آزمایشهای خون برای بیماری آلزایمر بهسرعت پیشرفت کردهاند. از سال ۲۰۲۵، آزمایشهایی که p-tau217 را اندازه میگیرند میتوانند به پزشک بگویند که آیا تغییرات آمیلوئیدیِ مشخصهی آلزایمر در فردی که مشکل حافظه دارد احتمالاً وجود دارد یا نه. کاری که این آزمایشها بهخوبی از پسش برنمیآیند، این است که بگویند بیماری تا چه حد در مغز گسترش یافته است. مطالعهای که در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ در JAMA منتشر شد و در ۱۸ نوامبر در کنفرانس Clinical Trials on Alzheimer's Disease (CTAD) در بوستون ارائه شد، یک آزمایش خون تاو را توصیف میکند که میکوشد به این پرسش دوم پاسخ دهد.
این آزمایش قطعهای از پروتئین تاو به نام eMTBR-tau را اندازه میگیرد که با پیشرفت آلزایمر، کلافهای درون سلولهای مغزی را دنبال میکند. در ادامه میخوانید پژوهشگران چه یافتند، این یافتهها هنوز به چه معنا نیست و این آزمایش چه نسبتی با آزمایشهای خونی دارد که هماکنون استفاده میشوند.
مطالعهی جدید JAMA چه چیزی را آزمود
این پژوهش به رهبری پژوهشگران Banner Sun Health Research Institute در آریزونا و Lund University در سوئد انجام شد. آنها برای اندازهگیری eMTBR-tau در پلاسمای خون از یک روش ایمونواسی جدید استفاده کردند که با آنتیبادیهای شرکت Bioventix ساخته شده و روی پلتفرم Alamar Biosciences اجرا میشود.
تا پیش از این، این نشانگر فقط با طیفسنجی جرمی قابل اندازهگیری بود؛ روشی آزمایشگاهی، کند و تخصصی که به حدود ۱٫۵ میلیلیتر پلاسما نیاز دارد. روش جدید به ۳۵ میکرولیتر نیاز دارد، یعنی حدود ۴۰ برابر کمتر، و همین انجام مطالعات بزرگ و شاید روزی آزمایش روتین را واقعبینانهتر میکند.
تیم پژوهش ۷۲۸ نفر را در چهار گروه پژوهشی بررسی کرد:
- ۵۲۱ اهداکنندهی مغز از برنامهی اهدای مغز و بدن Banner و University of California, Irvine که خون آنها با کلافهایی که پس از مرگ واقعاً در مغزشان یافت شد مقایسه شد؛
- ۲۰۷ فرد زنده از مطالعهی TRIAD در کانادا و مطالعهی BioFINDER-2 در سوئد که خون آنها با اسکن PET تاوِ مغز مقایسه شد.
پژوهشگران چه یافتند
سطح eMTBR-tau در خون، همزمان با گسترش کلافها در مغز، بهشدت بالا رفت. در اهداکنندگان مغز، سطح آن در پیشرفتهترین مرحلهی کلافها حدود ۲۵ تا ۵۰ برابر بیشتر از مراحل اولیه بود. افزایش p-tau217 در همین بازه بسیار کمتر بود، حدود ۳ تا ۵ برابر.
این آزمایش در جدا کردن افراد دارای گسترش پیشرفتهی کلافها از افراد با گسترش خفیفتر عملکرد خوبی داشت و در یکی از دو گروه کالبدشکافی این کار را بهتر از یک آزمایش استاندارد p-tau217 انجام داد. در گروههای دیگر، تفاوت با p-tau217 از نظر آماری معنادار نبود. روش جدید همچنین نتایجی بسیار نزدیک به روش قدیمیتر طیفسنجی جرمی به دست داد.
| نشانگر خونی | عمدتاً چه چیزی را نشان میدهد | چه زمانی تغییر میکند | وضعیت در ۲۰۲۶ |
|---|---|---|---|
| p-tau217 | وجود تغییرات آلزایمر در مغز، بهویژه پلاکهای آمیلوئید | زود، اغلب سالها پیش از بروز علائم | آزمایشهای تأییدشدهی FDA که برای کمک به تشخیص در افراد دارای علائم به کار میروند |
| نسبت آمیلوئید بتا ۴۲/۴۰ | پلاکهای آمیلوئید | زود | اغلب همراه با p-tau217 |
| eMTBR-tau | کلافهای تاو درون سلولهای مغزی | دیرتر، با پیشرفت بیماری | فقط پژوهشی، برای مراقبت از بیماران در دسترس نیست |
نویسندگان این دو نشانگر تاو را مکمل یکدیگر میدانند، نه رقیب: p-tau217 کمک میکند نشان داده شود که آلزایمر وجود دارد و eMTBR-tau میتواند کمک کند نشان داده شود که چقدر پیشرفت کرده است. این موضوع اهمیت دارد، زیرا به گفتهی Niklas Mattsson-Carlgren، سرپرست مطالعه، به Reuters، یکی از چالشهای اصلی این است که تأیید شود تغییرات آلزایمر به اندازهای پیشرفت کردهاند که علت احتمالی علائم فرد باشند.
چرا تعیین مرحلهی آلزایمر با آزمایش خون مهم است
بسیاری از سالمندان مقداری آمیلوئید در مغز دارند، بیآنکه هرگز به زوال عقل مبتلا شوند. در مقابل، کلافها همخوانی بسیار نزدیکتری با علائم دارند. آزمایش خونی که گسترش کلافها را نشان دهد میتواند از سه راه کمک کند:
- تعیین اینکه آیا آلزایمر علت احتمالی مشکلات حافظه است یا باید به دنبال بیماری دیگری بود؛
- کمک به پزشک برای قضاوت دربارهی اینکه آیا فرد نامزد مناسبی برای داروهای کاهندهی آمیلوئید است که برای مراحل اولیهی بیماری تأیید شدهاند؛
- انتخاب شرکتکنندگان و پیگیری نتایج در کارآزماییهای داروهایی که تاو را هدف میگیرند.
امروزه گسترش کلافها با اسکن PET تاو اندازهگیری میشود که پرهزینه است و فقط در مراکز معدودی در دسترس است. گرفتن نمونهی خون بسیار آسانتر است.
محدودیتها: آنچه این آزمایش هنوز نمیتواند انجام دهد
- برای استفادهی بالینی در دسترس نیست. Banner Health هیچ زمانبندیای اعلام نکرده و این آزمایش قرار نیست بهتنهایی آلزایمر را تشخیص دهد.
- نمیتواند بیماری در مراحل اولیه را درجهبندی کند. در افرادی که گسترش کلافها در آنها کم بود، بسیاری از نتایج پایینتر از آن بودند که بهدقت اندازهگیری شوند.
- مطالعه مقطعی بود: از هر فرد فقط یک تصویر لحظهای گرفت. هنوز نمیتواند نشان دهد که آیا این نشانگر سرعت افت وضعیت فرد را پیشبینی میکند یا نه.
- شرکتکنندگان از برنامههای پژوهشی و اهدای مغز آمده بودند و تنوع زیادی نداشتند، بنابراین نتایج ممکن است در درمانگاههای معمول متفاوت باشد.
- چند تن از نویسندگان با شرکتهایی که آزمایشهای تاو را میسازند یا مجوز آنها را میدهند ارتباط دارند؛ این در این حوزه رایج است، اما دانستنش مفید است.
مطالعهی جداگانهای در JAMA از Washington University in St. Louis که در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان داد که eMTBR-tau243 در برخی دیگر از بیماریهای مغزی با تاو مشابه نیز بالا میرود، از جمله انسفالوپاتی تروماتیک مزمن (CTE) پیشرفته، بیماریای که با ضربههای مکرر به سر مرتبط است. این یادآوری میکند که هیچ نشانگر واحدی کل ماجرا را بیان نمیکند.
کدام آزمایشها میتوانند این بیماری را پایش یا غربالگری کنند؟
هیچ آزمایش خونی برای غربالگری آلزایمر در افراد سالم وجود ندارد و رهنمود Alzheimer's Association میگوید نشانگرهای زیستی خون فقط باید در افرادی به کار روند که از قبل علائم شناختی دارند، آن هم بهعنوان بخشی از یک ارزیابی کامل توسط پزشک متخصص. اگر شما یا یکی از بستگانتان مشکل حافظه دارید، بررسیها معمولاً شامل این موارد است:
- ارزیابی حافظه و تفکر و تصویربرداری از مغز (MRI یا سیتیاسکن)؛
- آزمایشهای خون معمول برای رد علل قابل درمانِ گیجی یا فراموشی: شمارش کامل سلولهای خون، ویتامین B12، TSH برای عملکرد تیروئید، سدیم و قند خون؛
- پنل عملکرد کلیه، زیرا کاهش عملکرد کلیه میتواند سطح p-tau217 را بالا ببرد و هنگام تفسیر نتیجه باید در نظر گرفته شود؛
- در صورت شک به آلزایمر، یک آزمایش خون آلزایمر تأییدشدهی FDA، آزمایش مایع مغزینخاعی یا اسکن PET آمیلوئید.
