មហារីក multiple myeloma គឺជាមហារីកនៃកោសិកាប្លាស្មា (plasma cell) ដែលជាគ្រាប់ឈាមសប្រភេទមួយ រស់នៅក្នុងខួរឆ្អឹងរបស់អ្នក ហើយជាធម្មតាជួយប្រយុទ្ធនឹងការឆ្លងមេរោគ។ ក្នុងអត្ថបទនេះ អ្នកនឹងដឹងថា multiple myeloma ជាអ្វី អ្វីបង្កវា និងនរណាប្រឈមហានិភ័យខ្លាំងជាងគេ គ្រូពេទ្យរកឃើញ និងកំណត់ដំណាក់កាលវាយ៉ាងដូចម្ដេច និងការព្យាបាលដំណើរការយ៉ាងដូចម្ដេចសព្វថ្ងៃ។ យើងក៏ពន្យល់អំពីតេស្តឈាម និងទឹកនោមដែលនៅពីក្រោយរោគវិនិច្ឆ័យ សញ្ញាព្រមានដែលគួរដឹង និងទស្សនវិស័យឥឡូវ ដែលការព្យាបាលបានប្រសើរឡើង។ គោលបំណងគឺព័ត៌មានច្បាស់លាស់ និងងាយយល់ ដើម្បីឱ្យអ្នកអានលទ្ធផលរបស់អ្នកផ្ទាល់ដោយទំនុកចិត្តជាង ហើយសួរសំណួរល្អជាងនៅការណាត់ជួបលើកក្រោយ។
តើមហារីក multiple myeloma ជាអ្វី?
មហារីក multiple myeloma គឺជាមហារីកឈាមដែលចាប់ផ្ដើមនៅកោសិកាប្លាស្មា។ កោសិកាប្លាស្មាដែលមានសុខភាពល្អផលិតអង់ទីករ ដែលជាប្រូតេអ៊ីនស្គាល់ និងវាយប្រហារមេរោគ។ ក្នុង myeloma កោសិកាប្លាស្មាមិនប្រក្រតីមួយចម្លងខ្លួនវាម្ដងហើយម្ដងទៀត រហូតដល់កោសិកាមហារីកទាំងនេះប្រមូលផ្ដុំក្នុងខួរឆ្អឹង ហើយច្រានចេញកោសិកាធម្មតាដែលផលិតគ្រាប់ឈាមក្រហម គ្រាប់ឈាមស និងប្លាកែត។
ជំនួសឱ្យអង់ទីករដែលមានប្រយោជន៍ កោសិកា myeloma បញ្ចេញប្រូតេអ៊ីនអង់ទីករតែមួយប្រភេទដូចគ្នាក្នុងបរិមាណច្រើន។ គ្រូពេទ្យហៅវាថា ប្រូតេអ៊ីន monoclonal ឬប្រូតេអ៊ីន M។ ប្រូតេអ៊ីនមិនប្រក្រតីនេះជាស្នាមម្រាមដៃនៃជំងឺ៖ វាលេចឡើងក្នុងឈាម ហើយច្រើនក្នុងទឹកនោម ហើយវាជាអ្វីដែលតេស្ត myeloma ភាគច្រើនត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីរក។ អ្នកអាចឃើញវាជាកំពូលស្រួចលើ តេស្ត protein electrophoresis ជាធម្មតានៅក្នុង ក្រុម gamma globulin។
ពាក្យ «multiple» (ច្រើន) សំដៅលើការពិតដែលថា ជំងឺនេះជាធម្មតាប៉ះពាល់ខួរឆ្អឹងនៅច្រើនកន្លែងក្នុងពេលតែមួយ ច្រើននៅឆ្អឹងខ្នង ឆ្អឹងត្រគាក ឆ្អឹងជំនីរ និងលលាដ៍ក្បាល។ Myeloma ពេលខ្លះត្រូវបានច្រឡំជាមួយមហារីកឆ្អឹង ព្រោះវាធ្វើឱ្យខូចឆ្អឹង ប៉ុន្តែវាជាមហារីកនៃកោសិកាឈាម មិនមែននៃឆ្អឹងខ្លួនឯងទេ។
វិសាលភាពជំងឺ៖ MGUS, smoldering និង myeloma សកម្ម
មហារីក multiple myeloma កម្រលេចឡើងដោយគ្មានមូលហេតុណាស់។ យោងតាមវិទ្យាស្ថានមហារីកជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (National Cancer Institute) វាស្ទើរតែតែងតែវិវត្តពីស្ថានភាពស្ងាត់ស្ងៀមមុនមួយ ហៅថា monoclonal gammopathy of undetermined significance (MGUS)។ ក្នុង MGUS មានប្រូតេអ៊ីន M បន្តិចបន្តួច ប៉ុន្តែគ្មានរោគសញ្ញា និងគ្មានការខូចខាតសរីរាង្គទេ។
មនុស្សភាគច្រើនដែលមាន MGUS មិនដែលវិវត្តទៅជាមហារីកទេ។ Mayo Clinic កត់សម្គាល់ថា មានតែប្រហែល 1 ក្នុង 100 នាក់ដែលមាន MGUS ក្នុងមួយឆ្នាំ ប៉ុណ្ណោះដែលវិវត្តទៅជា myeloma ឬជំងឺពាក់ព័ន្ធ។ រវាង MGUS និងជំងឺសកម្ម មានដំណាក់កាលកណ្ដាលមួយហៅថា smoldering multiple myeloma ដែលមានប្រូតេអ៊ីនមិនប្រក្រតីច្រើនជាង ប៉ុន្តែជំងឺនៅមិនទាន់បង្កគ្រោះថ្នាក់។
ការយល់ដឹងពីវិសាលភាពនេះសំខាន់ ព្រោះវាពន្យល់ថាហេតុអ្វីមនុស្សខ្លះគ្រាន់តែត្រូវបានតាមដានច្រើនឆ្នាំ ជាជាងព្យាបាលភ្លាម។ បរិមាណប្រូតេអ៊ីន M សមាមាត្រកោសិកាប្លាស្មាក្នុងខួរឆ្អឹង និងថាតើមានការខូចខាតសរីរាង្គណាមួយលេចឡើងឬអត់ ជាអ្វីដែលបែងចែកស្ថានភាពដែលត្រូវតាមដាន ពីស្ថានភាពដែលត្រូវព្យាបាល។
តើអ្វីបង្កមហារីក multiple myeloma ហើយនរណាប្រឈមហានិភ័យ?
