Otwiera się w nowej karcie

Badanie krwi na CTE: co nowe badania w JAMA mówią o wykrywaniu przewlekłej encefalopatii pourazowej za życia

Spis treści

Badanie krwi na CTE: laborantka trzyma probówkę z osoczem obok mózgu ze splątkami tau i kasku futbolowego

⚕️ Ten artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zawsze konsultuj się z lekarzem w celu interpretacji swoich wyników.

19 listopada 2026 roku czasopismo JAMA opublikowało badanie Boston University sugerujące, że zwykłe pobranie krwi może w przyszłości pomóc wykrywać przewlekłą encefalopatię pourazową (CTE) u osób żyjących. Dotychczas CTE, chorobę mózgu związaną z latami powtarzających się uderzeń w głowę, można było potwierdzić wyłącznie badaniem mózgu po śmierci.

W badaniu zmierzono we krwi fragment białka tau, nazywany eMTBR-tau, u byłych zawodników futbolu amerykańskiego, którzy później przekazali swój mózg do badań. Druga publikacja w JAMA, z Washington University in St. Louis, opublikowana 13 listopada, wykazała ten sam sygnał inną metodą laboratoryjną. Oto co pokazują badania nad testem z krwi na CTE, czego ten test jeszcze nie potrafi i jakie badania krwi faktycznie wykonuje się dziś po urazie głowy.

Co badał zespół Boston University

Naukowcy objęli badaniem 21 mężczyzn, którzy grali w futbol amerykański (12 zawodowo, 7 na studiach i 2 w szkole średniej). Każdy z nich za życia oddał próbkę krwi w ramach badań BU CTE Center, a po śmierci przekazał swój mózg. Taki schemat jest rzadki i cenny: pozwala porównać wynik badania krwi z rzeczywistymi uszkodzeniami widocznymi pod mikroskopem.

  • U 18 z 21 dawców sekcja wykazała CTE: u 16 w zaawansowanym stadium (III lub IV), a u 2 we wczesnym stadium.
  • U 5 dawców z CTE stwierdzono w mózgu również zmiany typowe dla choroby Alzheimera.
  • Próbki krwi zbadano w Banner Sun Health Research Institute w Arizonie nowym testem opartym na przeciwciałach (immunotestem) na eMTBR-tau, razem z p-tau217, najlepiej znanym markerem choroby Alzheimera we krwi.

Wyniki: sygnał zaawansowanej CTE

Stężenie eMTBR-tau we krwi było wyraźnie wyższe u osób z zaawansowaną CTE niż u osób z CTE we wczesnym stadium lub bez CTE. Im więcej splątków tau zawierał mózg w 11 badanych obszarach, tym wyższe było stężenie we krwi. Różnica utrzymywała się także po wyłączeniu 5 dawców ze zmianami alzheimerowskimi, a najwyższe stężenia odnotowano u osób, które miały zarówno CTE, jak i chorobę Alzheimera.

Natomiast p-tau217 nie był związany z samą CTE: rósł głównie u dawców, którzy mieli też zmiany alzheimerowskie. Innymi słowy, oba markery zdają się opowiadać różne historie, co w przyszłości mogłoby pomóc lekarzom odróżniać te dwie choroby.

W badaniu Washington University (Horie i współpracownicy) zastosowano inną technikę laboratoryjną, spektrometrię mas, u 229 osób. U 11 osób z CTE potwierdzoną sekcyjnie osoczowe eMTBR-tau243 bardzo dobrze odróżniało CTE w stadium III i IV od zdrowych osób z grupy kontrolnej, ale nie wykrywało wiarygodnie CTE w stadium I. Stężenia w CTE były też znacznie niższe niż w chorobie Alzheimera.

Dlaczego to ważne dla osób narażonych na powtarzające się urazy głowy

CTE stwierdzano u byłych sportowców uprawiających dyscypliny kontaktowe, m.in. futbol amerykański, hokej na lodzie, piłkę nożną, rugby i zapasy, a także u części weteranów wojskowych. Według CDC jedynym sposobem potwierdzenia CTE jest dziś badanie mózgu po śmierci, a naukowcy wciąż nie mają pewności, które objawy są przez nią bezpośrednio wywołane. Rodziny często zgłaszają problemy z pamięcią, nastrojem i zachowaniem oraz myśli samobójcze, ale objawy te mogą mieć wiele przyczyn.

Wiarygodny test z krwi zmieniłby trzy rzeczy: pomógłby lekarzom rozpoznawać CTE za życia, obserwować osoby z grupy ryzyka w czasie i dobierać uczestników przyszłych badań klinicznych leków ukierunkowanych na tau.

Ograniczenia: czego ten test z krwi jeszcze nie potrafi

  • Nie jest zatwierdzony przez FDA do diagnozowania CTE i, jak podkreślają sami badacze z BU, nie powinien być dziś używany do rozpoznania CTE.
  • Grupy badane były małe: 21 dawców w jednym badaniu i 11 osób z CTE w drugim.
  • CTE we wczesnym stadium była słabo wykrywana, a w badaniu BU zabrakło grupy kontrolnej dobranej pod względem wieku.
  • eMTBR-tau rośnie również w chorobie Alzheimera i w niektórych dziedzicznych postaciach otępienia czołowo-skroniowego, więc nie może być samodzielnym testem na CTE.
  • Marker opracowano na Washington University i udzielono na niego licencji firmie C2N Diagnostics, ale żadna wersja komercyjna nie jest zwalidowana w kierunku CTE.

Jakie badania pozwalają to monitorować lub wykrywać?

Żadne rutynowe badanie krwi nie pozwala rozpoznać CTE. Po urazie głowy lub u osoby ze zmianami pamięci czy nastroju lekarze faktycznie wykonują następujące badania:

SytuacjaBadanieCo pokazuje
Niedawny uraz głowy (w ciągu 12–24 godzin)Badanie krwi na GFAP i UCH-L1Dopuszczone przez FDA u dorosłych, by pomóc zdecydować, czy potrzebna jest tomografia komputerowa głowy; wynik ujemny sprawia, że krwawienie w mózgu jest bardzo mało prawdopodobne
Problemy z pamięcią lub myśleniemWitamina B12, TSH, glukoza lub HbA1c, sód, morfologia krwiSzuka uleczalnych przyczyn, takich jak niedobór B12, choroby tarczycy, cukrzyca czy niedokrwistość
Podejrzenie choroby AlzheimeraBadania krwi w kierunku Alzheimera (p-tau217), badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, PET amyloidowyStosowane w opiece specjalistycznej do wykrywania zmian alzheimerowskich, które często współistnieją z CTE
CTEBadanie krwi na eMTBR-tauWyłącznie do badań naukowych; niedostępne w diagnostyce

Więcej informacji znajdziesz w naszych artykułach o teście tau z krwi, który szacuje stadium choroby Alzheimera, przyłóżkowych badaniach krwi stosowanych przy udarze, badaniu witaminy B12 we krwi i badaniu TSH.

Najnowsze postępy w badaniach

  • Badania młodych dawców mózgu uprawiających sporty kontaktowe wykazały, że zmiany typowe dla CTE mogą występować już u dwudziestolatków, głównie we wczesnych stadiach, i że wielu z tych młodych sportowców miało objawy niezależnie od tego, czy stwierdzono u nich CTE.
  • Badania setek dawców mózgu narażonych na powtarzające się urazy głowy pokazują, że CTE rzadko występuje samodzielnie: choroba Alzheimera, zmiany TDP-43 i uszkodzenia naczyń krwionośnych często się sumują i razem tłumaczą problemy z pamięcią.
  • Badanie sekcyjne w populacji ogólnej wykazało CTE głównie u osób długo narażonych na powtarzające się urazy głowy, a tylko rzadko po pojedynczym urazie mózgu.
  • Badania krwi w ostrym urazie mózgu (GFAP i UCH-L1) przeszły z etapu badań do rutynowego stosowania w medycynie ratunkowej w USA i w Europie, w tym na szybszych platformach laboratoryjnych i w badaniach u dzieci.
  • Nowe badania w JAMA jako pierwsze powiązały marker we krwi ze splątkami tau typowymi dla CTE, potwierdzonymi sekcyjnie.

Kiedy iść do lekarza

  • Zadzwoń pod numer 112 po urazie głowy z utratą przytomności, nasilającym się bólem głowy, powtarzającymi się wymiotami, splątaniem, drgawkami, osłabieniem lub niewyraźną mową.
  • Przed powrotem do sportu po każdym podejrzeniu wstrząśnienia mózgu skonsultuj się z lekarzem.
  • Umów się na wizytę, jeśli uprawiałeś sporty kontaktowe lub służyłeś w wojsku i zauważasz zmiany pamięci, nastroju, zachowania lub kontroli impulsów.
  • Jeśli masz myśli samobójcze, natychmiast zadzwoń pod numer 116 123 (Kryzysowy Telefon Zaufania) lub 112.

Słowniczek

  • Przewlekła encefalopatia pourazowa (CTE): choroba mózgu związana z latami powtarzających się uderzeń w głowę, definiowana przez odkładanie się białka tau wokół małych naczyń krwionośnych na dnie bruzd mózgu.
  • Białko tau: białko podtrzymujące wewnętrzny szkielet komórek nerwowych; w CTE i chorobie Alzheimera zlepia się w splątki.
  • eMTBR-tau: fragment białka tau obecny we krwi, odzwierciedlający splątki tau w mózgu.
  • p-tau217: postać białka tau, która rośnie wcześnie w chorobie Alzheimera i jest wykorzystywana w testach z krwi na Alzheimera.
  • Stadium CTE: skala od I do IV opisująca, jak daleko zmiany tau rozprzestrzeniły się w mózgu.
  • GFAP i UCH-L1: białka uwalniane przez komórki mózgu po ostrym urazie, oznaczane w pilnych badaniach krwi.
  • Powtarzające się urazy głowy: uderzenia w głowę, z objawami wstrząśnienia mózgu lub bez nich, powtarzane przez miesiące lub lata.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę dziś wykonać badanie krwi na CTE?

Nie. Test eMTBR-tau jest narzędziem badawczym. Nie jest zatwierdzony przez FDA w kierunku CTE i żadne laboratorium nie oferuje go do diagnozowania tej choroby.

Jak obecnie rozpoznaje się CTE?

CTE można potwierdzić wyłącznie badaniem mózgu po śmierci. Za życia lekarze mogą jedynie ocenić objawy i historię urazów głowy oraz wykluczyć inne przyczyny.

Czy jedno wstrząśnienie mózgu powoduje CTE?

Według CDC nie ma mocnych dowodów, że jedno lub kilka wstrząśnień mózgu prowadzi do CTE. Choroba wiąże się głównie z długotrwałym narażeniem na powtarzające się urazy głowy.

Czy istnieje badanie krwi na wstrząśnienie mózgu?

Tak. Badanie krwi na GFAP i UCH-L1 jest dopuszczone przez FDA u dorosłych, by pomóc zdecydować, czy po niedawnym urazie głowy potrzebna jest tomografia komputerowa. Nie rozpoznaje ono samego wstrząśnienia mózgu ani CTE.

Czy to ten sam test co badanie krwi na Alzheimera?

Nie. Testy z krwi na Alzheimera mierzą głównie p-tau217 lub wskaźniki amyloidu. eMTBR-tau to nowszy marker, który rośnie w chorobie Alzheimera i w zaawansowanej CTE.

Źródła

Inne artykuły

Zrozum wyniki swoich badań krwi z AI DiagMe

Masz świeże wyniki badań krwi z wartościami poza normą, na przykład witaminy B12, TSH lub glukozy? Prześlij wynik z laboratorium do AI DiagMe, aby w kilka minut otrzymać jasne wyjaśnienie każdego parametru i przygotować pytania do lekarza.

Zespół redakcyjny

  • AI DiagMe

    Autor

    Zespół AI DiagMe tworzą lekarze, specjaliści kliniczni i redaktorzy medyczni. Nasze artykuły są pisane przez specjalistów ds. komunikacji zdrowotnej, a następnie recenzowane i zatwierdzane przez lekarzy naszego komitetu naukowego, w skład którego wchodzą praktykujący lekarze szpitalni w takich specjalnościach jak hematologia, endokrynologia i medycyna ogólna. Julien Priour, który kieruje misją redakcyjną, posiada tytuł MBA uzyskany w HEC Paris i odbył szkolenie z zakresu pisania naukowego i wydawnictw w Francuskim Narodowym Instytucie Badań nad Zrównoważonym Rozwojem (IRD, FUN-MOOC, 2026). Każdy materiał opiera się na aktualnych wytycznych klinicznych i recenzowanych publikacjach medycznych.

    E-mail Strona internetowa
  • Julien Priour

    Edytowane przez

    Współzałożyciel i CEO AI DiagMe · Starszy redaktor medyczny · Absolwent HEC Paris

    Julien Priour jest starszym redaktorem medycznym w AI DiagMe, gdzie nadzoruje linię redakcyjną i proces weryfikacji faktów. Jest absolwentem HEC Paris, ma 3 lata doświadczenia w wydawnictwach medycznych i przeszedł szkolenie z pisania i publikowania prac naukowych prowadzone przez francuski Narodowy Instytut Badań na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (IRD, FUN-MOOC, 2026). Dba o to, aby każdy artykuł był zgodny z aktualnymi zaleceniami medycznymi oraz został sprawdzony i zatwierdzony przez lekarza z komitetu naukowo-etycznego. Określa standardy doboru źródeł (HAS, Ameli, INSERM…) i weryfikacji stosowane w całym serwisie.

    E-mail LinkedIn
  • Dr Claude Tchonko

    Zweryfikowane medycznie przez

    Dr Claude Tchonko jest hematologiem praktykującym od 2013 roku, obecnie pracuje w Clinique Mas de Rochet (Castelnau-le-Lez, Francja). Ma za sobą międzynarodową ścieżkę zawodową i specjalizuje się w leczeniu nowotworów układu krwiotwórczego (białaczek, chłoniaków, szpiczaków), ze szczególnym doświadczeniem w autologicznym przeszczepianiu komórek macierzystych, terapii CAR-T oraz optymalizacji ścieżek opieki w onkohematologii.

    Jest autorem publikacji referencyjnej „Limfoidalne nowotwory krwi w Mali”; łączy praktykę kliniczną z aktywnym udziałem w projektach rozwijających rozwiązania technologiczne dla ochrony zdrowia.

    Uzyskał państwowy dyplom doktora medycyny (Wydział Lekarski w Bamako, 2006), a następnie uzupełnił wykształcenie o świadectwo specjalistycznych studiów z hematologii bioklinicznej (Abidjan-Cocody, 2010) oraz kilka dyplomów uniwersyteckich: DFMS z hematologii i międzyuczelniany dyplom uniwersytecki (DIU) z cytogenetyki onkohematologicznej (Grenoble), a także dyplom uniwersytecki (DU) z ciężkiej postaci choroby sierpowatokrwinkowej (UPEC).

    Dr Claude Tchonko LinkedIn

Powiązane artykuły

Wkrótce