برای آگاهی بیشتر، راهنماهای ما دربارهی بیماری آلزایمر و مراحل آن و دربارهی آنچه p-tau217 میتواند پیشبینی کند را ببینید.
پیشرفتهای علمی اخیر
پژوهش دربارهی آزمایشهای خون تاو در دو سال گذشته شتاب گرفته است. مطالعهای در سال ۲۰۲۵ در Nature Medicine برای نخستین بار نشان داد که eMTBR-tau243 در خون با مقدار کلافهای تاو و با شدت مشکلات حافظه و تفکر افزایش مییابد. در سال ۲۰۲۶، مطالعهای روی گروه سوئدی BioFINDER-2 زمان تغییر هر نشانگر خونی را مشخص کرد: p-tau217 ابتدا تغییر میکند، نزدیک به زمانی که آمیلوئید ظاهر میشود، در حالی که eMTBR-tau دیرتر تغییر میکند، نزدیکتر به زمانی که کلافها گسترش مییابند و علائم بدتر میشوند.
به زبان ساده، پژوهشگران در حال ساختن مجموعهای از آزمایشهای خون هستند که مانند یک خط زمانی عمل میکند: یک نشانگر میگوید روند بیماری آغاز شده و نشانگر دیگر میگوید تا کجا پیش رفته است. روش ایمونواسی جدید JAMA گامی است برای اینکه اندازهگیری نشانگر دوم آنقدر آسان شود که بیرون از چند آزمایشگاه تخصصی هم ممکن باشد. Alzheimer's Association در سال ۲۰۲۴ معیارهای تشخیصی خود را بهروز کرده بود تا مرحلهبندی زیستی را هم در بر گیرد؛ این کار، در صورت تأیید چنین آزمایشهایی، جایگاهی طبیعی برایشان فراهم میکند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
- فراموشیای که بر زندگی روزمره اثر میگذارد، مانند تکرار پرسشها یا گم شدن در مکانهای آشنا.
- دشواری در برنامهریزی، مدیریت پول، پیدا کردن کلمات یا دنبال کردن گفتوگو.
- تغییر در خلقوخو، شخصیت یا قضاوت که خانواده یا دوستان متوجه آن میشوند.
- گیجی ناگهانی که به مراقبت فوری نیاز دارد، زیرا اغلب علت دیگری دارد، مانند عفونت، عارضهی جانبی دارو یا سکتهی مغزی.
واژهنامه
- کلافهای تاو: رشتههای پیچخوردهی پروتئین تاو که در بیماری آلزایمر درون سلولهای مغزی جمع میشوند و مرحلهبهمرحله در مغز گسترش مییابند.
- eMTBR-tau: قطعهای از تاو که ناحیهی اتصال به ریزلولههای آن را دارد، در خون یافت میشود و نشاندهندهی کلافهاست.
- p-tau217: شکلی از تاو با یک گروه فسفات در موقعیت ۲۱۷؛ سطح خونی آن در اوایل آلزایمر بالا میرود.
- پلاکهای آمیلوئید: تودههایی از پروتئین آمیلوئید بتا بین سلولهای مغزی، یکی از دو نشانهی شاخص آلزایمر.
- مرحلهی براک (Braak): مقیاسی از I تا VI که نشان میدهد کلافها تا چه حد در مغز گسترش یافتهاند.
- PET تاو: اسکن مغزی که با یک ردیاب نشان میدهد کلافها کجا قرار دارند.
- ایمونواسی: آزمایشی آزمایشگاهی که با آنتیبادیها یک پروتئین خاص را شناسایی و اندازهگیری میکند.
پرسشهای متداول
آیا اکنون میتوانم آزمایش خون eMTBR-tau را انجام دهم؟
خیر. این یک آزمایش پژوهشی است. هنوز تأییدیهی FDA را نگرفته و برای مراقبت از بیماران ارائه نمیشود.
آیا این آزمایش با آزمایشهای خون آلزایمرِ موجود فرق دارد؟
بله. آزمایشهای کنونی که بیشتر بر پایهی p-tau217 و آمیلوئید هستند، نشان میدهند که آیا تغییرات آلزایمر احتمالاً وجود دارد یا نه. هدف eMTBR-tau این است که نشان دهد کلافهای تاو تا کجا گسترش یافتهاند؛ چیزی که به مرحلهی بیماری نزدیکتر است.
آیا آزمایش خون میتواند بگوید من در کدام مرحلهی آلزایمر هستم؟
هنوز نه. امروزه مرحلهی بیماری را پزشک بر اساس علائم، توانایی انجام کارهای روزانه و گاهی اسکنها تعیین میکند. آزمایشهای خون تاو ممکن است در آینده و پس از مطالعات بزرگتر به مرحلهبندی زیستی کمک کنند.
آیا افراد سالم باید آزمایش خون آلزایمر بدهند؟
متخصصان آن را توصیه نمیکنند. رهنمودهای کنونی این آزمایشها را به افرادی محدود میکنند که مشکل حافظه یا تفکر دارند و توسط پزشک متخصص ارزیابی میشوند.
آیا بیماریهای دیگر میتوانند بر آزمایشهای خون تاو اثر بگذارند؟
بله. کاهش عملکرد کلیه میتواند p-tau217 را بالا ببرد و eMTBR-tau243 نیز ممکن است در برخی دیگر از بیماریهای مغزی، مانند CTE پیشرفته، بالا باشد. نتایج همیشه باید توسط پزشک تفسیر شوند.
منابع
- Brum WS, et al. A Plasma eMTBR-Tau Immunoassay for Detection of Advanced Insoluble Tau Pathology. JAMA, 2026. DOI: 10.1001/jama.2026.25143
- Horie K, et al. Fluid eMTBR-tau243 as a Biomarker of Mixed 3-Repeat and 4-Repeat Tau Pathology. JAMA, 2026. DOI: 10.1001/jama.2026.24689
- Horie K, et al. Plasma MTBR-tau243 biomarker identifies tau tangle pathology in Alzheimer's disease. Nature Medicine, 2025. DOI: 10.1038/s41591-025-03617-7
- Collij LE, et al. Trajectories of plasma and CSF MTBR-tau243 and phosphorylated-tau species across the Alzheimer's disease continuum. Nature Communications, 2026. DOI: 10.1038/s41467-026-71732-1
- Palmqvist S, et al. Alzheimer's Association Clinical Practice Guideline on the use of blood-based biomarkers in the diagnostic workup of suspected Alzheimer's disease within specialized care settings. Alzheimer's & Dementia, 2025. DOI: 10.1002/alz.70535
- Jack CR Jr, et al. Revised criteria for diagnosis and staging of Alzheimer's disease: Alzheimer's Association Workgroup. Alzheimer's & Dementia, 2024. DOI: 10.1002/alz.13859
- Reuters (از طریق CP24). Blood test tracks progression of Alzheimer's disease، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- Washington University in St. Louis. Progress toward a blood test for CTE، نوامبر ۲۰۲۶
- Alzheimer's Association. 2026 Alzheimer's Disease Facts and Figures
مقالههای دیگر
- آزمایش خون آلزایمر: آزمایش جدید تأییدشدهی FDA در ۲۰۲۶ چه معنایی دارد
- آزمایش خون p-tau217: آنچه یک دهه پیش از علائم پیشبینی میکند
- آزمایش خون PrecivityAD2: تأیید FDA برای ابزار جدید کمک به تشخیص آلزایمر
- آزمایش خون آلزایمر در مراقبتهای اولیه: مطالعهی ۲۰۲۶ چه چیزی را تغییر میدهد
- زوال عقل (دمانس): علائم، علل، انواع و روش تشخیص
- کاهش خطر زوال عقل: رهنمودهای ۲۰۲۶ سازمان جهانی بهداشت چه چیزی را تغییر میدهند
نتایج آزمایش خون خود را با AI DiagMe بفهمید
آزمایش خون اخیری دارید که مقادیری خارج از محدودهی طبیعی دارد، مانند B12، تیروئید یا شاخصهای کلیه؟ برگهی آزمایش خود را در AI DiagMe بارگذاری کنید تا در چند دقیقه توضیحی روشن و ساده دربارهی هر نتیجه دریافت کنید و پرسشهایتان را برای پزشک آماده کنید.