ចម្លើយត្រង់ៗគឺ គ្មាននរណាដឹងច្បាស់ថាអ្វីបង្កមហារីក multiple myeloma ទេ។ អ្វីដែលអ្នកស្រាវជ្រាវដឹង គឺជំងឺនេះចាប់ផ្ដើមពេលការផ្លាស់ប្ដូរហ្សែន (mutation) ប្រមូលផ្ដុំក្នុងកោសិកាប្លាស្មា ដោយបិទការគ្រប់គ្រងធម្មតាដែលប្រាប់កោសិកាថាពេលណាត្រូវឈប់បែងចែក។ ហេតុអ្វីការផ្លាស់ប្ដូរទាំងនោះកើតចំពោះមនុស្សម្នាក់ មិនមែនម្នាក់ទៀត នៅតែកំពុងត្រូវបានសិក្សា។
ទោះបីមូលហេតុមិនច្បាស់ កត្តាជាច្រើនទាក់ទងនឹងឱកាសខ្ពស់ជាងក្នុងការកើតជំងឺនេះ។ Mayo Clinic និងវិទ្យាស្ថានមហារីកជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក រៀបរាប់កត្តាហានិភ័យដែលស៊ីសង្វាក់បំផុត៖
- អាយុ។ មនុស្សភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យក្រោយអាយុ 60 ឆ្នាំ ហើយហានិភ័យបន្តកើនឡើងតាមអាយុ។
- ភេទ។ បុរសងាយកើត myeloma ជាងស្ត្រីបន្តិច។
- ពូជសាសន៍។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក myeloma កើតញឹកញាប់ប្រហែលពីរដងចំពោះជនជាតិស្បែកខ្មៅ ធៀបនឹងជនជាតិស្បែកស ហើយច្រើនលេចឡើងនៅអាយុក្មេងជាង។
- ប្រវត្តិ MGUS។ ការមាន MGUS ជាកត្តាហានិភ័យខ្លាំងបំផុតតែមួយដែលគេដឹង។
- ប្រវត្តិគ្រួសារ។ ការមានសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធដែលមាន myeloma បង្កើនហានិភ័យរបស់អ្នកបន្តិច ទោះបីករណីភាគច្រើនមិនមែនតពូជក៏ដោយ។
- ភាពធាត់ ហើយប្រហែលជាការប៉ះពាល់រយៈពេលយូរនឹងសារធាតុគីមីឧស្សាហកម្មខ្លះ ឬកាំរស្មីកម្រិតខ្ពស់។
វាមានប្រយោជន៍ក្នុងការដឹងច្បាស់ថាអ្វីមិនបង្ក myeloma។ វាមិនឆ្លងទេ អ្នកមិនអាចឆ្លងវាពីមនុស្សម្នាក់ទៀតទេ ហើយគ្មានរបបអាហារ ឬជម្រើសរបៀបរស់នៅណាមួយដែលគេដឹងថាបង្កវាដោយផ្ទាល់ទេ។ ការមានកត្តាហានិភ័យមួយ ឬច្រើន មិនមានន័យថាអ្នកនឹងកើតជំងឺនេះទេ ហើយមនុស្សជាច្រើនដែលកើត myeloma គ្មានកត្តាហានិភ័យច្បាស់លាស់ណាមួយទាល់តែសោះ។
រោគសញ្ញា និងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ CRAB
មហារីក multiple myeloma ដំណាក់កាលដំបូងច្រើនមិនបង្ករោគសញ្ញាទេ ហើយត្រូវបានរកឃើញដោយចៃដន្យក្នុងតេស្តឈាមប្រចាំ។ ពេលរោគសញ្ញាលេចឡើង វាមកពីរឿងពីរ៖ កោសិកា myeloma ធ្វើឱ្យខូចឆ្អឹង និងខួរឆ្អឹង និងប្រូតេអ៊ីនមិនប្រក្រតីប៉ះពាល់ឈាម និងតម្រងនោម។
គ្រូពេទ្យដាក់ទម្រង់បុរាណទាំងបួននៃការខូចខាតសរីរាង្គ ក្រោមពាក្យជំនួយការចងចាំ CRAB។ លក្ខណៈទាំងនេះក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីសម្រេចថាជំងឺសកម្ម ហើយត្រូវការការព្យាបាលឬអត់។
| លក្ខណៈ CRAB | អត្ថន័យ | អ្វីដែលអ្នកអាចកត់សម្គាល់ |
|---|---|---|
| C — កាល់ស្យូម (ខ្ពស់) | ការបំបែកឆ្អឹងបញ្ចេញកាល់ស្យូមចូលឈាម (hypercalcemia) | ស្រេកទឹកខ្លាំង នោមញឹក ទល់លាមក វង្វេង ចង់ក្អួត |
| R — Renal (តម្រងនោម) | ប្រូតេអ៊ីនមិនប្រក្រតី និងកាល់ស្យូមខ្ពស់ ធ្វើឱ្យតម្រងនោមធ្វើការធ្ងន់ | ទឹកនោមមានពពុះ ហើម អស់កម្លាំង ទឹកនោមថយចុះ |
| A — ភាពស្លេកស្លាំង (Anemia) | Myeloma ច្រានចេញកោសិកាដែលផលិតគ្រាប់ឈាមក្រហម | អស់កម្លាំង ខ្សោយ ស្លេក ដកដង្ហើមខ្លី |
| B — ឆ្អឹង (Bone) | Myeloma បង្កើតចំណុចខ្សោយ និងការស្ដើងនៅឆ្អឹង | ឈឺឆ្អឹងជាប់លាប់ (ច្រើននៅខ្នង ឬឆ្អឹងជំនីរ) បាក់ឆ្អឹងដោយរបួសតិចតួច |
ក្រៅពី CRAB មហារីក multiple myeloma អាចបង្កការឆ្លងមេរោគម្ដងហើយម្ដងទៀត ព្រោះរាងកាយមិនអាចផលិតអង់ទីករដែលដំណើរការបានគ្រប់គ្រាន់ ព្រមទាំងការស្រកទម្ងន់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ គ្រុនក្ដៅញឹកញាប់ និងស្ពឹក ឬស្រៀវដៃជើង។ អ្នកខ្លះកត់សម្គាល់ដំបូងថា ការរាប់គ្រាប់ឈាមពេញលេញ បង្ហាញភាពស្លេកស្លាំង ថា កម្រិតកាល់ស្យូម របស់ពួកគេខ្ពស់ ឬថា សូចនាករតម្រងនោម គ្រីអាទីនីន បានកើនឡើងបន្តិចម្ដងៗ មុនតម្រុយផ្សេងទៀតលេចឡើង។ នៅកម្ពុជា ភាពស្លេកស្លាំងច្រើនមានមូលហេតុញឹកញាប់ជាងនេះឆ្ងាយ ដូចជាជំងឺតាលាសឺមៀ ឬអេម៉ូក្លូប៊ីន E (Karakochuk et al., 2015)។
តើមហារីក multiple myeloma ត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យយ៉ាងដូចម្ដេច?
រោគវិនិច្ឆ័យជាធម្មតាចាប់ផ្ដើម មិនមែនដោយរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរទេ ប៉ុន្តែដោយលទ្ធផលឈាមគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល។ ដូចដែលគ្រូពេទ្យឯកទេសរោគឈាមនៃ Mayo Clinic រៀបរាប់ myeloma ច្រើនត្រូវបានសង្ស័យ ពេលតេស្តប្រចាំបង្ហាញប្រូតេអ៊ីនសរុបខ្ពស់ខុសធម្មតា ចំនួនគ្រាប់ឈាមទាប ឬតួលេខតម្រងនោមមិនប្រក្រតី។ ពីទីនោះ គ្រូពេទ្យប្រើតេស្តផ្ដោតមួយក្រុម ដើម្បីបញ្ជាក់ជំងឺ វាស់បរិមាណប្រូតេអ៊ីនដែលកំពុងផលិត និងពិនិត្យការខូចខាតសរីរាង្គ។
| តេស្ត | អ្វីដែលវាស្វែងរក |
|---|---|
| Serum protein electrophoresis (SPEP) | «កំពូលស្រួច» ប្រូតេអ៊ីន M ក្នុងឈាម |
| Immunofixation | បញ្ជាក់ប្រភេទពិតប្រាកដនៃអង់ទីករមិនប្រក្រតី |
| Serum free light chains និងសមាមាត្រ kappa/lambda | បំណែកអង់ទីករដែលផលិតលើស មានប្រយោជន៍សម្រាប់ការរកឃើញឆាប់ និងការតាមដាន |
| កម្រិត immunoglobulin (IgG, IgA) | កំណត់ថាប្រភេទអង់ទីករណាត្រូវបានផលិតលើស |
| ប្រូតេអ៊ីនសរុប និង ការរាប់គ្រាប់ឈាមពេញលេញ | ប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់ និងភាពស្លេកស្លាំង |
| កាល់ស្យូម និង គ្រីអាទីនីន | Hypercalcemia និងមុខងារតម្រងនោម |
| តេស្តទឹកនោម 24 ម៉ោង | ប្រូតេអ៊ីនក្នុងទឹកនោម រួមទាំង light chain ដែលគេស្គាល់ថា ប្រូតេអ៊ីន Bence Jones |
| ការយកសំណាកខួរឆ្អឹង | ភាគរយនៃកោសិកាប្លាស្មាមិនប្រក្រតីក្នុងខួរឆ្អឹង |
| ការថតរូបភាព (CT ទាំងខ្លួនកម្រិតទាប MRI ឬ PET) | ការខូចខាតឆ្អឹង និងដុំសាច់ |
ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យផ្លូវការ គ្រូពេទ្យស្វែងរកសមាមាត្រខ្ពស់នៃកោសិកាប្លាស្មា clonal ក្នុងខួរឆ្អឹង ជាទូទៅយ៉ាងហោចណាស់ 10% រួមជាមួយសញ្ញាយ៉ាងហោចណាស់មួយថាជំងឺកំពុងបង្កគ្រោះថ្នាក់។ គ្រោះថ្នាក់នោះអាចជាលក្ខណៈ CRAB ណាមួយ ឬសូចនាករ «កំណត់ myeloma» មួយក្នុងចំណោមច្រើន ដូចជាកម្រិតកោសិកាប្លាស្មាខ្ពស់ខ្លាំង សមាមាត្រ free light chain មិនស្មើគ្នាខ្លាំង ឬដំបៅលើសពីមួយដែលឃើញលើ MRI។ ពេលមានប្រូតេអ៊ីន ប៉ុន្តែគ្មានសញ្ញាទាំងនេះ រោគវិនិច្ឆ័យគឺ MGUS ឬ smoldering myeloma ជំនួសវិញ ហើយផែនការជាធម្មតាគឺការតាមដានដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ជាជាងការព្យាបាល។
ដំណាក់កាលនៃមហារីក multiple myeloma
នៅពេល myeloma ត្រូវបានបញ្ជាក់ ការកំណត់ដំណាក់កាលជួយរៀបរាប់ថាវារីកធ្ងន់ប៉ុណ្ណា ហើយណែនាំផែនការព្យាបាល។ ប្រព័ន្ធដែលប្រើទូលំទូលាយបំផុតសព្វថ្ងៃ គឺ Revised International Staging System (R-ISS) ដែលរួមបញ្ចូលការវាស់ប្រចាំជាច្រើន។
- Beta-2 microglobulin ប្រូតេអ៊ីនដែលកើនឡើងតាមបរិមាណ myeloma ក្នុងរាងកាយ។ សូចនាករពាក់ព័ន្ធមួយ beta-2 globulin ត្រូវបានរាយការណ៍ក្នុងតេស្តប្រូតេអ៊ីនស្តង់ដារ។
- អាល់ប៊ុយមីន ប្រូតេអ៊ីនដែលច្រើនធ្លាក់ចុះ ពេលជំងឺកាន់តែសកម្ម។
- Lactate dehydrogenase (LDH) អង់ស៊ីមដែលអាចឆ្លុះបញ្ចាំងថាកោសិកាផ្លាស់ប្ដូរលឿនប៉ុណ្ណា។
- Cytogenetics មានន័យថាការផ្លាស់ប្ដូរក្រូម៉ូសូមជាក់លាក់ក្នុងកោសិកា myeloma ដែលរកឃើញក្នុងសំណាកខួរឆ្អឹង។
ដំណាក់កាលទី 1 រៀបរាប់ជំងឺហានិភ័យទាបជាមួយសូចនាករល្អ ចំណែកដំណាក់កាលទី 3 រៀបរាប់ជំងឺហានិភ័យខ្ពស់។ ការកំណត់ដំណាក់កាលមិនមែនជាការទាយសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗទេ វាជាឧបករណ៍មួយក្នុងចំណោមច្រើន ហើយក្រុមថែទាំរបស់អ្នកថ្លឹងវារួមជាមួយអាយុ មុខងារតម្រងនោម និងសុខភាពទូទៅរបស់អ្នក។
ជម្រើសព្យាបាលមហារីក multiple myeloma
បច្ចុប្បន្ន មិនទាន់មានការព្យាបាលជាដាច់សម្រាប់មហារីក multiple myeloma ទេ ប៉ុន្តែវាអាចព្យាបាលបានល្អណាស់ ហើយការព្យាបាលបានផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ។ គោលបំណងគឺគ្រប់គ្រងជំងឺ បន្ធូររោគសញ្ញា ការពារឆ្អឹង និងតម្រងនោម និងរក្សាសុខភាពអ្នកឱ្យបានយូរបំផុត។ យោងតាមវិទ្យាស្ថានមហារីកជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក ការព្យាបាលអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងលើដំណាក់កាល និងថាតើជំងឺកំពុងបង្ករោគសញ្ញាឬអត់។
សម្រាប់ MGUS និង smoldering myeloma ភាគច្រើន វិធីស្តង់ដារគឺការរង់ចាំតាមដាន ជាមួយតេស្តឈាម និងការពិនិត្យទៀងទាត់ ប៉ុន្តែគ្មានការព្យាបាលដោយថ្នាំទេ។ ការព្យាបាលស្ថានភាពដំបូងទាំងនេះឆាប់ពេក មិនត្រូវបានបង្ហាញថាជួយឱ្យមនុស្សរស់នៅបានយូរជាងទេ ក្រៅពីការសាកល្បងគ្លីនិក។
ពេល myeloma សកម្មត្រូវការការព្យាបាល គ្រូពេទ្យជាធម្មតារួមបញ្ចូលថ្នាំពីគ្រួសារផ្សេងៗ ព្រោះការវាយប្រហារមហារីកតាមច្រើនវិធីក្នុងពេលតែមួយ មានប្រសិទ្ធភាពជាងថ្នាំតែមួយ។
| ប្រភេទការព្យាបាល | របៀបដែលវាដំណើរការ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| Proteasome inhibitor | រារាំងការកែច្នៃប្រូតេអ៊ីនរបស់កោសិកា ដូច្នេះកោសិកា myeloma ស្លាប់ | Bortezomib, carfilzomib |
| Immunomodulator | ជំរុញការវាយប្រហាររបស់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ និងពន្យឺតការលូតលាស់មហារីក | Lenalidomide, pomalidomide |
| អង់ទីករ monoclonal | អង់ទីករផលិតក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលតម្រង់ទៅសូចនាករ (CD38) លើកោសិកា myeloma | Daratumumab, isatuximab |
| Corticosteroid | កាត់បន្ថយការរលាក និងជួយសម្លាប់កោសិកា myeloma | Dexamethasone |
| ការប្ដូរកោសិកាដើម | គីមីព្យាបាលកម្រិតខ្ពស់ បន្ទាប់មកសង្គ្រោះដោយកោសិកាដើមរបស់អ្នកខ្លួនឯង | Autologous transplant |
មនុស្សជាច្រើនដែលមានសុខភាពគ្រប់គ្រាន់ ទទួលការប្ដូរកោសិកាដើមខ្លួនឯង (autologous) ក្រោយការព្យាបាលដោយថ្នាំលើកដំបូង ច្រើនបន្តដោយការព្យាបាលថែទាំកម្រិតទាប ដើម្បីរក្សាជំងឺឱ្យស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង។ ពេល myeloma ត្រឡប់មកវិញ ឬឈប់ឆ្លើយតប ជម្រើសថ្មីៗអាចជួយ រួមទាំងការព្យាបាលដោយកោសិកា CAR T (កោសិកាភាពស៊ាំដែលកែច្នៃក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីតាមប្រមាញ់ myeloma) និងអង់ទីករ bispecific (ថ្នាំដែលភ្ជាប់កោសិកាភាពស៊ាំរបស់អ្នកជំងឺខ្លួនឯងទៅនឹងមហារីក)។ ការថែទាំគាំទ្រក៏សំខាន់ដូចគ្នា៖ ថ្នាំពង្រឹងឆ្អឹង ការព្យាបាលភាពស្លេកស្លាំង និងការឆ្លងមេរោគ និងវិធានការការពារតម្រងនោម សុទ្ធតែជួយឱ្យមនុស្សមានអារម្មណ៍ប្រសើរ និងនៅសកម្ម។ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកជ្រើសរើសការរួមបញ្ចូលផ្អែកលើជំងឺរបស់អ្នក ជំងឺផ្សេងទៀត និងចំណូលចិត្តរបស់អ្នក។ នៅកម្ពុជា មជ្ឈមណ្ឌលមហារីកជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែតក្នុងឆ្នាំ 2018 (អង្គការសុខភាពពិភពលោក) ហើយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអាចណែនាំកន្លែងបញ្ជូនសម្រាប់ការថែទាំឯកទេស។
ការរស់នៅជាមួយមហារីក multiple myeloma និងទស្សនវិស័យ
មហារីក multiple myeloma ជាធម្មតាជាជំងឺរយៈពេលវែង ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងច្រើនឆ្នាំ ជាមួយរយៈពេលព្យាបាល រយៈពេលធូរស្រាល (remission) និងការតាមដានទៀងទាត់នៅចន្លោះ។ ការធូរស្រាលមានន័យថាជំងឺស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង ហើយប្រូតេអ៊ីនមិនប្រក្រតីបានធ្លាក់ចុះ មិនមែនថាមហារីកបាត់ជារៀងរហូតទេ ដូច្នេះក្រុមរបស់អ្នកបន្តតាមដានប្រូតេអ៊ីន M និង free light chain ដើម្បីចាប់ការប្រែប្រួលណាមួយឱ្យបានឆាប់។
ការរស់រានបានប្រសើរឡើងយ៉ាងច្រើន។ តួលេខពីកម្មវិធី SEER នៃវិទ្យាស្ថានមហារីកជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក បង្ហាញថា នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ប្រហែល 6 ក្នុង 10 នាក់នៅរស់ប្រាំឆ្នាំក្រោយរោគវិនិច្ឆ័យ ហើយលទ្ធផលបន្តប្រសើរឡើង ពេលការព្យាបាលថ្មីៗមកដល់។ តួលេខទាំងនេះជាមធ្យមភាគផ្អែកលើមនុស្សដែលត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យច្រើនឆ្នាំមុន ហើយវាប្រែប្រួលខ្លាំងតាមដំណាក់កាល ហ្សែន អាយុ និងរបៀបដែលជំងឺឆ្លើយតប ដូច្នេះវាមិនអាចទាយផ្លូវរបស់មនុស្សម្នាក់បានទេ។ លទ្ធផលក៏អាស្រ័យលើលទ្ធភាពទទួលបានការព្យាបាលនៅក្នុងប្រទេសនីមួយៗដែរ។ មនុស្សជាច្រើនរស់នៅបានល្អយូរ ធ្វើការ ធ្វើដំណើរ និងនៅសកម្មនៅចន្លោះការព្យាបាល។
តើពេលណាគួរជួបគ្រូពេទ្យ?
រោគសញ្ញាភាគច្រើនដែលទាក់ទងនឹង myeloma មានការពន្យល់ញឹកញាប់ និងគ្មានគ្រោះថ្នាក់ជាងនេះឆ្ងាយ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាគួរនិយាយជាមួយគ្រូពេទ្យ ប្រសិនបើអ្នកកត់សម្គាល់ឃើញណាមួយខាងក្រោម ជាពិសេសប្រសិនបើច្រើនជាងមួយកើតព្រមគ្នា ឬរោគសញ្ញានៅតែបន្ត៖
- ឈឺឆ្អឹងដែលមានរយៈពេលច្រើនសប្ដាហ៍ ជាពិសេសនៅខ្នង ឬឆ្អឹងជំនីរ ឬឆ្អឹងដែលបាក់ក្រោយការទង្គិចតិចតួច
- អស់កម្លាំង ឬដកដង្ហើមខ្លីខុសធម្មតា និងយូរ ដែលអាចបង្ហាញភាពស្លេកស្លាំង
- ការឆ្លងមេរោគញឹកញាប់ ឬពិបាកជា
- រោគសញ្ញានៃកាល់ស្យូមខ្ពស់ ដូចជាស្រេកទឹកខ្លាំង ទល់លាមក វង្វេង ឬនោមញឹក
- ទឹកនោមមានពពុះ ហើម ឬសញ្ញាផ្សេងទៀតនៃបញ្ហាតម្រងនោម
- លទ្ធផលឈាមមិនប្រក្រតី ដូចជាប្រូតេអ៊ីនសរុបខ្ពស់ ឬកាល់ស្យូមកើនឡើង ដែលគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកចង់ស៊ើបអង្កេត
ការស្វែងរកយោបល់មិនមានន័យថាអ្នកមានមហារីកទេ។ វាគ្រាន់តែអនុញ្ញាតឱ្យគ្រូពេទ្យស្នើតេស្តត្រឹមត្រូវ និងដកលទ្ធភាពចេញ ដែលជាអ្វីដែលរោគវិនិច្ឆ័យឆាប់ និងត្រឹមត្រូវពឹងផ្អែក។ ប្រសិនបើមានការវង្វេងភ្លាមៗ ឬខ្សោយខ្លាំង សូមទូរស័ព្ទរថយន្តសង្គ្រោះបន្ទាន់លេខ 119។
សទ្ទានុក្រម
| ពាក្យ | និយមន័យ |
|---|---|
| ប្រូតេអ៊ីន Bence Jones | បំណែកអង់ទីករសេរី (light chain) ដែលឆ្លងចូលទឹកនោម ចំពោះមនុស្សជាច្រើនដែលមាន myeloma។ |
| ការយកសំណាកខួរឆ្អឹង | តេស្តដែលយកសំណាកខួរឆ្អឹងតូចមួយ ដើម្បីវាស់ភាគរយនៃកោសិកាប្លាស្មាមិនប្រក្រតី។ |
| លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ CRAB | សញ្ញាបួននៃការខូចខាតសរីរាង្គទាក់ទងនឹង myeloma៖ កាល់ស្យូមខ្ពស់ (Calcium) បញ្ហាតម្រងនោម (Renal) ភាពស្លេកស្លាំង (Anemia) និងការខូចខាតឆ្អឹង (Bone)។ |
| Free light chain | បំណែកតូចៗនៃអង់ទីករដែលវាស់ក្នុងឈាម សមាមាត្រ kappa/lambda ជួយរក និងតាមដាន myeloma។ |
| ប្រូតេអ៊ីន M (ប្រូតេអ៊ីន monoclonal) | អង់ទីករមិនប្រក្រតីតែមួយប្រភេទ ដែលផលិតដោយកោសិកា myeloma ប្រើដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងតាមដានជំងឺ។ |
| MGUS | Monoclonal gammopathy of undetermined significance ស្ថានភាពមុនស្ងាត់ស្ងៀម ដែលមានប្រូតេអ៊ីន M បន្តិច និងគ្មានរោគសញ្ញា។ |
| កោសិកាប្លាស្មា | គ្រាប់ឈាមសដែលជាធម្មតាផលិតអង់ទីករ ហើយក្លាយជាមហារីកក្នុង myeloma។ |
| Proteasome inhibitor | ថ្នាំ myeloma ប្រភេទមួយ ដែលរារាំងប្រព័ន្ធកែច្នៃប្រូតេអ៊ីនរបស់កោសិកា។ |
| Smoldering myeloma | ដំណាក់កាលកណ្ដាល ដែលមានប្រូតេអ៊ីនមិនប្រក្រតីច្រើនជាង MGUS ប៉ុន្តែនៅតែគ្មានការខូចខាតសរីរាង្គ។ |
| ការប្ដូរកោសិកាដើម | គីមីព្យាបាលកម្រិតខ្ពស់ បន្ទាប់មកសង្គ្រោះដោយកោសិកាដើមឈាមដែលរក្សាទុករបស់អ្នកជំងឺខ្លួនឯង។ |
សំណួរដែលសួរញឹកញាប់
តើមហារីក multiple myeloma តពូជ ឬកើតក្នុងគ្រួសារឬទេ?
មហារីក multiple myeloma ជាធម្មតាមិនតពូជទេ ហើយមនុស្សភាគច្រើនដែលកើតវាគ្មានប្រវត្តិគ្រួសារទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការមានសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធដែលមាន myeloma ឬ MGUS បង្កើនហានិភ័យរបស់អ្នកបន្តិច ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលហ្សែនខ្លះ។ ការផ្លាស់ប្ដូរដែលជំរុញ myeloma កើតក្នុងកោសិកាប្លាស្មាក្នុងជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ វាមិនត្រូវបានបន្តដូចពណ៌ភ្នែកទេ។ ប្រសិនបើសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធច្រើននាក់ធ្លាប់មាន myeloma ឬមហារីកឈាមពាក់ព័ន្ធ សូមប្រាប់គ្រូពេទ្យរបស់អ្នក ដើម្បីឱ្យលទ្ធផលរបស់អ្នកត្រូវបានបកស្រាយដោយគិតពីបរិបទនោះ។
តើមហារីក multiple myeloma អាចព្យាបាលជាបានទេ ហើយការធូរស្រាលមានន័យយ៉ាងណា?
បច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានការព្យាបាលជាដាច់សម្រាប់មហារីក multiple myeloma ទេ ប៉ុន្តែវាអាចព្យាបាលបានល្អណាស់ ហើយមនុស្សជាច្រើនរស់នៅបានល្អជាមួយវាច្រើនឆ្នាំ។ ការព្យាបាលមានគោលដៅធូរស្រាល (remission) មានន័យថាជំងឺត្រូវបាននាំមកក្រោមការគ្រប់គ្រង ហើយប្រូតេអ៊ីនមិនប្រក្រតីធ្លាក់ចុះ ពេលខ្លះដល់កម្រិតរកមិនឃើញ។ ការធូរស្រាលមិនដូចគ្នានឹងការជាដាច់ទេ ព្រោះជំងឺអាចត្រឡប់មកវិញ ហេតុនេះហើយការតាមដាននៅតែបន្ត ទោះពេលអ្នកមានអារម្មណ៍ធម្មតាក៏ដោយ។ ដោយសារការព្យាបាលបន្តប្រសើរឡើង ទស្សនវិស័យសព្វថ្ងៃល្អជាងអ្វីដែលស្ថិតិចាស់បង្ហាញ។
តើសញ្ញាដំបូងនៃមហារីក multiple myeloma ជាធម្មតាជាអ្វី?
ច្រើនតែគ្មានសញ្ញាដំបូងច្បាស់លាស់ទេ ហើយជំងឺនេះច្រើនត្រូវបានរកឃើញដោយចៃដន្យ ក្នុងតេស្តឈាមដែលធ្វើដោយហេតុផលផ្សេង។ ពេលរោគសញ្ញាដំបូងលេចឡើង វាច្រើនបំផុតជាការឈឺឆ្អឹងជាប់លាប់ ជាពិសេសនៅខ្នង ឬឆ្អឹងជំនីរ ឬអស់កម្លាំងដោយមិនដឹងមូលហេតុ ដែលបង្កដោយភាពស្លេកស្លាំង។ ការឆ្លងមេរោគម្ដងហើយម្ដងទៀត និងកម្រិតកាល់ស្យូម ឬប្រូតេអ៊ីនកើនឡើងក្នុងតេស្តឈាមប្រចាំ ជាតម្រុយដំបូងទូទៅផ្សេងទៀត។ គ្មានមួយណាក្នុងចំណោមនេះបង្ហាញ myeloma ដោយខ្លួនឯងទេ ព្រោះនីមួយៗមានមូលហេតុញឹកញាប់ជាងនេះច្រើន ប៉ុន្តែការរួមបញ្ចូលគ្នាគួរស៊ើបអង្កេត។
តើមហារីក multiple myeloma ដូចគ្នានឹងមហារីកឆ្អឹងឬទេ?
ទេ។ ទោះបី myeloma ច្រើនធ្វើឱ្យខូចឆ្អឹង និងបង្កការឈឺឆ្អឹង វាជាមហារីកនៃកោសិកាប្លាស្មាក្នុងខួរឆ្អឹង មិនមែនជាមហារីកដែលចាប់ផ្ដើមក្នុងឆ្អឹងខ្លួនឯងទេ។ មហារីកឆ្អឹងពិតប្រាកដ ដូចជា osteosarcoma ចាប់ផ្ដើមក្នុងជាលិកាឆ្អឹង។ ការច្រឡំនេះអាចយល់បាន ព្រោះឆ្អឹងខ្សោយ និងការបាក់ឆ្អឹងកើតញឹកញាប់ក្នុង myeloma ប៉ុន្តែជំងឺ និងការព្យាបាលរបស់វាខុសគ្នាខ្លាំងពីមហារីកឆ្អឹងបឋម។
តើមហារីក multiple myeloma អាចលេចឡើងក្នុងតេស្តឈាមប្រចាំបានទេ?
ច្រើនតែបាន យ៉ាងហោចណាស់ជាតម្រុយ។ តេស្តប្រចាំអាចបង្ហាញភាពស្លេកស្លាំង ប្រូតេអ៊ីនសរុបខ្ពស់ កាល់ស្យូមកើនឡើង ឬលទ្ធផលតម្រងនោមមិនប្រក្រតី ដែលណាមួយអាចជំរុញឱ្យគ្រូពេទ្យពិនិត្យបន្ថែម។ ទោះជាយ៉ាងណា ការបញ្ជាក់រោគវិនិច្ឆ័យតម្រូវឱ្យមានតេស្តជាក់លាក់ ដូចជា protein electrophoresis ការវាស់ free light chain ការយកសំណាកខួរឆ្អឹង និងការថតរូបភាព។ ដូច្នេះតេស្តប្រចាំអាចលើកទង់សញ្ញាព្រមាន ប៉ុន្តែវាមិនអាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ myeloma ដោយខ្លួនឯងទេ។
តើមហារីក multiple myeloma តែងតែជាដំណាក់កាលចុងក្រោយឬទេ?
មហារីក multiple myeloma ជាមហារីកធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ុន្តែការហៅវាថា «ដំណាក់កាលចុងក្រោយ» ធ្វើឱ្យយល់ខុស សម្រាប់មនុស្សជាច្រើនសព្វថ្ងៃ។ វាជាធម្មតាត្រូវបានព្យាបាលជាជំងឺរយៈពេលវែង ដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន ជាមួយការព្យាបាលដែលគ្រប់គ្រងជំងឺ តាមវដ្តធូរស្រាល និងការតាមដានម្ដងហើយម្ដងទៀត។ ការរស់រានបានប្រសើរឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ហើយនៅតែបន្តប្រសើរ ហើយទស្សនវិស័យរបស់មនុស្សម្នាក់អាស្រ័យលើដំណាក់កាល ហ្សែននៃជំងឺ អាយុ និងរបៀបដែលវាឆ្លើយតបនឹងការព្យាបាល។ គ្រូពេទ្យឯកទេសរោគឈាមរបស់អ្នកអាចផ្ដល់រូបភាពជាក់ស្ដែងបំផុតសម្រាប់ស្ថានភាពរបស់អ្នក។
ប្រភពឯកសារ
- National Cancer Institute — Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma) Treatment (PDQ), Patient Version
- Mayo Clinic — Multiple myeloma: Symptoms and causes
- Cleveland Clinic — Multiple Myeloma: Symptoms, Causes and Treatment
- WHO Western Pacific — 1 in 5 Cambodian adults are at risk of stroke as noncommunicable disease risks increase
- Karakochuk CD, et al. — Genetic Hemoglobin Disorders Rather Than Iron Deficiency Are a Major Predictor of Hemoglobin Concentration in Women of Reproductive Age in Rural Prey Veng, Cambodia — Journal of Nutrition, 2015
- GOV.UK — Cambodia: getting help (លេខសង្គ្រោះបន្ទាន់)
អានបន្ថែម
- របៀបអានលទ្ធផលតេស្តឈាមរបស់អ្នក៖ ការណែនាំសាមញ្ញ
- លទ្ធផលតេស្តឈាមមិនប្រក្រតី៖ អត្ថន័យរបស់វា
- សូចនាករមហារីក៖ អត្ថន័យ ការប្រើប្រាស់ និងដែនកំណត់
- Immunoglobulin A (IgA)៖ ការយល់ដឹងពីតេស្តឈាមរបស់អ្នក
- មហារីកកូនកណ្ដុរ៖ រោគសញ្ញា មូលហេតុ និងការព្យាបាល
យល់ពីលទ្ធផលមន្ទីរពិសោធន៍របស់អ្នកជាមួយ AI DiagMe
មហារីក multiple myeloma ច្រើនត្រូវបានរកឃើញដំបូងតាមតេស្តឈាមប្រចាំថ្ងៃ ដូច្នេះការយល់ពីតួលេខរបស់អ្នកផ្ទាល់ អាចធ្វើឱ្យស្ងប់ចិត្ត និងមានប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ។ AI DiagMe ជួយឱ្យអ្នកយល់ពីសូចនាករដែលសំខាន់ក្នុងបរិបទនេះ ដូចជាប្រូតេអ៊ីនសរុប protein electrophoresis និង gamma globulin កាល់ស្យូម និង មុខងារតម្រងនោម ដែលពន្យល់ជាភាសាងាយយល់។ វាត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីជួយឱ្យអ្នកយល់ពីលទ្ធផលរបស់អ្នក និងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការណាត់ជួប មិនមែនដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺ ឬជំនួសគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកទេ។
➡️ ទទួលការបកស្រាយលទ្ធផលរបស់អ្នកក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននាទី
