhoGAM) им се дава на Rh негативни мајки за да не создадат анти-Д антитела против Rh позитивно бебе. Бидејќи мајката со АБ позитивна крв веќе е Rh позитивна, тој конкретен ризик не постои, па рутинската инјекција анти-Д обично не е потребна. Сепак, секоја бременост вклучува одредување на крвната група и скрининг за антитела, бидејќи може да има други антитела против еритроцитите. Вашиот гинеколог го прилагодува следењето на Вашата ситуација.
Може ли АБ позитивна да дарува крв на лице со АБ негативна?
Не, кога станува збор за еритроцити. АБ позитивните еритроцити го носат антигенот Rh D, а давањето Rh позитивни клетки на Rh негативен примач може да предизвика создавање анти-Д антитела, па АБ позитивните еритроцити одат само кај АБ позитивни примачи. Лице со АБ негативна треба да прима Rh негативни еритроцити. Правилата за плазмата се различни, бидејќи АБ плазмата нема анти-А и анти-Б антитела и може широко да се користи. Како и секогаш, трансфузиската служба ја потврдува компатибилноста со одредување на групата и вкрстена проба пред секоја трансфузија.
Извори
- Johns Hopkins Medicine — Blood transfusions in adults
- Cleveland Clinic — Blood transfusion
- MedlinePlus (NIH) — Red blood cell antibody screen
- Закон за здравственото осигурување (пречистен текст, избран лекар, вклучително и гинеколог) — Министерство за здравство — portal.mdt.gov.mk
- Центар за управување со кризи — единствен број за итни повици 112 — cuk.gov.mk
Дополнително читање
- Крвна група АБ: значење, особености и здравствени ризици
- Крвна група АБ негативна: значење, реткост и ризици
- Rh системот објаснет
- Крвна група 0: значење, ризици и предности
- Четирите крвни групи АБ0 објаснети
Разберете ги Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Вашиот резултат АБ позитивна е само еден ред во лабораторискиот наод, кој обично содржи многу повеќе. AI DiagMe може да ги прочита другите резултати и да Ви ги објасни со едноставни зборови – од одредувањето на крвната група и Rh статусот до скринингот за антитела, комплетната крвна слика или липидниот статус за ризикот за срцето. Ги претвора густите кратенки и бројки во јасни, корисни објаснувања и Ви предлага прашања за Вашиот лекар. AI DiagMe Ви помага да ги разберете резултатите; не поставува дијагноза и не го заменува Вашиот лекар. Прикачете го Вашиот наод за да видите што значат Вашите резултати.
➡️ Прикачете ги Вашите наоди и добијте толкување за неколку минути
