តេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីន (autoimmune panel) គឺជាក្រុមតេស្តឈាមដែលស្វែងរកអង់ទីករ ដែលប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់អ្នកបានបង្កើតខុស ដើម្បីវាយប្រហាររាងកាយខ្លួនឯង។ គ្រូពេទ្យច្រើនស្នើតេស្តនេះ ពេលរោគសញ្ញាដូចជា ឈឺសន្លាក់ អស់កម្លាំងដោយមិនដឹងមូលហេតុ កន្ទួល ឬការរលាករយៈពេលយូរ បង្ហាញពីជំងឺអូតូអ៊ុយមីន។ មគ្គុទ្ទេសក៍នេះពន្យល់ជាភាសាងាយៗថា តេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនរកអ្វីខ្លះ ដោយពិនិត្យលម្អិតលើលទ្ធផលបីដែលមនុស្សសួរច្រើនបំផុត៖ អង់ទីករប្រឆាំងនឹងស្នូលកោសិកា (ANA) កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ (RF) និងអង់ទីករ anti-CCP។ អ្នកនឹងដឹងថា លទ្ធផលវិជ្ជមាន ឬអវិជ្ជមានមានន័យដូចម្ដេច ហេតុអ្វីតេស្តតែមួយកម្រសម្រេចរោគវិនិច្ឆ័យបាន តេស្តតបតស្វ័យប្រវត្តិ (reflex testing) ជាអ្វី និងពេលណាលទ្ធផលគួរពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យ។
តើតេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនជាអ្វី?
តេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីន មិនមែនជាតេស្តថេរតែមួយទេ។ វាជាសំណុំតេស្តឈាមដែលជ្រើសរើស ដើម្បីរកអូតូអង់ទីករ (autoantibodies) គឺអង់ទីករដែលតម្រង់ទៅលើជាលិការបស់អ្នកផ្ទាល់ ជំនួសឱ្យមេរោគ។ តេស្តពិតប្រាកដខុសគ្នារវាងមន្ទីរពិសោធន៍ ហើយអាស្រ័យលើជំងឺដែលគ្រូពេទ្យសង្ស័យ។
ដើម្បីយល់ពីតេស្តនេះ វាមានប្រយោជន៍ក្នុងការដឹងថាវាកំពុងស្វែងរកអ្វី។ ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំធម្មតាបង្កើតអង់ទីករ ដើម្បីវាយប្រហារវីរុស និងបាក់តេរី។ ក្នុងជំងឺអូតូអ៊ុយមីន ប្រព័ន្ធនោះដំណើរការខុស ហើយបង្កើតអង់ទីករប្រឆាំងនឹងផ្នែកដែលមានសុខភាពល្អនៃរាងកាយ ដូចជាស្រទាប់សន្លាក់ ឬស្នូលកោសិកា។ តេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនព្យាយាមរកអង់ទីករដែលតម្រង់ទិសខុសទាំងនោះ។
តេស្តទាំងនេះមានប្រយោជន៍បំផុត ពេលអ្នកមានរោគសញ្ញារួចហើយ។ វាគាំទ្ររោគវិនិច្ឆ័យ ជាជាងធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយខ្លួនឯង ហើយលទ្ធផលត្រូវអានជាមួយរោគសញ្ញា ការពិនិត្យរាងកាយ និងពេលខ្លះការថតរូបភាព ជានិច្ច។
អ្នកអាចឃើញតេស្តនេះផ្ដល់ជូនក្រោមឈ្មោះថេរមួយ ឬបង្កើតមួយតេស្តម្ដងៗ សម្រាប់ស្ថានភាពរបស់អ្នក។ មន្ទីរពិសោធន៍មួយអាចវេចខ្ចប់អង់ទីករមួយសំណុំ ជាក្រុមតេស្ត «autoimmune» ឬ «connective tissue» តែមួយ ចំណែកគ្រូពេទ្យឯកទេសអាចជ្រើសរើសតេស្តនីមួយៗដែលត្រូវនឹងរោគសញ្ញារបស់អ្នក។ ទោះតាមវិធីណាក៏ដោយ គោលការណ៍គឺដូចគ្នា៖ តេស្តស្វែងរកអូតូអង់ទីករជាក់លាក់ ហើយការជ្រើសរើសតេស្តគួរធ្វើតាមសំណួរគ្លីនិក ជាជាងបញ្ជីថេរតែមួយសម្រាប់គ្រប់គ្នា។ នៅកម្ពុជា តេស្តអង់ទីករឯកទេសខ្លះ អាចត្រូវផ្ញើទៅមន្ទីរពិសោធន៍នៅបរទេស ឧទាហរណ៍ វិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រកម្ពុជាផ្ញើតេស្តឯកទេសខ្លះទៅមន្ទីរពិសោធន៍ Cerba នៅប្រទេសបារាំង (Medical Biology Laboratory, Institut Pasteur du Cambodge)។
