Европската комисија предложи план превентивните прегледи на срцето да станат вообичаен дел од животот на возрасните низ Европската унија. Предлогот, претставен на 28 септември 2026 година на почетокот на првата Европска недела на скрининг и во пресрет на Светскиот ден на срцето, е нацрт-препорака на Советот за кардиоваскуларен скрининг. Кардиоваскуларните болести предизвикуваат околу 1,7 милиони смртни случаи годишно во ЕУ, а Комисијата вели дека повеќето од нив може да се спречат. Северна Македонија не е членка на ЕУ, но тоа што се предлага се однесува на истите анализи што ги правите и овде. Оваа статија објаснува што навистина е предложено, што обично вклучува прегледот на срцето, што велат новите истражувања за скринингот и што значи тоа за Вас.
Кардиоваскуларен скрининг: што предложи ЕУ
Кардиоваскуларниот скрининг што го предлага ЕУ е редовен преглед на ризикот за срцето, со честота што зависи од возраста. Текстот е предлог за препорака на Советот, а не закон. Ако земјите-членки го прифатат, секоја земја сама ќе одлучи како да ги изгради своите програми. Според медиумите што го пренесоа соопштението, предлогот содржи распоред според возраста, сумиран подолу.
| Возрасна група | Предложена честота | Што опфаќа прегледот |
|---|---|---|
| Под 35 години | Најмалку еден преглед | Крвен притисок и анализа на крв, со дополнителни испитувања ако во семејството има срцеви болести |
| Од 35 до 64 години | Најмалку на секои пет години | Начин на живот, семејна историја, индекс на телесна маса, бубрежна функција и други фактори на ризик |
| 65 години и постари | На секои три до пет години | Поширок преглед, вклучително и електрокардиограм (ЕКГ) |
Јавноздравствените организации ја поздравија насоката, но предупредија. Европската јавноздравствена алијанса (EPHA) тврди дека Европа не може само со скрининг да се ослободи од срцевите болести и дека прегледите помагаат само ако се силни превенцијата пред прегледот и лекувањето по него. Другата грижа е еднаквоста: луѓето што ретко одат на лекар најлесно се пропуштаат.
Кардиоваскуларен скрининг во Северна Македонија
Во Северна Македонија не постои посебна национална програма за скрининг на срцето како онаа што ја предлага ЕУ, но постојат два пата. Првиот е Вашиот матичен лекар: тој Ви го мери крвниот притисок и може да Ви издаде упат за лабораториски анализи (липиден статус, глукоза, креатинин) во лабораторија што има договор со ФЗОМ. Вториот е државната програма „Здравје за сите“ за 2026 година, во која Министерството за здравство организира бесплатни прегледи по една акција на секои два месеци: мерење на крвен притисок, тежина и висина, пресметка на индексот на телесна маса, одредување шеќер и маснотии во крвта и лекарски совет, со резултати на лице место. Прегледите се достапни за сите граѓани, без оглед на статусот на здравственото осигурување (Министерство за здравство). Анализите можете да ги направите и без упат во приватна лабораторија.
Што обично вклучува прегледот на срцето
Во која било земја, суштината на кардиоваскуларниот преглед е едноставна и секогаш се враќаат истите бројки. CDC ги наведува високиот крвен притисок, високиот холестерол и пушењето меѓу главните причини за срцевите болести и нагласува дека високиот крвен притисок често воопшто не дава симптоми.
Крвен притисок
Мерењето со манжетна трае една минута. Бидејќи едно мерење може да заведе, високиот резултат обично се потврдува друг ден или со мерење дома. Ако сакате да видите како лекарите ги користат лабораториските вредности покрај притисокот, прочитајте го нашиот водич за анализите при висок крвен притисок.
Холестерол и шеќер во крвта
Липидниот статус ги покажува LDL, HDL и триглицеридите (во mmol/L), а глукозата на гладно (во mmol/L) или анализата HbA1c (во %) проверуваат дали има предијабетес или дијабетес. За тоа како се чита секоја бројка, почнете со целосното објаснување на липидниот статус, а потоа погледнете ги вредностите на HbA1c и нивното значење.
Бубрежна функција
Бубрезите и срцето делат исти фактори на ризик, и затоа бубрежните показатели се дел од пошироките прегледи. Што значат бројките, ќе дознаете во нашето објаснување за eGFR и бубрежната филтрација, а зошто е важна анализата на урина, во водичот за микроалбуминурија.
Дополнителни анализи за одредени луѓе
На некои луѓе може да им се понуди анализа на липопротеин(a) или снимање на коронарен калциум, обично кога семејната историја или необичните резултати отвораат прашања. Тие не се дел од рутинскиот прв преглед. Пред да побарате, прочитајте кому навистина му треба коронарен калциум скор.
Најнови научни достигнувања за скринингот на срцето
Три неодамнешни студии, пронајдени преку PubMed и Consensus, помагаат предлогот да се стави во контекст. Сите се опсервациски, што значи дека покажуваат поврзаности, а не докажана причина и последица.
Голема корејска студија кај возрасни во триесеттите години ги следеше луѓето чиј крвен притисок, шеќер во крвта и LDL холестерол беа секој само малку над идеалното. Никој од нив немаше поставена дијагноза, а стандардните калкулатори на ризик би ги прогласиле за луѓе со низок ризик. Сепак, луѓето со сите три гранични вредности заедно имаа повеќе инфаркти и мозочни удари во следните години од оние без ниту една. Што менува ова за Вас: група резултати од кои секој е „речиси нормален“ заслужува разговор, а не кревање раменици.
Американска студија постави друго прашање: дали луѓето што изјавиле дека биле проверени за висок крвен притисок, дијабетес и холестерол живеат подолго? Во неколку години следење не најде јасна разлика во смртноста. Тоа не значи дека анализите се бескорисни. Тоа покажува дека анализата помага само кога абнормалниот резултат води до вистински промени, како лекување, исхрана или физичка активност. Што менува ова за Вас: прегледот е првиот чекор, а користа доаѓа од она што следува.
Трета студија, кај возрасни од 80 години и постари, покажа дека знаците на губење протеини во урината и на благо воспаление во крвта беа посилни предупредувања од самиот крвен притисок или дијабетес. Што менува ова за Вас: во подоцнежна возраст, показателите во урината и маркерите на воспаление може да додадат корисни информации на вообичаените бројки. Овие наоди се прелиминарни и не ги заменуваат медицинските препораки.
Што значи ова за Вас
Засега ништо не се менува автоматски. Препораката е предлог, а националните здравствени системи ќе одлучат дали и кога ќе постапат според неа. Европската недела на скрининг траеше од 28 септември до 4 октомври 2026 година, со бесплатни прегледи на некои места во ЕУ.
Не мора да чекате програма. Во Северна Македонија можете да побарате мерење на притисокот и упат за липиден статус и глукоза од Вашиот матичен лекар, или да дојдете на некоја од бесплатните акции „Здравје за сите“. Ако веќе имате неодамнешни резултати, можете да ги разберете Вашите наоди со AI DiagMe пред прегледот, за да дојдете со подобри прашања.
Кога да разговарате со Вашиот лекар
Не чекајте програма за скрининг ако имате болка или притисок во градите, недостиг на воздух, несвестица или ненадејна слабост на едната страна од телото. Во тие случаи веднаш јавете се на 112 или 194. Закажете редовен преглед кај матичниот лекар ако имате близок роднина што добил срцева болест на млада возраст, ако пушите или ако никогаш не сте го провериле крвниот притисок и холестеролот.
Речник
- Препорака на Советот: необврзувачки текст на ЕУ што ги поттикнува земјите-членки да дејствуваат во иста насока.
- Липиден статус: анализа на крв што ги мери LDL, HDL и триглицеридите.
- HbA1c: анализа на крв што го одразува просечниот шеќер во крвта во последните околу три месеци.
- eGFR: проценка колку добро бубрезите ја филтрираат крвта.
- Албуминурија: губење протеини во урината, можен знак за оштетување на бубрезите или крвните садови.
- Опсервациска студија: истражување што ги набљудува луѓето без да им доделува лекување, па не може да докаже причина и последица.
Најчести прашања
Дали прегледот на срцето во ЕУ е задолжителен?
Не. Препораката на Советот не е обврзувачка. Секоја земја одлучува дали ќе создаде или ќе прошири своја програма за скрининг.
На која возраст треба да започне кардиоваскуларниот скрининг?
Предлогот на ЕУ предвидува најмалку еден преглед пред 35 години, а потоа редовни прегледи од 35 години. Вашиот лекар може да Ви препорача да почнете порано ако имате фактори на ризик.
Колку често треба да се прави преглед на срцето?
Според предлогот, најмалку на секои пет години помеѓу 35 и 64 години и на секои три до пет години од 65 години. На луѓето со повисок ризик може да им треба почесто следење.
Кои анализи на крв се дел од кардиоваскуларниот преглед?
Повеќето прегледи вклучуваат липиден статус и глукоза или HbA1c, а некои додаваат и бубрежни показатели. Дополнителните анализи обично се за луѓе со посебни фактори на ризик.
Дали ова важи за Северна Македонија?
Не директно, бидејќи станува збор за предлог на ЕУ. Но основните анализи се истите што ги бара Вашиот матичен лекар, а државната програма „Здравје за сите“ веќе нуди бесплатни мерења на притисок, шеќер и маснотии во крвта, па објаснувањата овде важат и за Вас.
Извори
- Eunews: EU Cardiovascular Disease Prevention Week gets underway
- European Public Health Alliance: заеднички пристап кон кардиоваскуларниот скрининг
- Претставништво на Европската комисија во Франција: почеток на Европската недела на скрининг (28 септември 2026)
- Министерство за здравство — Програма „Здравје за сите“ за 2026 година
- CDC: Heart disease risk factors
- Lee и сор., European Journal of Preventive Cardiology, 2026: комбиниран прехипертензија, предијабетес и граничен LDL кај млади возрасни (PubMed, DOI)
- Zhang и сор., Journal of Clinical Hypertension, 2025: скрининг за хипертензија, дијабетес и висок холестерол и смртност (Consensus)
- Muntner и сор., Circulation: Population Health and Outcomes, 2026: кардиоваскуларни настани кај возрасни од 80 години и постари во САД (PubMed, DOI)
Други статии
- Висок крвен притисок: причини, ризици и што да правите
- Липопротеин(a): наследен показател на кардиоваскуларен ризик
- Шеќер во крвта на гладно: што значат Вашите вредности
Разберете ги резултатите од Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Веќе имате резултати од преглед на срцето? Разберете ги Вашите наоди со AI DiagMe и добијте јасно објаснување за секоја вредност, прегледано од лекари.
