Më 6 tetor 2026, World Cancer Research Fund (WCRF) botoi një analizë të re të kancereve të diagnostikuara para moshës 50 vjeç në Angli, në Shtetet e Bashkuara dhe në Holandë. Titulli i lajmit keqkuptohet lehtë, ndaj ndihmon të shihet çfarë thonë vërtet të dhënat: disa kancere po diagnostikohen më shpesh te të rriturit e rinj, por kanceri mbetet shumë më i shpeshtë pas moshës 60 vjeç. Ky artikull shpjegon gjetjet për kancerin në moshë të re, çfarë mendojnë studiuesit se mund të qëndrojë pas tyre, cilat simptoma meritojnë vëmendje dhe çfarë mund e çfarë nuk mund t'ju tregojë një analizë gjaku.
Çfarë gjeti analiza e re e WCRF
WCRF gjeti se disa kancere, ndër to ai i zorrës së trashë, i veshkave dhe i mëlçisë, po rriten te të rriturit nën 50 vjeç në të tre vendet. Fondi shqyrtoi 12 lloje kanceri sipas organit te të rriturit nën 50 vjeç, me të dhëna kombëtare nga viti 2000 deri në 2023 për Shtetet e Bashkuara dhe Holandën, dhe nga 2001 deri në 2023 për Anglinë. Më pas provoi nëse numri i rasteve po rritej në mënyrë statistikisht të rëndësishme. Tabela më poshtë përmbledh kanceret që treguan rritje të rëndësishme, siç renditen në faqen e WCRF.
| Vendi | Gratë nën 50 vjeç | Burrat nën 50 vjeç |
|---|---|---|
| Anglia | Gjiri, zorra e trashë dhe rektumi, qafa e mitrës, mitra, veshkat, mëlçia, pankreasi, stomaku | Zorra e trashë dhe rektumi, veshkat, mëlçia, pankreasi, prostata |
| Shtetet e Bashkuara | Gjiri, zorra e trashë dhe rektumi, mitra, veshkat, mëlçia, pankreasi, stomaku | Zorra e trashë dhe rektumi, veshkat, pankreasi, stomaku |
| Holanda | Qafa e mitrës, zorra e trashë dhe rektumi, veshkat, mëlçia | Zorra e trashë dhe rektumi, veshkat, mëlçia |
Mbulimi në shtyp i analizës dha disa shembuj të madhësisë së ndryshimit në Angli midis viteve 2001 dhe 2023. Kanceri i zorrës te të rriturit nën 50 vjeç u rrit nga rreth 3,9 në 8,4 raste për 100 000 banorë, kanceri i prostatës nga rreth 1 në 3,6, dhe kanceri i gjirit nga rreth 42 në 47,5. Në Shtetet e Bashkuara, kanceri i veshkave në këtë grupmoshë u rrit nga rreth 2,5 në 5,3 për 100 000 midis viteve 2000 dhe 2023. Kanceri i mushkërive te të rinjtë nën 50 vjeç ra në të tre vendet, gjë që studiuesit e lidhin me uljen e duhanpirjes.
Këto shifra vijnë nga lajmet për punën e WCRF dhe jo nga një punim i rishikuar nga kolegët, ndaj lexohen më mirë si sinjal drejtimi, jo si vlerësime të sakta. Analiza nuk përfshin Shqipërinë, dhe nuk kemi gjetur të dhëna të krahasueshme të publikuara për vendin tonë.
A është bërë kanceri papritur i shpeshtë te të rinjtë?
Jo. Vetë WCRF thekson se mosha mbetet faktori më i madh i rrezikut për kancerin dhe se mosha mesatare në diagnozë në vendet me të ardhura të larta është mbi 60 vjeç. Një shkallë që rritet nga një bazë e ulët do të thotë ende se shumica e të rriturve nën 50 vjeç nuk do t'i zhvillojnë këto kancere. Ajo që ka rëndësi është tendenca: kur një kancer bëhet më i shpeshtë në breza të njëpasnjëshëm, diçka ka ndryshuar ndoshta në ekspozimet, në zbulimin ose në të dyja.
Pse mund të jenë në rritje kanceret në moshë të re?
Askush nuk ka ende një përgjigje të vetme, dhe studiuesit kujdesen ta thonë këtë. National Cancer Institute (NCI) vëren se nuk ka një shpjegim përfundimtar, dhe WCRF thotë se shkaqet nuk kuptohen plotësisht. Po shqyrtohen disa drejtime:
- Mbipesha dhe obeziteti, aktiviteti fizik i pakët dhe ushqyerja e pasur me mish të kuq e të përpunuar, ushqim të shpejtë dhe pije me sheqer, me pak fibra.
- Alkooli dhe duhani, që ende kontribuojnë edhe pse duhanpirja ka rënë.
- Ekspozimet mjedisore si ndotja e ajrit dhe e ujit, kimikatet dhe plastika, asnjëra prej të cilave nuk është provuar si shkak.
- Ndryshimet në mikrobiomën e zorrëve, që mund të ndikojnë në inflamacion dhe imunitet.
- Diagnoza më e hershme ose më e shpeshtë, falë ndërgjegjësimit më të madh dhe më shumë imazherie. WCRF thotë se kjo mund të shpjegojë një pjesë të rritjes, por jo të gjithë, sidomos aty ku po rriten edhe vdekjet.
WCRF vlerëson se rreth 40% e kancereve lidhen me faktorë që mund të ndryshohen, prandaj këshillat e parandalimit përqendrohen te pesha, ushqyerja, aktiviteti dhe alkooli.
Simptomat që duhen marrë seriozisht në çdo moshë
Mjekët prej kohësh kanë menduar se kanceri është i pamundur te një pacient i ri, dhe ky supozim mund ta vonojë diagnozën. NCI raporton se diagnoza e kancerit kolorektal në moshë të re shpesh vonohet gjashtë muaj ose më shumë pas simptomave të para. Shenjat paralajmëruese që përmenden më shpesh janë:
- Gjak në jashtëqitje ose gjakderdhje nga rektumi.
- Dhimbje barku që vazhdon.
- Një ndryshim i qëndrueshëm i zakoneve të zorrës, përfshirë diarrenë.
- Humbje peshe pa shpjegim ose lodhje e vazhdueshme.
- Anemi nga mungesa e hekurit pa shkak të qartë.
Në shumicën e rasteve këto simptoma kanë shpjegime beninje. Megjithatë, ato meritojnë një vlerësim mjekësor kur zgjasin më shumë se disa javë. Nëse vini re gjak, artikulli ynë shpjegon si po studiohen analizat e gjakut për kancerin e zorrës, ndërsa qasja me jashtëqitje trajtohet në artikullin tonë për analizat e jashtëqitjes dhe vdekjet nga kanceri i zorrës.
Çfarë mund dhe çfarë nuk mund t'ju tregojë një analizë gjaku
Një analizë rutinë gjaku nuk e zbulon shumicën e kancereve. Megjithatë, ajo mund të nxjerrë në pah shenja që e shtyjnë mjekun të kërkojë më tej. Një hemoglobinë e ulët ose rezerva të ulëta hekuri mund të tregojnë një gjakderdhje të ngadaltë në aparatin tretës, prandaj anemia pa shpjegim merret seriozisht. Mund të mësoni si lexohet hemograma e plotë, çfarë tregon rezultati i ferritinës për rezervat e hekurit dhe cilat janë shkaqet e zakonshme të anemisë. Asnjë nga këto rezultate nuk mund ta konfirmojë ose ta përjashtojë kancerin më vete. Në Shqipëri, hemoglobina jepet zakonisht në g/dL dhe ferritina në ng/mL.
Depistimi është një pyetje tjetër. Në Shtetet e Bashkuara, CDC u këshillon shumicës së njerëzve ta nisin depistimin e kancerit kolorektal në moshën 45 vjeç, dhe më herët nëse ka histori familjare. Në Shqipëri, programi kombëtar i kontrollit mjekësor bazë për moshat 35 deri në 70 vjeç përfshin, krahas analizave të gjakut, edhe analizën e gjakut okult në feçe. Njerëzit me simptoma kanë nevojë për analiza diagnostike, jo për depistim. Për një pamje më të gjerë, lexoni udhëzuesin tonë për kancerin kolorektal dhe shpjegimin tonë për analizat e zbulimit të hershëm të shumë kancereve.
Përparimet më të fundit shkencore
Sipas PubMed, disa rishikime dhe analiza të fundit shtojnë kontekst për gjetjet e WCRF, dhe lexohen më mirë së bashku sesa një nga një.
Një analizë e vitit 2026 në Journal of Gastrointestinal Oncology shqyrtoi kancerin kolorektal në moshë të re në Shtetet e Bashkuara gjatë tri dekadave. Ajo gjeti një tendencë të qëndrueshme rritjeje dhe sugjeroi se ushqyerja, sidomos mishi i përpunuar, dhe pesha trupore janë kontribuuesit kryesorë që mund të ndryshohen. Çfarë do të thotë kjo për ju: zakonet që mbrojnë zemrën dhe metabolizmin janë edhe ato që lidhen më shpesh me këtë kancer, dhe ia vlen të veproni herët në jetë.
Një rishikim i vitit 2026 në European Journal of Cancer shqyrtoi kancerin kolorektal në moshë të re në Evropë. Ai përshkruan tendenca të pabarabarta midis vendeve, programe depistimi që nisin kryesisht në moshën 50 vjeç dhe vonesa të shpeshta në diagnozë, sepse mjekët nuk e presin kancerin te të rriturit e rinj. Çfarë do të thotë kjo për ju: mos prisni një prag moshe nëse keni simptoma që vazhdojnë.
Një rishikim i vitit 2026 në EClinicalMedicine mblodhi prova nga Amerika Latine. Ai raporton rritje të kancereve në moshë të re në disa pjesë të rajonit, por edhe regjistra të fragmentuar dhe cilësi të pabarabartë të të dhënave. Çfarë do të thotë kjo për ju: tendenca nuk kufizohet te vendet e pasura, edhe pse provat janë ende të paplota në shumë vende.
Këto studime përshkruajnë modele në popullsi. Ato nuk mund t'i thonë asnjë individi nëse do të zhvillojë kancer dhe nuk zëvendësojnë këshillat e mjekut tuaj.
Kur të flisni me mjekun tuaj
Lini një takim me mjekun e familjes nëse vini re gjak në jashtëqitje, dhimbje barku ose ndryshim të zakoneve të zorrës që zgjat më shumë se dy deri në tri javë, humbje peshe pa shpjegim ose anemi që mjeku nuk e ka shpjeguar. Tregojini mjekut për çdo të afërm të ngushtë që ka pasur kancer kolorektal ose kancere të tjera në moshë të re, sepse historia familjare mund të ndryshojë kur duhet të nisin analizat. Kërkoni ndihmë urgjente për gjakderdhje të madhe, dhimbje të fortë ose të fikët.
Fjalorth
- Kancer në moshë të re: një kancer i diagnostikuar para moshës 50 vjeç.
- Incidenca: numri i rasteve të reja të diagnostikuara në një popullsi të caktuar gjatë një periudhe të caktuar.
- Kanceri kolorektal: kanceri i zorrës së trashë ose i rektumit, i quajtur edhe kanceri i zorrës.
- Anemi nga mungesa e hekurit: nivel i ulët i rruazave të kuqe të gjakut nga hekuri i pamjaftueshëm, ndonjëherë për shkak të një humbjeje të ngadaltë gjaku.
- Depistim: analiza te njerëzit pa simptoma, për të zbuluar herët një sëmundje.
- Mikrobioma: bashkësia e baktereve dhe mikrobeve të tjera që jetojnë në zorrë.
Pyetje të shpeshta
A do të thotë kjo se kanceri tani është i shpeshtë te njerëzit 20 deri në 40 vjeç?
Jo. Kanceri mbetet i rrallë te të rriturit e rinj, dhe mosha tipike në diagnozë është mbi 60 vjeç. Shqetësimi është se disa kancere po bëhen më të shpeshta me kalimin e kohës.
A është depistimi më i mirë e vetmja arsye e rritjes?
Ndoshta jo. Ndërgjegjësimi më i madh dhe më shumë imazheri shpjegojnë një pjesë, por WCRF vëren se kjo nuk e shpjegon gjithë tendencën, sidomos aty ku po rritet edhe vdekshmëria.
A mund ta zbulojë një analizë gjaku kancerin në moshë të re?
Një analizë standarde gjaku nuk mund ta diagnostikojë shumicën e kancereve. Ajo mund të tregojë anemi, hekur të ulët ose inflamacion, gjë që mund të çojë në analiza të mëtejshme.
Në çfarë moshe duhet të nis depistimin e kancerit kolorektal?
CDC u këshillon shumicës së njerëzve ta nisin në moshën 45 vjeç. Në Shqipëri, analiza e gjakut okult në feçe është pjesë e kontrollit mjekësor bazë nga mosha 35 vjeç. Pyesni mjekun nëse duhet të nisni më herët, nëse një i afërm i ngushtë ka pasur kancer kolorektal ose polipe.
Çfarë mund të bëj për të ulur rrezikun?
Ruajtja e një peshe të shëndetshme, aktiviteti fizik, kufizimi i alkoolit dhe i mishit të përpunuar, mosduhanpirja dhe më shumë fibra janë masat që rekomandohen më vazhdimisht.
Burimet
- World Cancer Research Fund, «Are more young people getting cancer?» (6 tetor 2026): wcrf.org
- National Cancer Institute, «Why Is Early-Onset Cancer On the Rise?» (2025): cancer.gov
- Centers for Disease Control and Prevention, depistimi i kancerit kolorektal: cdc.gov
- ITV News, «Cancer cases rising in younger people» (6 tetor 2026): itv.com
- Irish Examiner, «Cancer rates rising more quickly among younger people»: irishexaminer.com
- Youssef MY et al., Journal of Gastrointestinal Oncology, 2026: DOI 10.21037/jgo-2026-0314
- Wankhede D et al., European Journal of Cancer, 2026: DOI 10.1016/j.ejca.2026.116908
- Lopes-Junior LC et al., EClinicalMedicine, 2026: DOI 10.1016/j.eclinm.2026.104107
- Këshilli i Ministrave, VKM nr. 185, datë 2.4.2014, për programin kombëtar të kontrollit mjekësor bazë: fsdksh.gov.al
Artikuj të tjerë
- Kanceri kolorektal: simptomat, analizat dhe trajtimi
- Analiza e gjakut për kancerin e zorrës: çfarë tregojnë kërkimet
- Udhëzimet për depistimin e kancerit të gjirit në 2026
- Kanceri i pankreasit: si ta kuptoni, diagnostikoni dhe trajtoni
- Kanceri i veshkave: simptomat dhe diagnoza
Kuptoni rezultatet e analizave tuaja të gjakut me AI DiagMe
Ngarkoni analizat tuaja dhe merrni një shpjegim të qartë, me fjalë të thjeshta, për çdo vlerë, të rishikuar nga një komitet mjekësh. Kuptoni analizat tuaja me AI DiagMe.
