Псоријаза најчесто се препознава по задебелени, лушпести дамки на кожата што можат да чешаат, печат или да пукаат, и е една од најчестите причини луѓето да бараат одговор за осип што не поминува. Псоријазата е хронична состојба поврзана со имунолошкиот систем: тој станува преактивен и им „наредува“ на клетките на кожата да се делат многу побрзо од вообичаеното, па се создаваат дебели плаки. Псоријазата не е заразна и, иако не се лекува конечно, обично може добро да се контролира. Во оваа статија ќе дознаете како изгледа псоријазата, кои се нејзините главни видови, што предизвикува влошувања, по што се разликува од егземот, кога да одите на лекар, што покажуваат најновите истражувања и кои показатели во крвта може да ги следи Вашиот лекар.
Кои се главните симптоми на псоријаза?
Типичниот знак е плака: јасно ограничена дамка од задебелена кожа покриена со лушпи. На посветла кожа овие дамки често се розови или црвени со сребренести лушпи, а на потемна кожа може да бидат виолетови, сиви или темнокафеави, па симптомите потешко се препознаваат. Според Mayo Clinic, чести знаци се осип во дамки што многу се разликува од човек до човек, сува и испукана кожа што може да крвари, чешање или болност, како и влошувања што траат неколку недели до неколку месеци, а потоа се смируваат.
Симптомите на псоријаза не се ограничени само на површината на кожата. На ноктите може да се појават ситни вдлабнатини, бразди, промена на бојата или одвојување од лежиштето. Некои луѓе забележуваат и вкочанети, отечени или болни зглобови, што може да укаже на псоријатичен артритис, сродна болест која бара рано внимание. Бидејќи болеста се влошува, па се смирува, многумина имаат долги мирни периоди меѓу епизодите.
Каде најчесто се јавува псоријазата
Плаките најчесто се јавуваат на лактите, колената, долниот дел од грбот и скалпот, често симетрично, а можат да ги зафатат и лицето, дланките, табаните, гениталиите и кожните набори. Псоријазата на скалпот може да личи на упорен првут, но обично е подебела и поостро ограничена. Ако осипот повеќе боли отколку што чеша или брзо се шири, прочитајте го нашиот водич за болен осип на кожата и неговите причини.
Видови псоријаза и нивните симптоми
Псоријазата нема само еден облик, а препознавањето на видот објаснува зошто симптомите толку се разликуваат од човек до човек. Cleveland Clinic наведува дека плак-псоријазата е 80 до 90 % од случаите, но постојат и други облици:
- Плак-псоријаза: суви, задебелени плаки покриени со лушпи, најчесто на лактите, колената, долниот дел од грбот и скалпот.
- Гутатна псоријаза: мали лушпести точки во облик на капка, почеста кај деца и млади, често по стрептококна инфекција на грлото.
- Инверзна псоријаза: мазни, воспалени дамки во кожните набори, како препоните, задникот и под градите, кои се влошуваат со триење и пот.
- Пустулозна псоријаза: јасно ограничени меурчиња исполнети со гној, понекогаш само на дланките и табаните, а понекогаш пошироко.
- Еритродермична псоријаза: редок, тежок облик што го покрива речиси целото тело со осип што се лупи, силно чеша или пече и бара итна помош.
- Псоријаза на ноктите: вдлабнатини, кршење, промена на бојата и одвојување на ноктот од лежиштето.
Што предизвикува псоријаза и што ги поттикнува влошувањата?
Псоријазата ја поттикнува преактивен имунолошки одговор. Одредени имунолошки клетки се активираат и испуштаат сигнални молекули што го забрзуваат обновувањето на клетките на кожата од вообичаениот еден месец на само неколку дена, а таа брзина ги создава лушпите и задебелувањето. Истражувачите сметаат дека наследените гени и факторите од околината заедно ја подготвуваат почвата, па затоа болеста често се јавува кај повеќе членови во семејството. За да разберете како телото може по грешка да го нападне сопственото ткиво, прочитајте го нашиот преглед на автоимуните болести и нивните симптоми.
Дури и кога генетската основа постои, симптомите на псоријаза може со години да мируваат сè додека нешто не ги поттикне. Американскиот национален институт NIAMS и Mayo Clinic ги наведуваат најчестите поттикнувачи: стрептококни и други инфекции, повреди на кожата, како исеченици, гребнатини или изгореници од сонце, студено и суво време, пушење, прекумерно пиење алкохол, некои лекови, како литиум и некои лекови за крвен притисок, и нагло прекинување на кортикостероидите. Препознавањето на сопствените поттикнувачи е еден од најпрактичните чекори кон поретки влошувања.
Псоријаза или егзем: како се разликуваат симптомите
Псоријазата и егземот на прв поглед можат да изгледаат слично и двата предизвикуваат обоена кожа што чеша, но се различни болести со различни симптоми. Табелата подолу ги сумира знаците што ги проценува лекарот. За поцелосна слика, споредете ја со нашиот преглед на егземот како кожна болест.
| Знак | Псоријаза | Егзем |
|---|---|---|
| Изглед | Дебели, јасно ограничени плаки со сребренести или сиви лушпи | Сув, нерамен осип, понекогаш влажен или со красти, со помалку јасни рабови |
| Чешање | Постои, но често е поблаго; може да пече или да боли | Чешањето е обично силно и е главен симптом |
| Вообичаено место | Лакти, колена, долниот дел од грбот, скалп, нокти | Внатрешната страна на лактите, зад колената, рачни зглобови, врат, лице |
| Возраст на почеток | Често во раната возрасна доба, но е можно на секоја возраст | Често почнува во доенечка возраст или во раното детство |
| Чести поттикнувачи | Инфекции, повреди на кожата, стрес, студено време, некои лекови | Алергени, иританси, сапуни, сува кожа, фактори од околината |
Самото чешање не е сигурен начин да се разликуваат. За да го разберете осипот што не поминува, прочитајте го нашето објаснување за причините, симптомите и лекувањето на осипот. Сроден облик сличен на егзем е опишан во нашата статија за спонгиотичниот дерматитис и неговото лекување.
Кога да одите на лекар поради симптоми на псоријаза
Псоријазата се дијагностицира клинички: лекарот ја прегледува кожата и, ако е потребно, зема мало парче кожа за биопсија. Во Македонија најчесто прво се обраќате кај Вашиот матичен лекар, кој може да Ве упати кај дерматолог со упат преку системот „Мој термин“. На повеќето луѓе не им треба итна помош, но во некои ситуации треба да реагирате брзо:
- Плаки што брзо се шират или одеднаш покриваат голем дел од телото.
- Болка, вкочанетост или оток во зглобовите, што може да укаже на псоријатичен артритис, кој без лекување може да ги оштети зглобовите.
- Знаци на еритродермично или пустулозно влошување, како раширено црвенило и лупење, меурчиња со гној, треска или општа слабост.
- Осип што почнува да боли, се отвора или покажува знаци на инфекција, како топлина, оток и треска.
- Симптоми што Ви го нарушуваат сонот, работата или душевната благосостојба, или што не се подобруваат со лекувањето.
При треска со раширено лупење на кожата или нагло влошување на општата состојба, јавете се на 112 или на итната медицинска помош на 194. Бидејќи зафаќањето на зглобовите е често, корисно е да знаете како се однесуваат воспалителните болести на зглобовите: прочитајте го нашето објаснување за причините и лекувањето на артритисот, а за автоимуниот облик и нашата страница за ревматоидниот артритис.
Зошто показателите во крвта се важни иако псоријазата се дијагностицира на кожата
Псоријазата сè повеќе се гледа како системска воспалителна болест, а не само како проблем на кожата. И NIAMS и Mayo Clinic наведуваат дека луѓето со псоријаза имаат поголем ризик од псоријатичен артритис и од кардиометаболни состојби, како дебелина, дијабетес тип 2, висок крвен притисок и срцеви болести. Затоа, освен видливите симптоми на псоријаза, лекарите често ги следат воспалението и метаболното здравје со текот на времето.
Ниту една анализа на крв не ја дијагностицира псоријазата, но неколку показатели помагаат да се следи пошироката слика. Воспалението може да се следи со Ц-реактивниот протеин (CRP, во mg/L) и со седиментацијата на еритроцитите, а кардиометаболниот ризик со липидниот статус и со глукозата (во mmol/L) или HbA1c. За да видите како се однесува еден општ показател на воспаление, прочитајте го нашето објаснување за CRP како показател на воспаление, а за покачените вредности нашата страница за причините за висок CRP. Придружната анализа е опишана во нашиот преглед на седиментацијата на еритроцитите. Бидејќи кај некои луѓе се проверуваат и сродни состојби, корисни се и нашиот водич за автоимуните анализи и нашето објаснување што е лупус, како и нашиот преглед на анализата на витамин Д.
Најнови научни сознанија
Лекувањето на псоријазата значително се промени откако истражувачите ги открија имунолошките сигнали што ја поттикнуваат. Современите насочени терапии делуваат на интерлеукин-23, интерлеукин-17 и на ензимот тирозин киназа 2 (TYK2), а неодамнешните рецензирани студии помагаат да се разбере нивната улога. Овие наоди опишуваат лекувања за кои Вашиот лекар може да разговара со Вас; тие не се препорака, а одлуката ја носите со Вашиот лекар.