មូលហេតុទូទៅដើម្បីស្នើតេស្តនេះ រួមមាន ឈឺ ឬហើមសន្លាក់រ៉ាំរ៉ៃ អស់កម្លាំងជាប់លាប់ កន្ទួលកើតម្ដងហើយម្ដងទៀត ភ្នែក ឬមាត់ស្ងួត ឬសូចនាកររលាកដែលនៅខ្ពស់ដោយគ្មានមូលហេតុច្បាស់។ សម្រាប់រូបភាពទូលំទូលាយជាងនេះ អំពីរបៀបដែលជំងឺទាំងនេះបង្ហាញខ្លួន សូមមើលទិដ្ឋភាពទូទៅរបស់យើងស្ដីពី រោគសញ្ញាជំងឺអូតូអ៊ុយមីន។ ដើម្បីយល់ពីរបាយការណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ណាមួយ មគ្គុទ្ទេសក៍របស់យើងស្ដីពី របៀបអានលទ្ធផលតេស្តឈាម ពន្យល់ពីមូលដ្ឋាន។
តេស្តស្នូលទាំងបី៖ ANA កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ និង anti-CCP
តេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនភាគច្រើន ត្រូវបានបង្កើតឡើងជុំវិញតេស្តអង់ទីករបី។ នីមួយៗចង្អុលទៅក្រុមជំងឺផ្សេងគ្នា ហើយនីមួយៗមានចំណុចខ្លាំង និងចំណុចខ្វាក់ផ្ទាល់ខ្លួន។
អង់ទីករប្រឆាំងនឹងស្នូល (ANA)
អង់ទីករប្រឆាំងនឹងស្នូល (ANA) គឺជាអង់ទីករដែលតម្រង់ទៅលើផ្នែកនៃស្នូលកោសិកា។ តេស្ត ANA គឺជាតេស្តពិនិត្យសំខាន់ សម្រាប់ជំងឺជាលិកាភ្ជាប់ ដូចជា lupus (ជំងឺ lupus) Sjögren’s syndrome និង scleroderma។
ANA រសើបខ្លាំង ប៉ុន្តែមិនសូវជាក់លាក់ទេ។ និយាយឱ្យងាយ ស្ទើរតែគ្រប់អ្នកមាន lupus ធ្វើតេស្តវិជ្ជមាន ប៉ុន្តែលទ្ធផលវិជ្ជមានតែម្យ៉ាង មិនមែនមានន័យថាអ្នកមានជំងឺទេ។ ANA អាចវិជ្ជមានចំពោះមនុស្សមានសុខភាពល្អយ៉ាងហោចណាស់ 1 នាក់ក្នុង 10 នាក់ ហើយវាកាន់តែញឹកញាប់តាមអាយុ និងញឹកញាប់ជាងចំពោះស្ត្រី។
លទ្ធផលត្រូវរាយការណ៍ជាពីរផ្នែក៖ titer និង លំនាំ (pattern)។ Titer បង្ហាញថាគេអាចពនរឈាមបានប៉ុណ្ណា ហើយនៅតែឃើញអង់ទីករ សរសេរជាសមាមាត្រដូចជា 1:80 ឬ 1:320 លេខកាន់តែខ្ពស់ ជាទូទៅមានអត្ថន័យកាន់តែច្រើន។ លំនាំពិពណ៌នាថាអង់ទីករមើលទៅដូចម្ដេចក្រោមមីក្រូទស្សន៍ (ឧទាហរណ៍ speckled ឬ homogeneous) ហើយអាចផ្ដល់តម្រុយថា ជំងឺណាដែលពាក់ព័ន្ធ នេះហើយជាមូលហេតុដែលវាជួយណែនាំតេស្តបន្ទាប់ ដែលជាក់លាក់ជាង។ ថ្នាំពីរបីមុខក៏អាចបង្ក ANA វិជ្ជមានបណ្ដោះអាសន្នដែរ ដូច្នេះគ្រូពេទ្យនឹងពិនិត្យថ្នាំដែលអ្នកលេប មុននឹងសន្និដ្ឋាន។ ស្វែងយល់បន្ថែមក្នុងមគ្គុទ្ទេសក៍លម្អិតរបស់យើងស្ដីពី តេស្តឈាម ANA។
កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ (RF)
កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ គឺជាអង់ទីករដែលតម្រង់ទៅលើអង់ទីករផ្សេងទៀតក្នុងឈាមរបស់អ្នក។ វាភ្ជាប់ជាចម្បងជាមួយជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ (rheumatoid arthritis) ដែលជាជំងឺធ្វើឱ្យសន្លាក់រលាក និងខូចខាតបន្តិចម្ដងៗ។
កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ ត្រូវបានរកឃើញចំពោះអ្នកមានជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដប្រហែល 70% ដូច្នេះវាជាតម្រុយមានប្រយោជន៍។ ប៉ុន្តែវាមិនជាក់លាក់ទេ៖ វាក៏លេចឡើងក្នុងជំងឺអូតូអ៊ុយមីនផ្សេងទៀត ដូចជា Sjögren’s syndrome ក្នុងការឆ្លងមេរោគរ៉ាំរ៉ៃខ្លះ ដូចជាជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទ C និងចំពោះមនុស្សមានសុខភាពល្អមួយចំណែកតូច ច្រើនជាងពេលពួកគេកាន់តែចាស់។ នៅកម្ពុជា ដែលជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទ C នៅតែជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ (MSF Access Campaign, 2016) គ្រូពេទ្យអាចពិនិត្យរកមេរោគនេះ ពេល RF វិជ្ជមានដោយមិនដឹងមូលហេតុ។ កម្រិតរបស់វាមិនដើរតាមសកម្មភាពនៃជំងឺយ៉ាងជិតស្និទ្ធទេ ដូច្នេះវាមិនមែនជាវិធីគួរឱ្យទុកចិត្ត ដើម្បីតាមដានការព្យាបាលតាមពេលវេលា។ លទ្ធផលវិជ្ជមានតែម្យ៉ាង មិនបញ្ជាក់ ជំងឺរលាកសន្លាក់ ទេ នេះហើយជាមូលហេតុដែលវាត្រូវបកស្រាយជាមួយរោគសញ្ញា និងតេស្តផ្សេងទៀត។
