Губењето тежина без да се трудите е симптом што лесно се занемарува, а тешко се толкува. Студија објавена во PLOS Medicine во септември 2026 година од истражувачи на Универзитетот Оксфорд постави практично прашање: кога некој необјасниво губи тежина, можат ли анализите на крв што лекарот веќе ги бара, и начинот на кој тие резултати се менуваат низ времето, да покажат кој има поголема веројатност да има рак? Одговорот е претпазливо „да“.
Оваа статија објаснува што направи тимот, што откри, што не докажува и што значи тоа за начинот на кој ги читате сопствените резултати. Ако најнапред сакате да ги знаете основите за повторените анализи, прочитајте како се менуваат резултатите од крв низ времето.
Необјасниво губење тежина: што проучуваа истражувачите од Оксфорд
Тимот анализираше картони од примарната здравствена заштита на повеќе од 275 000 пациенти со необјасниво губење тежина. Овој симптом може да се јави кај неколку видови рак, но и кај болести на тироидната жлезда, дијабетес, болести на органите за варење и депресија. Кај околу 14 000 од овие пациенти бил откриен рак во рок од шест месеци.
Истражувачите разгледаа 26 анализи на крв што вообичаено се користат во примарната заштита. Споредија како се разликуваат резултатите, и како се менуваат низ времето, кај пациентите на кои подоцна им бил откриен рак и кај оние на кои не им бил. Тоа беше ретроспективна кохортна студија, што значи дека ги разгледа постоечките картони наназад, наместо да следи нови доброволци.
Неколку од овие анализи, како леукоцитите, еритроцитите, хематокритот и тромбоцитите, се дел од рутинската крвна слика. За тоа што значи секој ред, прочитајте го нашиот водич за комплетната крвна слика.
Што откриле
Од 26 анализи, кај 23 трендовите беа поврзани со вкупниот ризик од рак. Некои обрасци укажуваа на одредени видови рак:
- Промените во бројот на леукоцити и неутрофили беа поврзани со рак на белите дробови.
- Промените во бројот на еритроцити, хематокритот и односот тромбоцити/лимфоцити беа поврзани со рак на простатата.
- Неколку наоди засновани на трендови го препознаваа ракот подобро од еден абнормален резултат, откако ќе се земеа предвид возраста и полот на пациентот.
Водечкиот автор Brian Nicholson истакна една практична поента: резултатите стануваат попрецизни за рак кога ќе се додадат возраста и полот, пресметка што лабораторијата лесно би можела да ја направи.
Еден резултат, прилагоден резултат, тренд
| Пристап | Што гледа | Главна предност | Главно ограничување |
|---|---|---|---|
| Еден резултат | Дали денешната вредност е над или под референтните вредности на лабораторијата? | Едноставен и достапен насекаде | Може да пропушти промени што остануваат во нормалниот опсег |
| Резултат прилагоден за возраст и пол | Истата вредност, протолкувана според возраста и полот | Поблиску до поединецот | Сепак е само еден момент |
| Тренд низ времето | Како се движи вредноста низ неколку анализи | Ги користи Вашите сопствени вообичаени вредности | Бара повторени анализи и добро чувани наоди |
Зошто необјаснивото губење тежина заслужува внимание
Ненамерното губење на повеќе од 5 % од телесната тежина за 6 до 12 месеци е причина за преглед кај лекар. Mayo Clinic го опишува токму тој праг, што значи околу 3,6 kg за возрасен од 72 kg. MedlinePlus дава сличен праг: повеќе од 4,5 kg или 5 % од вообичаената телесна тежина. Кај постарите луѓе и кај оние што веќе имаат болести, проценка може да биде потребна и по помало губење.
Причини освен рак
Ракот е само едно од можните објаснувања. Стручните извори наведуваат многу други:
- Зголемена функција на тироидната жлезда или неоткриен дијабетес.
- Болести на органите за варење, како целијачна болест, Кронова болест или улцерозен колитис.
- Депресија, анксиозност и губење апетит.
- Хронични инфекции и некои лекови.
Вообичаената проценка вклучува клинички преглед, детална анамнеза, анализи на крв и урина и, ако е потребно, снимања. Ако првите резултати не се јасни, лекарите понекогаш предлагаат следење од еден до шест месеци, со дневник на исхраната.
Кои анализи на крв обично се прават
Точниот список зависи од Вашата историја и симптоми. Во Северна Македонија овие анализи ги бара Вашиот матичен лекар со упат за лабораторија што има договор со ФЗОМ; можете да ги направите и без упат во приватна лабораторија. Најчести примери:
| Анализа | Што може да покаже |
|---|---|
| Комплетна крвна слика | Анемија, инфекција, воспаление, промени во тромбоцитите |
| Глукоза (mmol/L) и HbA1c (%) | Висок шеќер во крвта, можен знак за дијабетес |
| Тироидни хормони (TSH, FT4) | Зголемена функција на тироидната жлезда |
| Феритин и показатели за железо | Недостиг на железо или проблеми со неговите резерви |
За две од нив, прочитајте како да ги читате резултатите за HbA1c и што значат вредностите на феритин.
Најнови научни достигнувања
Студијата од Оксфорд е дел од растечка низа истражувања за трендовите во анализите на крв. Еве што додаваат неодамнешните прегледи и студии, на едноставен јазик.
Трендовите може да се важни и во нормалниот опсег
Систематски преглед од 2024 година ги собра студиите за трендовите во анализите на крв и неоткриениот рак. Најчесто проучувани анализи беа хемоглобинот, Ц-реактивниот протеин (CRP) и глукозата на гладно, а најчесто проучувани видови рак беа ракот на панкреасот и колоректалниот рак. Растечките или опаѓачките трендови кај некои анализи беа поврзани со неколку видови рак, но за многу комбинации анализа–рак доказите беа ограничени или ги немаше. Што менува ова за Вас: резултатот може да е во референтните вредности, а сепак да вреди да се разговара за него ако многу се поместил од Вашите вообичаени вредности.
Постојат алатки за предвидување, но не се подготвени за сите
Преглед од 2025 година ги разгледа моделите што користат трендови во анализите на крв за проценка на ризикот од рак. Повеќето се потпираа на комплетната крвна слика и беа изградени главно за колоректален рак. Најпознатиот од нив покажа разумни резултати при надворешна проверка, но многу модели ретко беа темелно тестирани. Што менува ова за Вас: овие алатки еден ден може да им помогнат на лекарите да одлучат кому му требаат дополнителни испитувања, но тие не се дијагностички тестови.
Сигналите може да се појават месеци пред дијагнозата
Британска студија на случаи и контроли од 2025 година, кај луѓе со нејасни симптоми во стомакот, покажа дека абнормалните резултати од крв стануваат почести во месеците пред дијагнозата на рак, а најчеста абнормалност беа покачените маркери на воспаление. Што менува ова за Вас: трајните симптоми заедно со необични резултати се причина за разговор со Вашиот лекар, а не за сопствени заклучоци.
Што оваа студија не покажува
Ова е една ретроспективна студија кај пациенти што веќе необјасниво губеле тежина, па нејзините наоди не важат за секој што дава крв. Резимеата што ги разгледавме не наведуваат детални статистички мерки, како предвидувачките вредности, а авторите планираат да проучат и други нејасни симптоми, како заморот и повраќањето. Трендовите во анализите на крв не поставуваат дијагноза на рак. Најмногу што можат е да им помогнат на лекарите да одредат кого прво да испитаат понатаму.
Како да ги користите Вашите резултати
Чувајте копии од претходните наоди и за секој запишете го датумот и лабораторијата. Ако сте на јавно здравствено осигурување, многу лабораториски наоди можете да ги најдете и во државната апликација „Мое Здравје“, со најава преку eID. Кога ќе добиете нов наод, споредете го со претходните, наместо да гледате само кои вредности се означени како надвор од опсегот. Ако некоја вредност јасно се поместила во една насока или губите тежина без да се трудите, понесете ги наодите на прегледот.
Кога да разговарате со Вашиот лекар
- Сте изгубиле повеќе од 5 % од телесната тежина за 6 до 12 месеци, без да се трудите.
- Губењето тежина е придружено со треска, ноќно потење, болки во коските, прекумерна жед или кашлица што не поминува.
- Забележувате крв во столицата, трајна промена во празнењето на цревата или тешкотии при голтање.
- Вашите резултати видливо се промениле помеѓу две анализи, дури и ако секој е во референтните вредности.
Не чекајте до следниот редовен преглед ако важат неколку од овие точки: закажете кај Вашиот матичен лекар што поскоро. При тешки симптоми побарајте итна помош (112 или 194).
Речник
- Ретроспективна кохортна студија: студија што ги разгледува постоечките картони наназад за да спореди групи низ времето.
- Хематокрит: делот од волуменот на крвта што го сочинуваат еритроцитите (во L/L или %).
- Неутрофили: најчестите леукоцити, кои први реагираат на инфекција.
- Однос тромбоцити/лимфоцити: бројот на тромбоцити поделен со бројот на лимфоцити, едноставен показател поврзан со воспалението.
- Референтни вредности: опсегот на вредности што се гледа кај повеќето здрави луѓе, одреден од секоја лабораторија.
Најчести прашања
Може ли анализа на крв да ми каже дали необјаснивото губење тежина е рак?
Не. Анализите на крв може да покажат траги, како анемија, воспаление или абнормален шеќер во крвта, но не поставуваат дијагноза на рак. Вашиот лекар одлучува кои дополнителни испитувања се потребни.
Колкаво губење тежина се смета за необјасниво?
Mayo Clinic и MedlinePlus како праг наведуваат повеќе од 5 % од телесната тежина за 6 до 12 месеци, или повеќе од 4,5 kg, кога губењето не е намерно.
Дали нормалните резултати од крв се смирувачки?
Често да, но не секогаш. Истражувачите проверуваат дали промените што остануваат во нормалниот опсег носат информации. Ако симптомите траат, кажете му на Вашиот лекар дури и кога резултатите се нормални.
Кои анализи на крв се менуваат пред дијагнозата на рак?
Студиите укажуваат, меѓу другото, на леукоцитите, еритроцитите, тромбоцитите и маркерите на воспаление. Обрасецот се разликува помеѓу видовите рак и помеѓу луѓето, па не може да се потпрете на една единствена анализа.
Извори
- EurekAlert: Blood test trends may help identify patients at increased risk of cancer (University of Oxford, PLOS Medicine, септември 2026)
- PLOS Medicine, DOI 10.1371/journal.pmed.1004956
- Mayo Clinic: Unexplained weight loss, when to see a doctor
- MedlinePlus: Weight loss, unintentional
- Cleveland Clinic: Unexplained weight loss, causes and testing
- The Association between Blood Test Trends and Undiagnosed Cancer: A Systematic Review and Critical Appraisal (Virdee и сор., 2024, Cancers)
- Clinical Prediction Models Incorporating Blood Test Trend for Cancer Detection (Virdee и сор., 2025, JMIR Cancer)
- A UK population-based case-control study of blood tests before cancer diagnosis in patients with non-specific abdominal symptoms (Rafiq и сор., 2025, British Journal of Cancer)
- Министерство за здравство — апликација „Мое Здравје“ (лабораториски наоди, упати, извештаи)
Други статии
- Крвна слика и биохемија: што мери секоја
- Тестови за рано откривање на повеќе видови рак: новото во 2026
- Анализа на крв за рак на дебело црево по одобрувањето од FDA
- Анализи на крв за рак на белите дробови: нови истражувања
Разберете ги резултатите од Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Споредувањето неколку наоди е полесно со помош. Разберете ги Вашите наоди со AI DiagMe: вештачка интелигенција проверена од одбор на лекари, со податоци чувани во Европската унија.