Систематски преглед на литературата и мрежна метаанализа од 2024 година, објавени во Dermatology and Therapy, обединија рандомизирани контролирани студии и го споредија бимекизумабот, кој ги блокира и интерлеукин-17A и интерлеукин-17F, со другите биолошки лекови, при што по една година забележаа висок процент на целосно или речиси целосно исчистена кожа. Бидејќи се работи за посредна споредба меѓу различни студии, заклучоците се корисни, но помалку сигурни од директната споредба. За лекувањето со таблети, извештај од 2025 година во Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology прикажа четиригодишни податоци од студиите од фаза 3 POETYK PSO-1, PSO-2 и нивното долгорочно продолжение со деукравацитиниб, орален, селективен, алостерички инхибитор на TYK2, кои укажуваат дека одговорот се задржува со текот на времето.
И системската слика активно се истражува. Преглед од 2026 година во Journal of Clinical Medicine ги сумираше двонасочните врски меѓу псоријазата и дебелината и ги опиша заедничките воспалителни и метаболни патишта што можат да влијаат врз тежината на болеста и одговорот на лекувањето; како наративен преглед, тој ги обединува постојните докази, а не носи нови податоци од клинички студии. Посебно, ретроспективна кохортна студија од 2026 година во British Journal of Dermatology користеше американски податоци од секојдневната пракса за агонистите на рецепторот на GLP-1 кај луѓе со псоријаза и дијабетес или дебелина и забележа поврзаност со помал кардиоваскуларен ризик и помала смртност. Бидејќи е опсервациска, таа покажува поврзаност, а не причина и последица. Заедно, овие студии потврдуваат зошто е важно да се следат воспалението и метаболното здравје.
Речник
| Поим | Значење |
|---|---|
| Плака | Задебелена, јасно ограничена дамка на кожата покриена со лушпи, главниот знак на плак-псоријазата. |
| Имунолошки посредувана | Предизвикана од имунолошкиот систем што реагира против сопственото ткиво, а не само против надворешни закани. |
| Влошување | Период кога симптомите се засилуваат, често по изложување на поттикнувач, по кој следуваат помирни периоди. |
| Псоријатичен артритис | Сродна воспалителна болест на зглобовите што предизвикува болка, вкочанетост и оток кај дел од луѓето со псоријаза. |
| Еритродермична псоријаза | Редок, тежок облик што го покрива речиси целото тело со кожа што се лупи и пече и бара итна помош. |
| Биолошки лек | Лек создаден од живи клетки што делува на одреден имунолошки сигнал, како интерлеукин-17 или интерлеукин-23. |
| Инхибитор на TYK2 | Лек во таблети што ги смирува одредени цитокински сигнали вклучени во псоријазата, делувајќи на тирозин киназа 2. |
| Ц-реактивен протеин | Показател во крвта на општо воспаление, што лекарите може да го следат кај воспалителни болести. |
| HbA1c | Анализа на крв што го покажува просечниот шеќер во крвта во последните околу три месеци и служи за проценка на метаболниот ризик. |
Најчесто поставувани прашања
Што е псоријаза?
Псоријазата е хронична кожна болест поврзана со имунолошкиот систем, во која преактивниот имунолошки одговор го забрзува обновувањето на клетките на кожата и создава дебели, лушпести плаки. Симптомите најчесто се на лактите, колената, скалпот и долниот дел од грбот, а можат да ги зафатат и ноктите и зглобовите. Болеста се менува низ влошувања и помирни периоди. Таа е долготрајна и засега не се лекува конечно, но различни терапии можат успешно да ги контролираат симптомите, а повеќето луѓе добро живеат со неа со вистинскиот план од својот лекар.
Што предизвикува псоријаза?
Псоријазата настанува кога преактивниот имунолошки систем по грешка поттикнува брз раст на клетките на кожата. Научниците сметаат дека е резултат на комбинација од наследени гени и фактори од околината, па затоа често се јавува кај повеќе членови во семејството. Симптомите може да мируваат сè додека не ги поттикне нешто, на пример инфекции како стрептококна ангина, повреди на кожата, студено или суво време, пушење, прекумерно пиење алкохол, некои лекови и нагло прекинување на кортикостероидите. Точниот механизам не е целосно разјаснет, но вклучените имунолошки патишта сè подобро се познати.
Дали псоријазата е заразна?
Не. Псоријазата не е заразна и не можете да ја добиете или пренесете со допир на кожата, со заеднички предмети или со кој било друг секојдневен контакт. Бидејќи може да изгледа впечатливо, ова е честа загриженост, но причината е внатрешна: преактивен имунолошки одговор заедно со генетски фактори и фактори од околината. Допирот на нечии плаки не носи никаков ризик од пренос, а тоа сознание може да ги намали социјалната вознемиреност и стигмата со кои се соочуваат многумина.
Дали псоријазата е автоимуна болест?
Псоријазата најчесто се опишува како имунолошки посредувана или автоимуна болест, бидејќи имунолошкиот систем станува преактивен и поттикнува воспаление што го забрзува создавањето клетки на кожата. Cleveland Clinic ја нарекува автоимуна кожна болест. Ова системско воспаление објаснува и зошто псоријазата е поврзана со други имунолошки и кардиометаболни состојби. Разбирањето на имунолошката основа е важно, бидејќи ги одредува и современите насочени терапии и одлуката да се следат воспалението и метаболното здравје, а не само кожата.
Може ли псоријазата да се излечи?
Засега не постои лек што ја лекува псоријазата конечно, но тоа не значи дека симптомите мора да бидат постојани. Лекувањата, од креми и терапија со светлина до таблети и биолошки лекови, можат да ги отстранат или значително да ги намалат плаките и понекогаш да доведат до долги периоди на ремисија. Целта е успешна долгорочна контрола, а не трајно решение, и многу луѓе постигнуваат чиста или речиси чиста кожа со вистинскиот план. Избегнувањето на сопствените поттикнувачи и грижата за општото здравје дополнително ги намалуваат честотата и тежината на враќањето на симптомите.
Дали псоријазата поминува сама?
Псоријазата обично има бранест тек: се влошува неколку недели или месеци, а потоа се смирува во помирни периоди што можат да траат месеци или години, па симптомите доаѓаат и си одат, наместо трајно да исчезнат. Лекувањето може да го забрза смирувањето на влошувањето и да ги продолжи мирните периоди, а ремисијата е реална цел за многумина. Бидејќи имунолошката склоност останува, плаките може да се вратат по познат поттикнувач, па редовната грижа и внимавањето на поттикнувачите помагаат симптомите да останат под контрола.
Извори
- Mayo Clinic. Psoriasis: Symptoms and causes. Прочитајте го прегледот на Mayo Clinic за псоријазата (ажурирано 2025).
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIH). Psoriasis. Прочитајте ја темата на NIAMS за псоријазата.
- Cleveland Clinic. Psoriasis: What It Is, Symptoms, Causes, Types and Treatment. Прочитајте ја статијата на Cleveland Clinic за псоријазата.
- Strober B, et al. Long-Term Efficacy and Safety of Bimekizumab and Other Biologics in Moderate to Severe Plaque Psoriasis: Updated Systematic Literature Review and Network Meta-analysis. Dermatology and Therapy. 2024;14(11):3133-3147. PMID 39485596. Извор: PubMed.
- Armstrong AW, et al. Deucravacitinib in plaque psoriasis: Four-year safety and efficacy results from the Phase 3 POETYK PSO-1, PSO-2 and long-term extension trials. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2025;39(7):1336-1351. PMID 40045918. Извор: PubMed.
- Psoriasis in Obese Patients: Pathophysiological Interactions, Clinical Consequences, and Therapeutic Implications. Journal of Clinical Medicine. 2026;15(11). PMID 42279163. Извор: PubMed.
- Glucagon-like peptide-1 receptor agonists and reduced mortality, cardiovascular and psychiatric risks in patients with psoriasis: a large-scale cohort study. British Journal of Dermatology. 2026;194(1):59-66. PMID 40897378. Извор: PubMed.
- Министерство за здравство. Закон за здравственото осигурување (пречистен текст): избран лекар и упат. zdravstvo.gov.mk
- Центар за управување со кризи. Единствен број за итни повици 112. cuk.gov.mk
Дополнително читање
- Прочитајте го нашиот преглед на егземот
- Причини, симптоми и лекување на осипот
- Симптоми и причини на автоимуните болести
- Како CRP го покажува воспалението
- Како да ги прочитате резултатите од анализите на крв
Разберете ги Вашите анализи на крв со AI DiagMe
Псоријазата се дијагностицира на кожата, но бидејќи е знак на системско воспаление, Вашиот лекар може со текот на времето да следи показатели како Ц-реактивниот протеин, седиментацијата на еритроцитите, липидниот статус за холестеролот и HbA1c за шеќерот во крвта. AI DiagMe Ви помага на јасен јазик да разберете што значат овие бројки. Создаден е за да Ви помогне да ги разберете резултатите, а не да постави дијагноза, и никогаш не го заменува Вашиот лекар.
Протолкувајте ги Вашите резултати за неколку минути