អង់ទីករ anti-CCP
អង់ទីករ anti-CCP (អក្សរកាត់នៃ anti-cyclic citrullinated peptide) គឺជាតេស្តដែលជាក់លាក់បំផុតក្នុងចំណោមទាំងបី សម្រាប់ជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ។ ប្រហែល 95% នៃអ្នកដែលធ្វើតេស្តវិជ្ជមាន ពិតជាមានជំងឺនេះ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលវិជ្ជមានជាសញ្ញាខ្លាំង។
លក្ខណៈពីរយ៉ាង ធ្វើឱ្យ anti-CCP មានតម្លៃជាពិសេស។ វាអាចលេចឡើងច្រើនឆ្នាំមុនរោគសញ្ញាសន្លាក់ចាប់ផ្ដើម ដែលផ្ដល់ការព្រមានជាមុន ហើយកម្រិតខ្ពស់ជាង ភ្ជាប់ជាមួយការខូចខាតសន្លាក់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរតាមពេលវេលា។ ដោយសារហេតុនេះ ទាំងកត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ និង anti-CCP ជាផ្នែកនៃលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យអន្តរជាតិ ដែលប្រើដើម្បីចាត់ថ្នាក់ជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ។ អត្ថបទដាច់ដោយឡែករបស់យើងស្ដីពី អង់ទីករ anti-CCP ពន្យល់លទ្ធផលនេះលម្អិតជាងនេះ។
ANA ធៀបនឹងកត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ ធៀបនឹង anti-CCP៖ ការប្រៀបធៀបរហ័ស
ការមើលតេស្តទាំងបីនៅក្បែរគ្នា ធ្វើឱ្យតួនាទីរបស់វាច្បាស់ជាងមុន។ តម្លៃខាងក្រោមជាការប្រហាក់ប្រហែល ហើយគ្រាន់តែពិពណ៌នាពីរបៀបដែលតេស្តដំណើរការ មិនមែនជារោគវិនិច្ឆ័យទេ។
| តេស្ត | ចង្អុលទៅជាចម្បង | ភាពរសើបប្រហាក់ប្រហែល | ភាពជាក់លាក់ប្រហាក់ប្រហែល | ក៏កើនឡើងក្នុង |
|---|---|---|---|---|
| ANA | Lupus, Sjögren’s, scleroderma | ខ្ពស់ (អ្នកជំងឺភាគច្រើនវិជ្ជមាន) | ទាប | មនុស្សមានសុខភាពល្អ ភាពចាស់ ការឆ្លងមេរោគខ្លះ ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត |
| កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ (RF) | ជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ | មធ្យម (ប្រហែល 70%) | មធ្យម | Sjögren’s រលាកថ្លើមប្រភេទ C មនុស្សមានសុខភាពល្អខ្លះ |
| Anti-CCP | ជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ | មធ្យម (ប្រហែល 70%) | ខ្ពស់ (ប្រហែល 95%) | កម្រកើនឡើងក្រៅពីជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ |
វិធីសាមញ្ញដើម្បីចងចាំ៖ ANA ពូកែចាប់ជំងឺជាលិកាភ្ជាប់ ប៉ុន្តែក៏សម្គាល់មនុស្សមានសុខភាពល្អជាច្រើនដែរ ចំណែក anti-CCP កម្របាញ់សញ្ញា លុះត្រាតែជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដពិតជាមាន។ នេះក៏ជាមូលហេតុដែលគ្រូពេទ្យច្រើនស្នើកត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ និង anti-CCP រួមគ្នា៖ ពេលទាំងពីរវិជ្ជមាន ករណីជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ ខ្លាំងជាងតេស្តនីមួយៗតែឯងច្រើន។
តើតេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនពេញលេញ អាចរួមមានអ្វីខ្លះ?
ក្រៅពីតេស្តស្នូលទាំងបី តេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនពេញលេញ ច្រើនបន្ថែមសូចនាករដែលវាស់ការរលាក ឬកែលម្អរូបភាព។ គ្រូពេទ្យជ្រើសរើសវាផ្អែកលើរោគសញ្ញារបស់អ្នក ដូច្នេះគ្មានក្រុមតេស្តពីរណាដូចគ្នាទាំងស្រុងទេ។
- តេស្ត Extractable nuclear antigen (ENA) ក្រុមអង់ទីករជាក់លាក់ជាង (ដូចជា anti-dsDNA, anti-Ro/SSA, anti-La/SSB និង anti-Sm) ប្រើដើម្បីកំណត់ថា ជំងឺជាលិកាភ្ជាប់មួយណាដែលមាន។ វាច្រើនធ្វើបន្ទាប់ពី ANA វិជ្ជមាន។
- ប្រូតេអ៊ីន Complement កម្រិត Complement C3 និង Complement C4 ទាប អាចបង្ហាញ lupus សកម្ម ព្រោះប្រូតេអ៊ីនទាំងនេះត្រូវប្រើអស់ ពេលប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរវល់។
- សូចនាកររលាក អត្រាធ្លាក់ចុះគ្រាប់ឈាមក្រហម (ESR ឬ VS) និង ប្រូតេអ៊ីន C-reactive (CRP) បង្ហាញថាមានការរលាកប៉ុណ្ណា ទោះបីគ្មានមួយណាជាក់លាក់សម្រាប់ជំងឺតែមួយក៏ដោយ។
- អង់ទីករក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត អង់ទីករ anti-TPO ចង្អុលទៅជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតអូតូអ៊ុយមីន ដែលច្រើនត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយជំងឺអូតូអ៊ុយមីនផ្សេងទៀត។
- កម្រិតអ៊ីមុយណូក្លូប៊ុយលីន ការវាស់ IgG, IgA និង IgM សរុប (ថ្នាក់អង់ទីករសំខាន់ៗ) អាចបង្ហាញថា ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំសកម្មខ្លាំង ឬខ្សោយពេក ដែលពេលខ្លះកើតជាមួយជំងឺអូតូអ៊ុយមីន។
តេស្តបន្ថែមទាំងនេះ មិនជំនួសតេស្តស្នូលទាំងបីទេ។ វាបន្ថែមបរិបទ ជួយគ្រូពេទ្យបែងចែកជំងឺស្រដៀងគ្នា និងវាយតម្លៃថាជំងឺសកម្មកម្រិតណា។
របៀបអានលទ្ធផលតេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនរបស់អ្នក
លទ្ធផលភាគច្រើនមកវិញជា «positive» (វិជ្ជមាន) ឬ «negative» (អវិជ្ជមាន) ពេលខ្លះមានលេខ ឬ titer នៅក្បែរ។ កម្រិតយោងខុសគ្នាពីមន្ទីរពិសោធន៍មួយទៅមួយ ដូច្នេះត្រូវប្រៀបធៀបលទ្ធផលរបស់អ្នក ជាមួយកម្រិតដែលបោះពុម្ពលើរបាយការណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន ជានិច្ច ជាជាងតួលេខពីអ៊ីនធឺណិត។ មគ្គុទ្ទេសក៍របស់យើងស្ដីពី របៀបអានលទ្ធផលតេស្តឈាម ពន្យល់ពីដំណើរការនៃកម្រិតទាំងនេះ។
គោលការណ៍ពីរបីយ៉ាង អនុវត្តចំពោះតេស្តទាំងមូល។
លទ្ធភាពនៃជំងឺមុនធ្វើតេស្ត ក៏ប្ដូរអត្ថន័យនៃលទ្ធផលដែរ។ អង់ទីករវិជ្ជមានដូចគ្នា មានទម្ងន់ច្រើនជាង ចំពោះអ្នកដែលមានរោគសញ្ញាធម្មតានៃជំងឺ ជាងចំពោះអ្នកដែលធ្វើតេស្តដោយចៃដន្យ។ នេះជាមូលហេតុដែលលទ្ធផលមិនដែលត្រូវអានដាច់តែឯងទេ៖ គ្រូពេទ្យផ្សំលទ្ធផលអង់ទីករ សូចនាកររលាក រោគសញ្ញា និងការពិនិត្យរាងកាយ ទៅជារូបភាពតែមួយ។ តេស្តតែមួយកម្របញ្ជាក់ ឬបដិសេធជំងឺណាស់ ប៉ុន្តែតេស្តច្រើនដែលចង្អុលទិសដៅដូចគ្នា គួរឱ្យជឿជាក់ជាងច្រើន។
ហេតុអ្វីលទ្ធផលវិជ្ជមាន មិនមែនជារោគវិនិច្ឆ័យ
តេស្តអង់ទីករវិជ្ជមាន មានន័យថារកឃើញអង់ទីករ មិនមែនថាអ្នកប្រាកដជាមានជំងឺទេ។ មនុស្សមានសុខភាពល្អ មនុស្សចាស់ និងអ្នកដែលមានការឆ្លងមេរោគ ឬជំងឺផ្សេងដែលមិនពាក់ព័ន្ធ អាចធ្វើតេស្តវិជ្ជមានទាំងអស់។ នេះហើយជាមូលហេតុដែលគ្រូពេទ្យថ្លឹងថ្លែងលទ្ធផលជាមួយរោគសញ្ញា និងការពិនិត្យរាងកាយ។ ឧទាហរណ៍ titer ANA ទាប ចំពោះអ្នកដែលគ្មានរោគសញ្ញា ច្រើនត្រូវទុកចោល និងគ្រាន់តែតាមដាន។
ហេតុអ្វីលទ្ធផលធម្មតា មិនតែងតែបដិសេធជំងឺ
ផ្ទុយមកវិញក៏ពិតដែរ។ អ្នកខ្លះមានជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ ប៉ុន្តែធ្វើតេស្តអវិជ្ជមានទាំងកត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ និង anti-CCP ដែលហៅថាជំងឺ seronegative។ នៅដើមជំងឺ អង់ទីករអាចមិនទាន់កើនឡើងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីរកឃើញ។ លទ្ធផលធម្មតាធ្វើឱ្យស្ងប់ចិត្ត ប៉ុន្តែប្រសិនបើរោគសញ្ញានៅតែបន្ត គ្រូពេទ្យអាចធ្វើតេស្តម្ដងទៀតនៅពេលក្រោយ ឬស៊ើបអង្កេតបន្ថែមដោយការថតរូបភាព។
តេស្តតបតស្វ័យប្រវត្តិ៖ អ្វីកើតឡើងបន្ទាប់ពី ANA វិជ្ជមាន
អ្នកអាចឃើញពាក្យ «reflex testing» លើសន្លឹកស្នើសុំ ឬរបាយការណ៍។ វាគ្រាន់តែមានន័យថា មន្ទីរពិសោធន៍ធ្វើតេស្តតាមដានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ពេលលទ្ធផលដំបូងវិជ្ជមាន ដូច្នេះជាធម្មតាអ្នកមិនចាំបាច់បូមឈាមលើកទីពីរទេ។
លំដាប់តេស្តតបតស្វ័យប្រវត្តិធម្មតា ដំណើរការដូចនេះ៖
- មន្ទីរពិសោធន៍ធ្វើតេស្ត ANA មុន។
- ប្រសិនបើ ANA អវិជ្ជមាន ហើយគ្មានការសង្ស័យខ្លាំងពីជំងឺ ការធ្វើតេស្តជាធម្មតាឈប់ត្រឹមនោះ។
- ប្រសិនបើ ANA វិជ្ជមាន មន្ទីរពិសោធន៍រាយការណ៍ titer និងលំនាំ។
- ANA វិជ្ជមាន បន្ទាប់មកបង្កឱ្យមានតេស្តជាក់លាក់ជាង ច្រើនជាក្រុម ENA និង anti-dsDNA ដើម្បីកំណត់ជំងឺពិតប្រាកដ។
វិធីសាស្ត្រមួយជំហានម្ដងៗនេះ ជៀសវាងការធ្វើតេស្តថ្លៃ និងជាក់លាក់ខ្ពស់លើគ្រប់គ្នា ខណៈនៅតែតាមដានលទ្ធផលដែលពិតជាសំខាន់។ ប្រសិនបើរបាយការណ៍របស់អ្នកនិយាយពីតេស្តតបតដែលអ្នកមិនបានរំពឹង វាជាផ្នែកនៃដំណើរការធម្មតានេះ មិនមែនជាសញ្ញាថាមានអ្វីខុសប្រក្រតីទេ។
ពេលណាគួរជួបគ្រូពេទ្យ?
តេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីន មានអត្ថន័យតែពេលអានដោយគ្រូពេទ្យប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែរោគសញ្ញាខ្លះគួរលើកឡើងភ្លាម។ សូមពិចារណាណាត់ជួបគ្រូពេទ្យ ប្រសិនបើអ្នកមាន៖
- ឈឺ ហើម ឬរឹងសន្លាក់ ដែលមានរយៈពេលលើសពីប្រាំមួយសប្ដាហ៍ ជាពិសេសនៅសន្លាក់តូចៗនៃដៃ និងជើង។
- រឹងសន្លាក់ពេលព្រឹក ដែលមានរយៈពេលលើសពី 45 នាទី ដល់មួយម៉ោង។
- កន្ទួលថ្មីដោយមិនដឹងមូលហេតុ ជាពិសេសកន្ទួលរាលដាលលើថ្ពាល់ និងច្រមុះ។
- ភ្នែកស្ងួត និងមាត់ស្ងួតជាប់លាប់។
- អស់កម្លាំងដោយមិនដឹងមូលហេតុ គ្រុនក្ដៅស្រាល ឬស្រកទម្ងន់ ជាមួយរោគសញ្ញាណាមួយខាងលើ។
សូមស្វែងរកការថែទាំបន្ទាន់ សម្រាប់ការឈឺទ្រូងខ្លាំង ពិបាកដកដង្ហើម ឬខ្សោយភ្លាមៗ ដែលម្ដងម្កាលអាចកើតជាមួយជំងឺអូតូអ៊ុយមីនសកម្ម។ នៅកម្ពុជា សូមហៅរថយន្តសង្គ្រោះលេខ 119។ ការពិពណ៌នាពេញលេញជាងនេះអំពីសញ្ញាព្រមាន មាននៅក្នុងមគ្គុទ្ទេសក៍របស់យើងស្ដីពី រោគសញ្ញាជំងឺអូតូអ៊ុយមីន។ មិនថាលទ្ធផលរបស់អ្នកបង្ហាញអ្វីក៏ដោយ ការបកស្រាយចុងក្រោយ ជារបស់គ្រូពេទ្យដែលស្គាល់ប្រវត្តិពេញលេញរបស់អ្នក។
ការធ្វើតេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីន៖ សម្រាប់អ្នកណា និងធ្វើដូចម្ដេច
តេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីន ជាធម្មតាត្រូវស្នើ ពេលរោគសញ្ញាបង្ហាញរួចហើយពីដំណើរការអូតូអ៊ុយមីន មិនមែនជាការពិនិត្យប្រចាំសម្រាប់អ្នកដែលមានអារម្មណ៍ស្រួលទេ។ ការធ្វើតេស្តដោយគ្មានរោគសញ្ញា ច្រើនបង្កើតលទ្ធផលវិជ្ជមានក្លែងក្លាយ ដែលច្របូកច្របល់ និងធ្វើឱ្យព្រួយបារម្ភដោយមិនចាំបាច់។
តេស្តខ្លួនវាសាមញ្ញ។ វាប្រើការបូមឈាមស្តង់ដារពីសរសៃឈាមវ៉ែននៅដៃ ច្រើនក្នុងពេលតែមួយជាមួយតេស្តប្រចាំផ្សេងទៀត ដូចជា ការរាប់គ្រាប់ឈាមពេញលេញ។ តេស្តអង់ទីករអូតូអ៊ុយមីនភាគច្រើន មិនតម្រូវឱ្យតមអាហារទេ ប៉ុន្តែអ្នកគួរធ្វើតាមការណែនាំជាក់លាក់ពីមន្ទីរពិសោធន៍ និងប្រាប់ពីថ្នាំ ឬអាហារបំប៉នណាដែលអ្នកប្រើ។
ដោយសារតេស្តនេះជាផ្នែកមួយនៃការពិនិត្យទូលំទូលាយ គ្រូពេទ្យអាចផ្សំវាជាមួយការពិនិត្យរាងកាយ ការថតរូបភាព និងការពិនិត្យរោគសញ្ញារបស់អ្នក មុននឹងឈានដល់សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន។ អង់ទីករគឺជាតម្រុយ មិនមែនជាសាលក្រមទេ ហើយការអានវាឱ្យបានល្អ ទេដែលប្ដូររបាយការណ៍ច្របូកច្របល់ ឱ្យក្លាយជាជំហានបន្ទាប់ច្បាស់លាស់។
វចនានុក្រមពាក្យ
- Anti-CCP (anti-cyclic citrullinated peptide antibodies)៖ អង់ទីករដែលចង្អុលយ៉ាងខ្លាំងទៅជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ។ វាជាក់លាក់ខ្លាំង ហើយអាចលេចឡើងមុនរោគសញ្ញាសន្លាក់ចាប់ផ្ដើម។
- អង់ទីករប្រឆាំងនឹងស្នូល (ANA)៖ អង់ទីករដែលតម្រង់ទៅលើស្នូលកោសិកា។ តេស្ត ANA ពិនិត្យរកជំងឺជាលិកាភ្ជាប់ ដូចជា lupus។
- អូតូអង់ទីករ (Autoantibody)៖ អង់ទីករដែលវាយប្រហារជាលិការបស់រាងកាយខ្លួនឯងដោយច្រឡំ ជំនួសឱ្យមេរោគ។ តេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនត្រូវរចនាឡើងដើម្បីរកអង់ទីករទាំងនេះ។
- ជំងឺជាលិកាភ្ជាប់ (Connective tissue disease)៖ ក្រុមជំងឺអូតូអ៊ុយមីន រួមទាំង lupus និង Sjögren’s syndrome ដែលប៉ះពាល់ជាលិកាទ្រទ្រង់រាងកាយ ដូចជាសន្លាក់ និងស្បែក។
- ក្រុមតេស្ត ENA (extractable nuclear antigens)៖ សំណុំតេស្តអង់ទីករជាក់លាក់ជាង ច្រើនធ្វើបន្ទាប់ពី ANA វិជ្ជមាន ប្រើដើម្បីកំណត់ជំងឺពិតប្រាកដ។
- តេស្តតបតស្វ័យប្រវត្តិ (Reflex testing)៖ ដំណើរការមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលលទ្ធផលដំបូងវិជ្ជមាន បង្កឱ្យមានតេស្តតាមដានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដោយមិនត្រូវការសំណាកឈាមថ្មី។
- កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ (RF)៖ អង់ទីករដែលភ្ជាប់ជាចម្បងជាមួយជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ។ វាក៏អាចលេចឡើងក្នុងជំងឺផ្សេង និងចំពោះមនុស្សមានសុខភាពល្អខ្លះ។
- ភាពជាក់លាក់ (Specificity)៖ សមត្ថភាពរបស់តេស្តក្នុងការជៀសវាងលទ្ធផលវិជ្ជមានក្លែងក្លាយ។ តេស្តជាក់លាក់ខ្ពស់ ដូចជា anti-CCP កម្រសម្គាល់អ្នកដែលគ្មានជំងឺណាស់។
- Titer៖ រង្វាស់កំហាប់អង់ទីករ បង្ហាញជាសមាមាត្រដូចជា 1:160។ Titer ខ្ពស់ ជាទូទៅមានអត្ថន័យកាន់តែច្រើន។
សំណួរដែលសួរញឹកញាប់
តើលទ្ធផលតេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនចំណាយពេលប៉ុន្មាន?
សូចនាករមូលដ្ឋានភាគច្រើន ដូចជា ESR និង CRP អាចមកវិញក្នុងថ្ងៃតែមួយ ឬក្នុងរយៈពេល 24 ម៉ោង។ តេស្តអង់ទីករក្នុងតេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីន គឺ ANA កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ anti-CCP និង ENA ជាធម្មតាចំណាយពេលយូរជាង ច្រើនពីពីរ ដល់ប្រាំពីរថ្ងៃ ព្រោះវាអាចត្រូវផ្ញើទៅមន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេស។ នៅកម្ពុជា តេស្តដែលផ្ញើទៅបរទេស អាចចំណាយពេលយូរជាងនេះទៀត។ ប្រសិនបើតេស្តរបស់អ្នករួមបញ្ចូលតេស្តតបតស្វ័យប្រវត្តិ តេស្តតាមដានត្រូវបន្ថែមដោយស្វ័យប្រវត្តិ ហើយអាចពន្យារការរង់ចាំពីរបីថ្ងៃទៀត។ សម្រាប់ការពន្យល់លម្អិតជាងនេះតាមប្រភេទតេស្ត សូមមើលមគ្គុទ្ទេសក៍របស់យើងស្ដីពី រយៈពេលរង់ចាំលទ្ធផលតេស្តឈាម។
តើត្រូវតមអាហារមុនធ្វើតេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនឬទេ?
សម្រាប់តេស្តអង់ទីករអូតូអ៊ុយមីនភាគច្រើន មិនចាំបាច់ទេ។ ANA កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ និង anti-CCP មិនតម្រូវឱ្យតមអាហារ ហើយជាធម្មតាអ្នកអាចញ៉ាំ និងផឹកធម្មតាមុនធ្វើតេស្ត។ ករណីលើកលែង គឺពេលគ្រូពេទ្យផ្សំតេស្តនេះ ជាមួយតេស្តដែលត្រូវតមអាហារ ដូចជាជាតិស្ករ ឬតេស្តខ្លាញ់ក្នុងឈាម (កូឡេស្តេរ៉ុល)។ ក្នុងករណីនោះ ការណែនាំឱ្យតមអាហារ មកពីតេស្តផ្សេងទាំងនោះ មិនមែនពីសូចនាករអូតូអ៊ុយមីនទេ។ សូមធ្វើតាមការណែនាំជាក់លាក់ដែលបោះពុម្ពលើសន្លឹកស្នើសុំ ឬផ្ដល់ដោយគ្លីនិកជានិច្ច ហើយប្រាប់ពីថ្នាំ ឬអាហារបំប៉នណាដែលអ្នកប្រើ ព្រោះខ្លះអាចប៉ះពាល់លទ្ធផល។
តើអាចមាន ANA វិជ្ជមាន ដោយគ្មានជំងឺអូតូអ៊ុយមីនបានទេ?
បាន ហើយវាជារឿងធម្មតា។ តេស្តអង់ទីករប្រឆាំងនឹងស្នូល (ANA) វិជ្ជមាន គ្រាន់តែបង្ហាញថាមានអង់ទីករទាំងនេះ មិនមែនថាវាកំពុងបង្កគ្រោះថ្នាក់ទេ។ មនុស្សមានសុខភាពល្អយ៉ាងហោចណាស់ 1 នាក់ក្នុង 10 នាក់ ធ្វើតេស្តវិជ្ជមាន ហើយឱកាសកើនឡើងតាមអាយុ និងខ្ពស់ជាងចំពោះស្ត្រី។ ការឆ្លងមេរោគ ថ្នាំខ្លះ និងជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត ក៏អាចបង្ក ANA វិជ្ជមានដែរ។ នេះជាមូលហេតុដែលគ្រូពេទ្យមិនពិនិត្យអ្នកដែលមានអារម្មណ៍ស្រួល ហើយលទ្ធផលវិជ្ជមានតែងតែត្រូវបកស្រាយរួមជាមួយរោគសញ្ញា។ Titer ទាប ដោយគ្មានរោគសញ្ញា ជាធម្មតាមិនមែនជាមូលហេតុព្រួយបារម្ភទេ។
តើកត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ ឬ anti-CCP គួរឱ្យទុកចិត្តជាង សម្រាប់ជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ?
វាវាស់អ្វីខុសគ្នា ហើយដំណើរការល្អបំផុតពេលរួមគ្នា។ កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ ត្រូវរកឃើញចំពោះអ្នកមានជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដប្រហែល 70% ប៉ុន្តែក៏លេចឡើងក្នុងជំងឺផ្សេង និងចំពោះមនុស្សមានសុខភាពល្អខ្លះ ដូច្នេះវាមិនសូវជាក់លាក់ទេ។ Anti-CCP ត្រូវរកឃើញចំពោះអ្នកជំងឺក្នុងចំណែកស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែជាក់លាក់ជាងច្រើន ប្រហែល 95% ដូច្នេះ anti-CCP វិជ្ជមាន ជាការចង្អុលបង្ហាញខ្លាំងជាង ទៅជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ។ ពេលទាំងពីរវិជ្ជមាន លទ្ធភាពនៃជំងឺខ្ពស់។ Anti-CCP ក៏មានទំនោរលេចឡើងមុន ហើយភ្ជាប់ជាមួយការខូចខាតសន្លាក់ធ្ងន់ធ្ងរជាង ដែលបន្ថែមព័ត៌មានមានប្រយោជន៍អំពីការវិវត្តនៃជំងឺ។
តើតេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនធម្មតា បដិសេធជំងឺអូតូអ៊ុយមីនឬទេ?
មិនទាំងស្រុងទេ។ លទ្ធផលធម្មតា ធ្វើឱ្យជំងឺអូតូអ៊ុយមីនមិនសូវទំនង និងធ្វើឱ្យស្ងប់ចិត្ត ប៉ុន្តែវាមិនបដិសេធវាទាំងស្រុងទេ។ អ្នកខ្លះមានអ្វីដែលហៅថាជំងឺ seronegative ឧទាហរណ៍ ជំងឺរលាកសន្លាក់រូម៉ាតូអ៊ីដ ដោយគ្មានកត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ ឬ anti-CCP ដែលអាចរកឃើញ។ នៅដើមជំងឺ កម្រិតអង់ទីករអាចទាបពេកមិនទាន់ចុះបញ្ជី។ ប្រសិនបើរោគសញ្ញានៅតែបន្ត ទោះបីលទ្ធផលធម្មតា គ្រូពេទ្យអាចធ្វើតេស្តម្ដងទៀតនៅពេលក្រោយ ស្នើតេស្តផ្សេង ឬប្រើការថតរូបភាព។ រោគសញ្ញាជាប់លាប់ ឬកាន់តែធ្ងន់ សមនឹងការតាមដានជានិច្ច មិនថាតេស្តលើកដំបូងបង្ហាញអ្វីក៏ដោយ។
តើគួរធ្វើអ្វី ប្រសិនបើលទ្ធផលតេស្តជំងឺអូតូអ៊ុយមីនមិនធម្មតា?
ដំបូង ជៀសវាងការសន្និដ្ឋានដោយខ្លួនឯង។ លទ្ធផលអង់ទីករមិនធម្មតាតែមួយ កម្រមានន័យថាជារោគវិនិច្ឆ័យដែលបញ្ជាក់ណាស់។ យករបាយការណ៍ពេញលេញទៅគ្រូពេទ្យដែលបានស្នើ ហើយប្រាប់ពីរោគសញ្ញាណាដែលអ្នកបានកត់សម្គាល់ ពេលវាចាប់ផ្ដើម និងរបៀបដែលវាបានផ្លាស់ប្ដូរ។ គ្រូពេទ្យនឹងបកស្រាយលទ្ធផលជាមួយការពិនិត្យរាងកាយ និងប្រវត្តិរបស់អ្នក ហើយអាចរៀបចំតេស្តតាមដាន បញ្ជូនទៅគ្រូពេទ្យឯកទេសជំងឺសន្លាក់ ឬគ្រាន់តែតាមដានតាមពេលវេលា។ ប្រសិនបើអ្នកគ្មានរោគសញ្ញា ហើយមានតែលទ្ធផលព្រំដែន ជំហានបន្ទាប់ច្រើនជាការរង់ចាំ និងតាមដាន ជាជាងការព្យាបាល។
ប្រភពឯកសារ
- ANA (Antinuclear Antibody) Test — MedlinePlus, NIH
- Rheumatoid Arthritis: Diagnosis, Treatment, and Steps to Take — NIAMS, NIH
- Understanding Rheumatoid Arthritis Blood Test Results — Hospital for Special Surgery
- Medical Biology Laboratory — Institut Pasteur du Cambodge
- Cambodia: MSF sees surprising response to country’s first free hepatitis C treatment programme — MSF Access Campaign
អានបន្ថែម
- របៀបអានលទ្ធផលតេស្តឈាម៖ មគ្គុទ្ទេសក៍សាមញ្ញ
- ជំងឺអូតូអ៊ុយមីន៖ រោគសញ្ញា មូលហេតុ និងការព្យាបាល
- ការរាប់គ្រាប់ឈាមពេញលេញ៖ របៀបអានលទ្ធផល
- CRP (ប្រូតេអ៊ីន C-reactive)៖ យល់ពីសូចនាកររលាកនេះ
- លទ្ធផលតេស្តឈាមចំណាយពេលប៉ុន្មាន?
យល់ពីលទ្ធផលមន្ទីរពិសោធន៍របស់អ្នកជាមួយ AI DiagMe
លទ្ធផលអង់ទីករ ដូចជាអង់ទីករប្រឆាំងនឹងស្នូល (ANA) កត្តារូម៉ាតូអ៊ីដ និង anti-CCP រួមជាមួយសូចនាកររលាក ដូចជាប្រូតេអ៊ីន C-reactive (CRP) អាចពិបាកយល់ដោយខ្លួនឯង។ AI DiagMe អានលទ្ធផលតេស្តឈាម ទឹកនោម និងលាមករបស់អ្នក ហើយពន្យល់ថាតម្លៃនីមួយៗមានន័យដូចម្ដេច ជាភាសាច្បាស់លាស់ និងងាយៗ ជាមួយការវិភាគដែលត្រួតពិនិត្យដោយគណៈកម្មាធិការវេជ្ជសាស្ត្រ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជួយឱ្យអ្នកយល់ពីរបាយការណ៍ និងរៀបចំសម្រាប់ការណាត់ជួប មិនមែនដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬជំនួសគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកទេ។ ផ្ទុកឡើងលទ្ធផលរបស់អ្នក ដើម្បីមើលថាវាកំពុងប្រាប់អ្វី។
➡️ ទទួលការបកស្រាយលទ្ធផលក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននាទី
