เริมที่คอ: อาการ สาเหตุ และการรักษา

เริมที่คอ คือชื่อที่ใช้เรียกกันทั่วไปสำหรับการติดเชื้อบริเวณลำคอและด้านหลังของช่องปาก ซึ่งเกิดจากไวรัสเฮอร์พีส์ซิมเพล็กซ์ หากอ่านแล้วรู้สึกกังวล ขอบอกข้อเท็จจริงที่สำคัญที่สุดในหน้านี้ก่อนเลย: ไวรัสที่ทำให้เกิดเริมในช่องปากและลำคอส่วนใหญ่คือ HSV-1 และคนส่วนใหญ่ที่มีเชื้อนี้ได้รับมาตั้งแต่วัยเด็กผ่านการสัมผัสธรรมดา ๆ ในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการจูบจากญาติ การใช้ช้อนร่วมกัน หรือการส่งแก้วน้ำต่อกันบนโต๊ะอาหาร สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกศีรษะและใบหน้าแห่งชาติ (National Institute of Dental and Craniofacial Research) ประมาณการว่าผู้ใหญ่ชาวอเมริกันเกือบ 90 เปอร์เซ็นต์เคยติดเชื้อนี้มาแล้ว และส่วนใหญ่ไม่เคยรู้ตัวเลย การมีเชื้อไวรัสนี้อยู่ในร่างกายไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับตัวคุณในฐานะบุคคลแต่อย่างใด

ในบทความนี้ คุณจะได้เรียนรู้ว่าเริมที่คอคืออะไรกันแน่ การติดเชื้อครั้งแรกแตกต่างจากการกำเริบในภายหลังอย่างไร โรคที่มักสับสนกันมีอะไรบ้าง แพทย์แยกแยะโรคเหล่านี้ได้อย่างไร การรักษาเป็นอย่างไร และสัญญาณเตือนที่บ่งบอกว่าควรรีบพบแพทย์โดยไม่รอช้า

เริมที่คอคืออะไรกันแน่

เริม (Herpes simplex) เป็นไวรัสที่ติดเชื้อที่ผิวหนังและเยื่อบุชุ่มชื้นของปาก คอ และอวัยวะเพศ เมื่อไวรัสฝังตัวอยู่ในเนื้อเยื่อบริเวณด้านหลังของปากและลำคอส่วนบน แพทย์เรียกภาวะนี้ว่า คออักเสบจากเริม (herpetic pharyngitis) และเมื่อลุกลามไปยังเหงือก ลิ้น กระพุ้งแก้มด้านใน และริมฝีปากด้วย ซึ่งเป็นรูปแบบที่พบบ่อยในเด็กเล็กที่เพิ่งสัมผัสเชื้อไวรัสนี้เป็นครั้งแรก แพทย์จะเรียกว่า ปากอักเสบจากเริม (herpetic gingivostomatitis)

ไวรัสชนิดนี้มีพฤติกรรมที่แปลกออกไปหลังการติดเชื้อครั้งแรก แทนที่จะถูกกำจัดออกไป มันจะเดินทางตามเส้นประสาทและหลบซ่อนอยู่อย่างเงียบ ๆ ในกลุ่มเซลล์ประสาทบริเวณฐานของกะโหลกศีรษะ และอยู่ที่นั่นตลอดชีวิต ส่วนใหญ่แล้วมันจะไม่ทำอะไรเลย แต่บางครั้งก็เดินทางกลับลงมาตามเส้นประสาทสู่ผิวหนัง ซึ่งนั่นคือสิ่งที่ทำให้เกิดแผลเริมที่ริมฝีปาก หรือในบางกรณีที่พบน้อยกว่า อาจเกิดแผลลึกเข้าไปในช่องปากและลำคอ

การที่ไวรัสอาศัยอยู่ในร่างกายตลอดชีวิตนี้เองที่ทำให้ไม่มีทางรักษาให้หายขาดได้ และยังเป็นเหตุผลว่าทำไมการพูดว่า "เป็นเริม" จึงเป็นคำอธิบายที่ไม่ค่อยตรงความเป็นจริงสำหรับคนส่วนใหญ่ สำหรับคนส่วนใหญ่แล้ว มันเป็นเพียงผู้โดยสารที่หลับใหลอยู่ ซึ่งแทบไม่แสดงตัวออกมาเลย หรืออาจไม่แสดงออกมาเลยตลอดชีวิต

HSV-1 และ HSV-2 อธิบายอย่างตรงไปตรงมา ไม่มีการตีตรา

ไวรัสเฮอร์พีส์ซิมเพล็กซ์มีอยู่ 2 ชนิดที่มีความใกล้เคียงกัน และการตั้งชื่อของมันได้สร้างความวิตกกังวลโดยไม่จำเป็นมาอย่างมาก

HSV-1 เป็นสาเหตุหลักของเริมที่ปากและลำคอ พบได้บ่อยมากทั่วโลก และตามที่ ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (Centers for Disease Control and Prevention) ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า คนส่วนใหญ่ที่มีเริมในช่องปากได้รับเชื้อในช่วงวัยเด็กหรือวัยหนุ่มสาวจากการสัมผัสน้ำลายโดยไม่ใช่ทางเพศสัมพันธ์ ส่วน HSV-2 มักก่อให้เกิดการติดเชื้อบริเวณอวัยวะเพศมากกว่า

ทำไมชนิดของไวรัสจึงสำคัญน้อยกว่าที่คิด

นี่คือส่วนที่หลายคนมักเข้าใจผิด ไวรัสทั้งสองชนิดไม่ได้จำกัดอยู่แค่บริเวณที่คุ้นเคยตามแบบแผนเดิม ไวรัสแต่ละชนิดสามารถติดเชื้อได้ทั้งสองบริเวณ HSV-1 จากเริมที่ริมฝีปากสามารถแพร่ไปยังอวัยวะเพศได้ และ HSV-2 ก็สามารถแพร่ไปยังปากและลำคอได้ ผ่านการสัมผัสทางปากและอวัยวะเพศในทิศทางใดก็ตาม CDC ระบุเรื่องนี้ไว้อย่างชัดเจน และนี่คือเหตุผลที่ปัจจุบันเริมที่อวัยวะเพศในผู้ติดเชื้อครั้งแรกจำนวนมากเกิดจาก HSV-1 มากกว่า HSV-2

นี่คือข้อเท็จจริงเกี่ยวกับพฤติกรรมของไวรัสบนเยื่อเมือก ไม่ใช่หลักฐานเกี่ยวกับชีวิตส่วนตัวของใคร และไม่ได้บังคับให้คุณต้องอธิบายหรือรับผิดชอบสิ่งใดทั้งสิ้น ผลการตรวจสวอบจากลำคอที่พบ HSV-1 บอกเพียงว่ามีไวรัสชนิดใดอยู่ในร่างกาย ไม่สามารถบอกได้ว่าคุณได้รับเชื้อมาเมื่อไหร่ จากใคร หรืออย่างไร และไม่มีการตรวจใดที่บอกได้

การติดเชื้อครั้งแรกกับการกำเริบซ้ำ

การติดเชื้อครั้งแรกมักเป็นครั้งที่หนักที่สุด

การติดเชื้อครั้งแรก ซึ่งเป็นการพบกันระหว่างร่างกายกับไวรัสเป็นครั้งแรกสุด มักทำให้รู้สึกไม่สบายตัวมากที่สุด ตุ่มพองขนาดเล็กที่รวมกันเป็นกลุ่มจะปรากฏขึ้นบนเยื่อบุปากและลำคอ แตกออกภายในหนึ่งถึงสองวัน และทิ้งแผลตื้นๆ ที่เป็นแผลเปิดไว้ นอกจากนี้ ผู้ป่วยมักมีอาการเจ็บคออย่างรุนแรง เจ็บเวลากลืนอาหารมากผิดปกติเมื่อเทียบกับลักษณะที่มองเห็น มีไข้ รู้สึกอ่อนเพลียทั่วร่างกาย และต่อมน้ำเหลืองที่คอบวมและเจ็บ อาการมักค่อยๆ รุนแรงขึ้นในช่วงหลายวัน จากนั้นจะค่อยๆ ดีขึ้นภายในหนึ่งถึงสองสัปดาห์

การกำเริบซ้ำมักรุนแรงน้อยกว่าและมักเกิดในตำแหน่งอื่น

อาการกำเริบในครั้งต่อๆ ไปมักแตกต่างออกไป โดยจะสั้นกว่า เจ็บปวดน้อยกว่า และในคนส่วนใหญ่มักปรากฏเป็นแผลเริมที่ริมฝีปากหรือบริเวณใกล้เคียง มากกว่าจะเป็นแผลในลำคอ หลายคนจะรู้สึกเสียวซ่าหรือแสบร้อนเป็นสัญญาณเตือนล่วงหน้าหนึ่งวันก่อนที่จะมีอาการให้เห็น การกำเริบที่บริเวณคอหอยโดยตรง ซึ่งหมายถึงการกำเริบที่ด้านหลังลำคออย่างแท้จริง พบได้น้อยกว่ามากในผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันแข็งแรง

ลักษณะอาการในเด็กเล็ก

ในเด็กวัยเตาะแตะและก่อนวัยเรียน การติดเชื้อครั้งแรกมักทำให้เกิดภาวะเหงือกและปากอักเสบอย่างรุนแรง ได้แก่ เหงือกบวมและมีเลือดออก แผลทั่วลิ้นและกระพุ้งแก้ม น้ำลายไหล ไม่ยอมกินอาหารหรือดื่มน้ำ มีไข้ และหงุดหงิดงอแง อาการดูน่าตกใจ แต่โดยทั่วไปจะหายได้เอง ความเสี่ยงที่ต้องระวังจริงๆ ไม่ใช่ตัวไวรัส แต่คือภาวะขาดน้ำ เพราะเด็กที่ปากเจ็บจะหยุดดื่มน้ำไปเลย การดูแลให้เด็กได้รับน้ำอย่างเพียงพือจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดสำหรับพ่อแม่ และ ภาวะขาดน้ำอาจส่งผลกระทบต่อร่างกายทั้งหมดไม่ใช่แค่ในปากเท่านั้น

โรคที่มีอาการคล้ายกัน และเหตุใดจึงไม่สามารถแยกแยะได้จากการมองดูเพียงอย่างเดียว

คอเจ็บที่มีแผลหรือจุดขาวนั้นมีสาเหตุที่เป็นไปได้หลายอย่าง และหลายสาเหตุก็มีลักษณะภายนอกที่คล้ายกันมาก สาเหตุที่พบได้จริงในทางปฏิบัติ ได้แก่ การติดเชื้อสเตรปโตค็อกคัสในคอ โรคโมโนนิวคลีโอซิสติดเชื้อที่เกิดจากไวรัส Epstein-Barr โรคเฮอร์แพนจีนาและโรคมือเท้าปากที่เกิดจากไวรัสค็อกแซกกี แผลในปากชนิดอะฟทัส (แผลในปากที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ) และเชื้อราในปากจากการเจริญเติบโตมากเกินไปของยีสต์ Candida

หลายคนมักพยายามหาคำตอบด้วยการเปรียบเทียบภาพถ่ายทางอินเทอร์เน็ต แต่วิธีนี้ไม่ได้ผล และเหตุผลก็ควรบอกให้ชัดเจน คือแม้แต่แพทย์ผู้มีประสบการณ์ที่ตรวจดูลำคอโดยตรงก็ยังไม่สามารถแยกแยะโรคเหล่านี้ได้อย่างน่าเชื่อถือจากลักษณะที่เห็น บางรูปแบบอาจเป็นข้อบ่งชี้ เช่น แผลเล็กๆ กระจายเป็นกลุ่มบนเพดานอ่อนและบริเวณโค้งทอนซิล ลำคอแดงสดเหมือนสตรอว์เบอร์รีมีฝ้าเคลือบ หรือ ลักษณะขรุขระคล้ายหินกรวด บริเวณด้านหลังของลำคอ หรือ บวมเพียงข้างเดียว — แต่ไม่มีสิ่งใดที่ชี้ชัดได้

การวินิจฉัยเริมในคอทำได้อย่างไร

การวินิจฉัยเริ่มต้นจากการซักประวัติและการตรวจร่างกาย แต่คำตอบที่ชัดเจนมักได้จากการตรวจทางห้องปฏิบัติการ

วิธีที่ตรงที่สุดคือการใช้ไม้พันสำลีป้ายบริเวณแผลสดแล้วส่งตรวจด้วย PCR ซึ่งเป็นเทคนิคทางห้องปฏิบัติการที่ตรวจหาสารพันธุกรรมของไวรัส PCR ให้ผลเร็วและมีความไวสูง รวมทั้งระบุได้ว่าเป็นเชื้อเริม (Herpes Simplex) ชนิดใด การเพาะเชื้อไวรัสแบบเก่ายังคงใช้อยู่บ้างในบางกรณี แต่ใช้เวลานานกว่าและพลาดผลบวกได้มากกว่า เนื่องจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัสเป็นสาเหตุที่ส่งผลต่อแนวทางการรักษามากที่สุด จึงมักมีการตรวจหาเชื้อสเตรปแบบรวดเร็วหรือเพาะเชื้อจากลำคอควบคู่กันไปด้วย

การตรวจเลือดมีบทบาทสนับสนุนมากกว่าจะเป็นตัวชี้ขาด การตรวจ การตรวจนับเม็ดเลือดสมบูรณ์ (CBC) สามารถบ่งชี้ว่าเป็นการติดเชื้อไวรัสมากกว่าแบคทีเรีย และ ลิมโฟไซต์สูง เป็นผลการตรวจที่พบได้บ่อยในโรคไข้ต่อมน้ำเหลือง C-reactive protein ให้ค่าประมาณของระดับการอักเสบในร่างกาย แต่ไม่สามารถระบุสาเหตุได้

การตรวจทางซีรัมวิทยา — การตรวจหาแอนติบอดี — เป็นเรื่องที่ควรทำความเข้าใจให้ถี่ถ้วน แอนติบอดีชนิด IgG บ่งบอกว่าระบบภูมิคุ้มกันเคยพบกับไวรัสในอดีต ซึ่งสำหรับ HSV-1 นั้นพบได้ในประชากรส่วนใหญ่ แอนติบอดีชนิด IgM มักถูกตีความว่าหมายถึง “การติดเชื้อใหม่” แต่ในความเป็นจริงการตรวจนี้ไม่น่าเชื่อถือสำหรับเชื้อเริม และอาจให้ผลที่คลาดเคลื่อนได้ทั้งสองทาง การตรวจเลือดไม่สามารถยืนยันได้ว่าแผลในคอของคุณในขณะนี้เกิดจากเชื้อเริม มีเพียงการป้ายเชื้อจากแผลนั้นเท่านั้นที่จะยืนยันได้

แนวทางการรักษา

มีเป้าหมายสองอย่างควบคู่กัน คือ จัดการกับไวรัส และช่วยให้ผู้ป่วยสามารถกินและดื่มได้

ยาต้านไวรัสชนิดรับประทานเป็นกลุ่มยาที่ใช้รักษาเชื้อเริม ได้แก่ อะไซโคลเวียร์ (Acyclovir) และยาในกลุ่มเดียวกัน เช่น วาลาไซโคลเวียร์ (Valacyclovir) และฟาม ไซโคลเวียร์ (Famciclovir) ยาเหล่านี้ไม่สามารถกำจัดไวรัสออกจากร่างกายได้ และการพิจารณาว่าเหมาะสมหรือไม่ ควรใช้ตัวใด ขนาดเท่าใด และนานแค่ไหน เป็นการตัดสินใจของแพทย์ที่ได้ประเมินอาการของคุณแล้ว สิ่งที่หลักฐานทางการแพทย์ยืนยันอย่างสม่ำเสมอคือ ยาต้านไวรัสได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มใช้ตั้งแต่ต้นของการกำเริบ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ควรรีบปรึกษาแพทย์แต่เนิ่นๆ ไม่ใช่ซื้อยากินเอง

การดูแลบรรเทาอาการไม่ใช่เรื่องรอง เพราะความเจ็บปวดคือสิ่งที่ทำให้ผู้ป่วยไม่อยากดื่มน้ำ และเมื่อดื่มน้ำน้อยลงก็อาจทำให้อาการที่ไม่สบายกลายเป็นปัญหาทางการแพทย์ได้ มาตรการทั่วไปที่ NIDCR และ MedlinePlus แนะนำ ได้แก่ ดื่มน้ำให้สม่ำเสมอ เลือกอาหารที่นุ่ม ไม่มีรสจัด และเย็น หลีกเลี่ยงอาหารรสเผ็ด เปรี้ยว หรือร้อนจัด และดูแลสุขอนามัยในช่องปากอย่างนุ่มนวลบริเวณแผล การใช้ยาชาหรือยาเคลือบแผล รวมถึงยาบรรเทาปวดเป็นที่นิยมใช้กันทั่วไป เภสัชกรหรือแพทย์สามารถแนะนำได้ว่าอะไรเหมาะสมสำหรับคุณหรือบุตรหลาน และควรใช้ในปริมาณเท่าใด

ใครมีความเสี่ยงสูงที่จะป่วยหนัก

สำหรับคนที่มีสุขภาพแข็งแรงส่วนใหญ่ เริมในคอจะเจ็บปวดแล้วก็หายไปเอง แต่มีกลุ่มเล็กๆ ที่ควรรีบพบแพทย์โดยไม่รอช้า

ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่ว่าจะเกิดจากการทำเคมีบำบัด การปลูกถ่ายอวัยวะหรือเซลล์ต้นกำเนิด การใช้สเตียรอยด์ระยะยาว หรือยากดภูมิคุ้มกันชนิดอื่น หรือในระยะที่ การติดเชื้อ HIV — อาจทำให้เกิดการติดเชื้อเริมที่รุนแรงขึ้น หายช้ากว่าปกติ และอาจลุกลามจากคอลงไปยังหลอดอาหาร เริมในหลอดอาหารทำให้กลืนอาหารเจ็บและลำบาก และโดยทั่วไปต้องได้รับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญโดยเร็ว ซึ่งมักรวมถึงการส่องกล้องและการตัดชิ้นเนื้อ รวมถึงการรักษาด้วยยาต้านไวรัส

ทารกแรกเกิดเป็นกลุ่มพิเศษที่ต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ การติดเชื้อเริมในช่วงสัปดาห์แรกของชีวิตถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ หากคุณมีแผลเริมที่ปาก คำแนะนำมาตรฐานคือห้ามจูบทารกแรกเกิด และล้างมือให้สะอาดทุกครั้ง

สัญญาณเตือน: เมื่อใดควรรีบพบแพทย์โดยไม่รอ

อาการเจ็บคอส่วนใหญ่มักหายได้เอง แต่อาการเหล่านี้คือสิ่งที่ควรรีบติดต่อแพทย์หรือโทรเรียกบริการฉุกเฉินตามความเหมาะสม

การวินิจฉัยอาการเจ็บคอไม่สามารถทำได้จากหน้าเว็บไซต์ หากรู้สึกว่ามีบางอย่างผิดปกติ หรืออาการหนักกว่าที่คาดไว้ นั่นก็เป็นเหตุผลเพียงพอที่จะไปพบแพทย์เพื่อตรวจโดยตรง

ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ล่าสุดในการทำความเข้าใจเริมที่คอ

งานวิจัยล่าสุดที่ลงทะเบียนใน PubMed ได้ช่วยให้เข้าใจประเด็นสำคัญในทางปฏิบัติได้ชัดเจนยิ่งขึ้น โดยสามารถดูรายการอ้างอิงฉบับเต็มได้ในส่วนแหล่งที่มาด้านล่าง

ความชุกของ HSV-1 และแนวโน้มที่กำลังเปลี่ยนแปลงไป การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบพร้อมการวิเคราะห์อภิมานโดย AlMukdad และคณะ ได้รวบรวมข้อมูลจากแคนาดาในช่วงหลายทศวรรษ และพบว่า HSV-1 พบได้ในผู้ใหญ่สุขภาพดีจำนวนมาก และมีแนวโน้มพบบ่อยขึ้นตามอายุ นอกจากนี้ยังพบการเปลี่ยนแปลงที่น่าสนใจ คือ คนรุ่นใหม่สัมผัสเชื้อไวรัสนี้ในวัยเด็กน้อยลง ขณะที่มีผู้ติดเชื้อครั้งแรกในวัยผู้ใหญ่มากขึ้น และสัดส่วนของโรคเริมที่อวัยวะเพศจากการติดเชื้อครั้งแรกที่เกิดจาก HSV-1 แทนที่จะเป็น HSV-2 ก็เพิ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ สิ่งที่ควรทราบ: ความเข้าใจเดิมที่ว่า "ชนิดที่ 1 เกิดที่ปาก ชนิดที่ 2 เกิดที่อวัยวะเพศ" นั้นไม่แม่นยำอีกต่อไป และเนื่องจากผู้คนสัมผัส HSV-1 ในวัยเด็กน้อยลง ผู้ใหญ่จำนวนมากขึ้นจึงเผชิญกับการติดเชื้อครั้งแรกในวัยที่มักมีอาการรุนแรงกว่า

สิ่งที่ช่วยได้จริงในการเกิดอาการครั้งแรก การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบโดย Coppola และคณะ ได้ศึกษาการรักษาโรค herpetic gingivostomatitis ระยะแรก ซึ่งเป็นการติดเชื้อครั้งแรกแบบเต็มรูปแบบที่พบส่วนใหญ่ในเด็ก ผลการทบทวนพบว่าการรักษาส่วนใหญ่ที่ใช้ในทางปฏิบัติมุ่งเน้นบรรเทาอาการมากกว่าต้านเชื้อไวรัสโดยตรง หลักฐานที่สนับสนุนการใช้ยาต้านไวรัสเพื่อเร่งการหายของแผลนั้นยังอ่อนแอ และการวินิจฉัยมักล่าช้าไปหลายวัน ซึ่งทำให้ประสิทธิภาพของยาต้านไวรัสลดลง นอกจากนี้ยังพบว่าอาการปวดอาจทำให้เด็กบางรายกินและดื่มได้น้อยจนต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล สิ่งที่ควรทราบ: การพบแพทย์แต่เนิ่นๆ มีความสำคัญมากหากจะพิจารณาใช้ยาต้านไวรัส และการดูแลให้ร่างกายได้รับน้ำอย่างเพียงพอไม่ใช่เพียงมาตรการบรรเทาอาการเล็กน้อย แต่เป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการดูแล

ทำไม “มันดูเหมือนคออักเสบจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัสไหม?” จึงเป็นคำถามที่ถามผิดจุด การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบพร้อมการวิเคราะห์อภิมานโดย Kanagasabai และคณะ ได้ประเมินเกณฑ์คะแนน Centor และ McIsaac ซึ่งเป็นแนวทางทางคลินิกมาตรฐานที่ใช้อาการและผลการตรวจเพื่อทำนายการติดเชื้อสเตรปโตคอคคัสในลำคอ ข้อสรุปของการทบทวนนี้ชัดเจน คือ หากใช้เกณฑ์ที่เข้มงวดเกินไปจะพลาดผู้ป่วยจริงจำนวนมาก แต่หากใช้เกณฑ์ที่หลวมเกินไปก็จะมีผู้ที่ไม่ได้ติดเชื้อสเตรปได้รับยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็น สิ่งที่ควรทราบ: หากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญที่ตรวจลำคอโดยตรงยังไม่สามารถแยกแยะสาเหตุจากแบคทีเรียและไวรัสได้อย่างแม่นยำจากลักษณะที่เห็นเพียงอย่างเดียว การเปรียบเทียบลำคอของคุณกับภาพถ่ายในอินเทอร์เน็ตก็ไม่อาจให้คำตอบได้เช่นกัน การตรวจด้วยการป้ายคอหรือการทดสอบอย่างรวดเร็วเท่านั้นที่จะให้คำตอบที่ชัดเจน

เมื่อเริมลุกลามลงไปในส่วนที่ลึกกว่า การทบทวนวรรณกรรมเรื่องหลอดอาหารอักเสบจากการติดเชื้อโดย Kim และ Lee ได้สรุปสาเหตุหลักของการอักเสบในหลอดอาหาร โดยพบว่าเชื้อไวรัสเฮอร์พีส์ซิมเพล็กซ์เป็นหนึ่งในสาเหตุจากไวรัสที่พบบ่อยที่สุด ร่วมกับไซโตเมกาโลไวรัส ส่วนเชื้อราแคนดิดาเป็นสาเหตุจากเชื้อราที่พบบ่อยที่สุด การติดเชื้อเหล่านี้มักพบในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง วินิจฉัยโดยการส่องกล้องตรวจโดยตรงร่วมกับการตัดชิ้นเนื้อ และรักษาด้วยยาต้านไวรัสหรือยาต้านเชื้อราที่เหมาะสม สิ่งที่ควรทราบ: หากระบบภูมิคุ้มกันของคุณอ่อนแอและเริ่มมีอาการเจ็บหรือกลืนลำบาก ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการประเมิน ไม่ควรรอดูอาการ

คำถามที่พบบ่อย

ฉันติดเชื้อเฮอร์พีส์ในลำคอได้อย่างไร?

น่าจะเป็นเมื่อหลายปีก่อน โดยที่ไม่รู้ตัว และเกิดจากการสัมผัสในชีวิตประจำวันทั่วไป HSV-1 แพร่กระจายผ่านน้ำลายและการสัมผัสโดยตรงกับผิวหนังหรือเยื่อบุในช่องปาก ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (CDC) ระบุว่าคนส่วนใหญ่ที่เป็นเริมที่ปากได้รับเชื้อตั้งแต่วัยเด็กหรือวัยผู้ใหญ่ตอนต้นจากการสัมผัสที่ไม่ใช่ทางเพศสัมพันธ์ เช่น การจูบจากคนในครอบครัว การใช้แก้วน้ำหรือช้อนส้อมร่วมกัน หรือการสัมผัสมือและของเล่นในหมู่เด็กเล็ก นอกจากนี้ยังสามารถแพร่เชื้อผ่านการสัมผัสทางปากกับอวัยวะเพศได้ทั้งสองทิศทาง แต่นั่นเป็นเพียงหนึ่งในหลายช่องทาง ไม่ใช่ช่องทางที่ต้องสันนิษฐานไว้ก่อน ไม่มีทางทราบได้ว่าคุณรับเชื้อมาเมื่อไหร่หรือจากใคร และไม่มีสิ่งใดที่คุณทำผิดพลาดจนทำให้เกิดเรื่องนี้ขึ้น

เริมที่คอติดต่อได้ไหม และนานแค่ไหน?

ใช่ ในขณะที่มีแผลอยู่ ของเหลวในตุ่มพองและน้ำลายในช่วงที่มีอาการกำเริบจะมีเชื้อไวรัส และช่วงที่ติดต่อได้มากที่สุดจะเริ่มตั้งแต่รู้สึกเสียวซ่าครั้งแรกจนกว่าแผลจะหายสนิท ซึ่งโดยทั่วไปใช้เวลาหนึ่งถึงสองสัปดาห์ในการเกิดอาการครั้งแรก และสั้นกว่านั้นในการกำเริบครั้งต่อไป นอกจากนี้ ไวรัสยังสามารถแพร่ออกมาเป็นระยะๆ แม้ในช่วงที่ไม่มีอาการใดๆ เลย ซึ่งเป็นเหตุผลที่การแพร่เชื้อมักเกิดขึ้นระหว่างคนที่ไม่รู้ตัวเลยว่ามีเชื้อกำลังทำงานอยู่ ในช่วงที่มีอาการ การหลีกเลี่ยงการจูบและไม่ใช้แก้วน้ำ ขวด ช้อนส้อม หรือผลิตภัณฑ์ทาริมฝีปากร่วมกับผู้อื่นถือเป็นสิ่งที่ควรปฏิบัติ

นี่คืออาการคออักเสบจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัสหรือเริมกันแน่?

ไม่สามารถตอบได้จากการมองดูเพียงอย่างเดียว แม้แต่แพทย์ก็ตาม บางสิ่งอาจบ่งชี้ไปในทิศทางใดทิศทางหนึ่ง เช่น คออักเสบจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัสมักมีไข้ขึ้นฉับพลัน ต่อมน้ำเหลืองที่คอกดเจ็บ และไม่มีอาการไอ ในขณะที่เริมมักมีตุ่มพองและแผลเป็นกลุ่มที่เกิดขึ้นทั้งที่เหงือก ด้านในช่องปาก และลำคอ แต่อาการทั้งสองมีความคล้ายคลึงกันมาก และการวินิจฉัยผิดพลาดไม่ว่าจะในทิศทางใดก็ตามล้วนมีผลตามมา เพราะหากไม่รักษาคออักเสบจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัสอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อน ในขณะที่ยาปฏิชีวนะไม่มีผลใดๆ ต่ออาการเจ็บคอที่เกิดจากไวรัส การตรวจหาเชื้อสเตรปโตค็อกคัสแบบรวดเร็ว การเพาะเชื้อจากลำคอ หรือการเก็บตัวอย่างเพื่อตรวจหาไวรัสคือสิ่งที่จะให้คำตอบที่ชัดเจน และทั้งหมดนี้สามารถจัดการได้อย่างรวดเร็ว

เฮอร์พีส์ในลำคอใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะหาย?

การติดเชื้อครั้งแรกมักจะค่อยๆ รุนแรงขึ้นในช่วงสองสามวัน จากนั้นจะดีขึ้นภายในหนึ่งถึงสองสัปดาห์ โดยแผลจะหายเองโดยไม่ทิ้งรอยแผลเป็น การกลับมาเป็นซ้ำมักใช้เวลาสั้นกว่า โดยทั่วไปไม่เกินหนึ่งสัปดาห์ การรู้สึกอ่อนเพลียหลังจากนั้นสักระยะเป็นเรื่องปกติและไม่ใช่สัญญาณของปัญหา สิ่งที่ไม่ปกติคืออาการที่ไม่ดีขึ้นหรือแย่ลงหลังจากประมาณสิบวัน หรือปวดมากจนดื่มน้ำไม่ได้ — หากเกิดอาการเหล่านี้ควรพบแพทย์โดยไม่ต้องรอต่อไป

ฉันยังจูบคู่รักหรือแบ่งปันอาหารได้ไหม?

ในขณะที่มีแผลอยู่ ควรหลีกเลี่ยงการจูบ การมีเพศสัมพันธ์ทางปาก และการใช้สิ่งของร่วมกับผู้อื่นที่สัมผัสบริเวณปาก ไม่ว่าจะเป็นแก้วน้ำ ขวด ช้อนส้อม ลิปบาล์ม หรือแปรงสีฟัน ล้างมือทุกครั้งหลังสัมผัสแผล และระมัดระวังเป็นพิเศษเมื่ออยู่ใกล้ทารกแรกเกิดหรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ในช่วงที่ไม่มีอาการ ก็ใช้ชีวิตได้ตามปกติ เนื่องจากไวรัสอาจแพร่กระจายได้แม้ไม่มีอาการ จึงไม่มีวิธีใดที่จะลดความเสี่ยงได้อย่างสมบูรณ์ ซึ่งเป็นเรื่องที่ควรรับรู้ไว้ ไม่ใช่สิ่งที่ต้องกังวลมากเกินไป

ผลตรวจเลือดเฮอร์พีส์เป็นบวกหมายความว่าฉันเป็นเฮอร์พีส์ในลำคอหรือเปล่า?

ไม่ใช่ ผลตรวจ HSV-1 IgG เป็นบวก หมายความเพียงว่าระบบภูมิคุ้มกันของคุณเคยสัมผัสกับไวรัสนี้มาก่อน ซึ่งเป็นเรื่องปกติในผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ ผลนี้ไม่ได้บอกว่าแผลในคอที่เป็นอยู่ตอนนี้เกิดจากเชื้อเฮอร์ปีส์ ไม่ได้บอกว่าติดเชื้อเมื่อไร หรือไวรัสอาศัยอยู่ที่ส่วนใดของร่างกาย หากต้องการระบุสาเหตุของการติดเชื้อในคอที่กำลังเป็นอยู่ การตรวจด้วยวิธี PCR จากการป้ายแผลที่กำลังเป็นอยู่คือการตรวจที่ให้คำตอบได้ตรงจุด ความแตกต่างนี้สำคัญมาก เพราะผลตรวจแอนติบอดีมักเป็นสาเหตุของความกังวลที่ไม่จำเป็น

อภิธานศัพท์คำสำคัญ

แหล่งอ้างอิง

• ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (CDC) เรื่องเฮอร์พีส์อวัยวะเพศ https://www.cdc.gov/herpes/about/index.html
• MedlinePlus, National Library of Medicine. Cold Sores (Oral Herpes). https://medlineplus.gov/coldsores.html
• National Institute of Dental and Craniofacial Research. Fever Blisters & Canker Sores. https://www.nidcr.nih.gov/health-info/fever-blisters-canker-sores
• AlMukdad S, Harfouche M, Farooqui US, Aldos L, Abu-Raddad LJ. Epidemiology of herpes simplex virus type 1 in Canada: systematic review, meta-analyses, and meta-regressions. Frontiers in Public Health. 2023;11:1118249. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1118249
• Coppola N, Cantile T, Adamo D, Canfora F, Baldares S, Riccitiello F, Musella G, Mignogna MD, Leuci S. Supportive care and antiviral treatments in primary herpetic gingivostomatitis: a systematic review. Clinical Oral Investigations. 2023;27(11):6333-6344. https://doi.org/10.1007/s00784-023-05250-5
• Kanagasabai A, Evans C, Jones HE, Hay AD, Dawson S, Savović J, Elwenspoek MMC. Systematic review and meta-analysis of the accuracy of McIsaac and Centor score in patients presenting to secondary care with pharyngitis. Clinical Microbiology and Infection. 2024;30(4):445-452. https://doi.org/10.1016/j.cmi.2023.12.025
• Kim NY, Lee J. Infective Esophagitis. The Korean Journal of Helicobacter and Upper Gastrointestinal Research. 2025;25(2):108-116. https://doi.org/10.7704/kjhugr.2025.0007

อ่านเพิ่มเติม

• เสมหะรสแย่: สาเหตุและวิธีรักษา
• ไซนัสอักเสบติดต่อได้ไหม? สาเหตุและความเสี่ยง
• ต่อมทอนซิลโต: สาเหตุ อาการ และวิธีรักษา
• ยาอมแก้ไอ: ประโยชน์ การใช้งาน และความเสี่ยง
• ทำความรู้จักลิมโฟไซต์: เซลล์เฝ้าระวังของระบบภูมิคุ้มกัน

ทำความเข้าใจผลตรวจของคุณด้วย AI DiagMe

หากแพทย์ตรวจสอบอาการเจ็บคอรุนแรงหรือเรื้อรัง อาจสั่งตรวจเพาะเชื้อจากลำคอ ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด หรือตรวจหาภูมิคุ้มกันต่อไวรัส ผลการตรวจเหล่านี้มักออกมาเป็นตัวเลขเต็มหน้ากระดาษโดยไม่มีคำอธิบายใดๆ

AI DiagMe ช่วยให้คุณเข้าใจผลเลือดและผลตรวจต่างๆ ในภาษาที่เข้าใจง่าย เพื่อให้คุณไปพบแพทย์ครั้งถัดไปพร้อมคำถามที่ดีกว่าเดิม ทั้งนี้ AI DiagMe ไม่ได้วินิจฉัยโรค ไม่สามารถตรวจลำคอของคุณได้ และไม่ได้ทดแทนแพทย์ของคุณ

รับการแปลผลตรวจภายในไม่กี่นาที