سیروز اسکار پیشرفته و درازمدت کبد است. پس از سالها آسیب ناشی از الکل، بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD، پیشتر کبد چرب)، هپاتیت B یا C یا علتی دیگر، بافت اسکار و ندولها جای بافت سالم کبد را میگیرند. کبد سفت میشود، فشار ورید باب بالا میرود (فشار خون باب) و کبد کمکم توانایی ساختن پروتئینها و پاکسازی سموم را از دست میدهد. حدود ۱ نفر از هر ۴۰۰ بزرگسال در ایالات متحده سیروز دارد و بسیاری از آن بیخبرند.
سیروز دو مرحلهی اصلی دارد. در سیروز جبرانشده، افراد اغلب احساس خوبی دارند و بیماری با آزمایش خون، سونوگرافی یا اسکن سفتی کبد پیدا میشود. در سیروز جبراننشده، عوارض ظاهر میشوند: مایع در شکم (آسیت)، خونریزی از وریدهای متورم (واریس)، گیجی (انسفالوپاتی کبدی) یا زردی پوست (یرقان). میانهی بقا در مرحلهی جبرانشده بیش از ۱۵ سال و پس از جبراننشدگی حدود ۲ سال است. تشخیص زودهنگام و درمان علت اهمیت دارد.
نکات کلیدی
- سیروز مرحلهی پایانی فیبروز کبد است (F4 در مقیاس F0 تا F4). شایعترین علل در آمریکا الکل، MASLD و هپاتیت C یا B مزمناند.
- سیروز اولیه اغلب بیصدا است. پلاکت پایین، آلبومین پایین، بیلیروبین بالا، INR بالا و AST بالاتر از ALT سرنخهایی در آزمایشهای خون روتیناند.
- پزشکان شدت بیماری را با کلاس Child-Pugh (A، B، C) و نمرهی MELD 3.0 مرحلهبندی و میزان اسکار را با FIB-4 و الاستوگرافی برآورد میکنند.
- برداشتن علت (ترک الکل، درمان قطعی هپاتیت C، کنترل هپاتیت B، کاهش وزن) میتواند سیروز را پایدار کند و گاهی به «بازجبران» برسد.
- هر فرد مبتلا به سیروز باید حدود هر ۶ ماه با سونوگرافی و AFP برای سرطان کبد غربالگری شود.
سیروز کبدی چیست؟
هر بار که کبد آسیبی را ترمیم میکند، کمی بافت اسکار (فیبروز) برجا میگذارد. به گفتهی یک مرور Lancet در ۲۰۲۱، وقتی آسیب سالها ادامه یابد، بافت فیبروزی و ندولهای بازسازیشونده جای بافت سالم کبد را میگیرند و به فشار خون باب و سرانجام نارسایی کبد میانجامند.
آسیبشناسان فیبروز را از F0 (بدون فیبروز) تا F4 (سیروز) نمره میدهند. F2 فیبروز متوسط، F3 فیبروز پیشرفته (پلزننده) و F4 سیروز است. بعضی داروهای جدید فقط برای F2 تا F3، پیش از سیروز، تأیید شدهاند. برای دیدن اینکه نشانگرهای خون چگونه جایگاه شما را در این مقیاس برآورد میکنند، راهنمای ما دربارهی آزمایشهای فیبروز کبد مانند GGT و FIB-4 را بخوانید.
کبد چرب (استئاتوز) شایع و اغلب برگشتپذیر است؛ سیروز میتواند پس از سالها التهاب پدید آید. اگر کبد چرب دارید، صفحهی ما دربارهی بیماری کبد چرب (MASLD) توضیح میدهد چگونه از پیشرفت آن جلوگیری کنید.
سیروز کبدی چقدر شایع است؟
مؤسسهی ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK) برآورد میکند حدود ۱ نفر از هر ۴۰۰ بزرگسال آمریکایی سیروز دارد. یک مطالعهی جمعیتی آمریکا بر پایهی دادههای پیمایش ملی شیوع ۰٫۲۷ درصد، یعنی حدود ۶۳۳٬۰۰۰ بزرگسال را برآورد کرد و ۶۹ درصد آنها گزارش دادند از بیماری کبد خود خبر نداشتند. به گفتهی یک مرور ۲۰۲۳ در Nature Reviews Gastroenterology and Hepatology، سیروز در سال ۲۰۱۹ در جهان با ۲٫۴ درصد کل مرگها مرتبط بود و مرگهای ناشی از سیروز مرتبط با MASLD رو به افزایش و مرگهای ناشی از علل ویروسی رو به کاهش است.
علل و عوامل خطر
به گفتهی NIDDK، شایعترین علل سیروز در ایالات متحده عبارتاند از:
- بیماری کبدی مرتبط با الکل. مصرف زیاد و درازمدت الکل یکی از علل اصلی است؛ خلاصهی ما دربارهی چه مقدار الکل زیاد است را ببینید.
- بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD)، مرتبط با اضافهوزن، چاقی، دیابت نوع ۲ و سندرم متابولیک. شکل التهابی آن MASH نام دارد.
- عفونت مزمن هپاتیت C و هپاتیت B مزمن.
علل کمتر شایع عبارتاند از هپاتیت خودایمنی، بیماریهای مجاری صفراوی مانند کلانژیت صفراوی اولیه و کلانژیت اسکلروزان اولیه، بیماریهای ارثی (بیماری ویلسون، هموکروماتوز، کمبود آلفا-۱ آنتیتریپسین)، مصرف درازمدت بعضی داروها یا دوزهای بالای ویتامین A، و نارسایی مزمن قلب با احتقان کبد. بعضی افراد بیش از یک علت دارند و در بعضی هیچ علتی پیدا نمیشود.
افرادی که بیشتر در معرض سیروز هستند شامل کسانی با سابقهی مصرف زیاد الکل، اضافهوزن یا چاقی، دیابت نوع ۲، مردان و بزرگسالان ۴۰ سال به بالا هستند (NIDDK). در مطالعهی پیمایشی آمریکا، بیش از نیمی از موارد به هپاتیت ویروسی، دیابت و الکل نسبت داده شد که همگی قابلپیشگیری یا قابلدرماناند.
علائم سیروز کبدی و نشانههای اولیه
در مرحلهی نخست ممکن است اصلاً علامتی نباشد. وقتی علائم اولیه ظاهر میشوند، NIDDK اینها را برمیشمارد:
- خستگی یا ضعف، و از دست رفتن عضله با گرفتگی.
- خارش پوست.
- کماشتهایی، تهوع، کاهش وزن ناخواسته.
- ناراحتی خفیف در بالا و سمت راست شکم.
- مشکلات جنسی.
Cleveland Clinic رگهای عنکبوتیشکل و کف دست قرمز را اضافه میکند. در مراحل بعدی علائم سیروز کبد آشکار میشوند:
- تورم شکم ناشی از مایع (آسیت) و تورم پاها، مچها یا کف پا (ادم).
- زردی پوست و چشمها (یرقان)، ادرار تیره و خارش شدید.
- کبودی و خونریزی آسان.
- گیجی، مشکلات حافظه، تغییر شخصیت یا اختلال خواب (انسفالوپاتی کبدی).
- استفراغ خون یا مدفوع سیاه ناشی از خونریزی واریس.
رنگ زرد تازه، بزرگ شدن شکم یا کاهش وزن بیدلیل در فردی با سیروز میتواند نشانهی سرطان کبد هم باشد؛ مقالهی ما دربارهی علائم سرطان کبد نشانههای هشدار را فهرست میکند.
مراحل سیروز
سامانهی واحد «مرحله ۱ تا ۴» که همهی پزشکان از آن استفاده کنند وجود ندارد. در عمل سه مقیاس به کار میرود.
مرحلهی فیبروز (F0 تا F4)
نشان میدهد کبد چه مقدار اسکار دارد، از بیوپسی یا برآورد با الاستوگرافی و نمرههای خونی. F4 سیروز است؛ F3 فیبروز پیشرفته است که هنوز سیروز نشده.
سیروز جبرانشده، جبراننشده و جبراننشدهی پیشرفتهتر
این مفیدترین مرحلهبندی بالینی است. یک مرور تخصصی ۲۰۲۴ انجمن گوارش آمریکا (AGA) میانهی بقا را برای سیروز جبرانشده بیش از ۱۵ سال، برای سیروز جبراننشده ۲ سال و برای سیروز جبراننشدهی پیشرفتهتر ۹ ماه میداند.
پژوهشگران این وضعیتها را بیشتر تقسیم میکنند: سیروز جبرانشده از فشار خون باب خفیف به فشار خون باب با اهمیت بالینی (CSPH، شیب فشار ۱۰ mm Hg یا بیشتر) و سپس واریس پیش میرود؛ مرحلهی دیررس (آسیت مقاوم، سپسیس، نارسایی کلیه، نارسایی حاد روی مزمن کبد) بقای بسیار کوتاهی را پیشبینی میکند.
کلاس Child-Pugh و نمرهی MELD
نمرهی Child-Pugh برای بیلیروبین، آلبومین، INR، آسیت و انسفالوپاتی امتیاز جمع میکند: کلاس A معادل ۵ تا ۶ امتیاز، کلاس B ۷ تا ۹ و کلاس C ۱۰ تا ۱۵ است. نمرهی MELD 3.0 فقط از مقادیر آزمایشگاهی و جنسیت (بیلیروبین، سدیم، کراتینین، آلبومین، INR) استفاده میکند و بقای ۹۰ روزه را پیشبینی میکند. در آمریکا افراد منتظر پیوند کبد را رتبهبندی میکند و به گفتهی Merck Manual، MELD 3.0 برابر ۱۵ یا بیشتر باید به ارجاع برای ارزیابی پیوند منجر شود.
سیروز چگونه تشخیص داده میشود
تشخیص شرح حال، معاینه، آزمایشهای خون، تصویربرداری و، فقط وقتی نتایج نامشخص باشد، بیوپسی کبد را ترکیب میکند (NIDDK).
- آزمایشهای کبدی: ALT، AST، آلکالین فسفاتاز، بیلیروبین و آلبومین. راهنمای ما دربارهی آزمایشهای عملکرد کبد هر کدام را توضیح میدهد.
- شمارش کامل سلولهای خون، برای یافتن پلاکت پایین، کمخونی یا عفونت.
- انعقاد: زمان پروترومبین و INR، که در راهنمای پنل انعقادی ما توضیح داده شدهاند.
- آزمایشهای یافتن علت: آنتیژن سطحی هپاتیت B (صفحهی ما دربارهی نتیجهی مثبت HBsAg را ببینید)، آزمایش آنتیبادی هپاتیت C و آنتیبادیهای خودایمنی.
- تصویربرداری: سونوگرافی، CT یا MRI میتواند کبد ندولار، طحال بزرگ یا آسیت را نشان دهد.
- الاستوگرافی: الاستوگرافی گذرا (FibroScan) یا الاستوگرافی تشدید مغناطیسی (MRE) سفتی کبد را بر حسب کیلوپاسکال (kPa) میسنجد. یک مرور نظاممند ۲۰۲۴ برای AASLD آنها را دقیقترین روش برای سیروز (F4) یافت و MRE را دقیقترین.
FIB-4 و الاستوگرافی: رویکرد دومرحلهای
FIB-4 نمرهای رایگان از سن، AST، ALT و پلاکت است؛ رهنمودها ابتدا از آن و سپس، اگر پایین نبود، از سفتی کبد استفاده میکنند. در مطالعهی ۲۰۲۵ روی ۱۲٬۹۵۰ نفر با MASLD، FIB-4 زیر ۱٫۳ (زیر ۲٫۰ در ۶۵ سال و بالاتر) خطر پایین و بالای ۲٫۶۷ خطر بالا را تعریف کرد. پس از افزودن الاستوگرافی، خطر ۵ سالهی یک عارضهی کبدی در گروههای کمخطر، میانخطر و پرخطر ۰٫۵ و ۱٫۰ و ۱۰٫۸ درصد بود.
آزمایشهای خون کبد در سیروز: مقادیر مرجع
محدودههای مرجع معمول و معنای آنها در سیروز. محدودهها بین آزمایشگاهها متفاوت است؛ با برگهی خود مقایسه کنید.
| آزمایش | محدودهی معمول (واحدهای آمریکایی) | محدودهی معمول (واحدهای SI) | معنای آن در سیروز |
|---|---|---|---|
| آلبومین | ۳٫۴ تا ۵٫۴ g/dL | ۳۴ تا ۵۴ g/L | پایین = تولید کاهشیافته؛ زیر ۲٫۸ g/dL سه امتیاز Child-Pugh دارد |
| بیلیروبین تام | ۰٫۱ تا ۱٫۲ mg/dL | ۱٫۷ تا ۲۰٫۵ µmol/L | در ابتدا طبیعی؛ بالای ۳ mg/dL (۵۱ µmol/L) سه امتیاز دارد |
| INR (بدون داروی رقیقکنندهی خون) | ۰٫۸ تا ۱٫۱ | ۰٫۸ تا ۱٫۱ (بدون واحد) | فاکتورهای انعقادی کمتر؛ بالای ۲٫۳ سه امتیاز دارد |
| پلاکت | ۱۵۰٬۰۰۰ تا ۴۰۰٬۰۰۰ در µL | ۱۵۰ تا ۴۰۰ × 10⁹/L | شمار پایین میتواند نشانهی فشار خون باب باشد |
| ALT | ۴ تا ۳۶ U/L | ۰٫۰۷ تا ۰٫۶۰ µkat/L | اغلب فقط کمی بالا یا طبیعی |
| AST | ۸ تا ۳۳ U/L | ۰٫۱۳ تا ۰٫۵۵ µkat/L | AST/ALT بالای ۲ با GGT بالا به الکل اشاره میکند |
| سدیم | ۱۳۵ تا ۱۴۵ mEq/L | ۱۳۵ تا ۱۴۵ mmol/L | در سیروز پیشرفته پایین است (آب اضافی بدن)؛ بخشی از MELD 3.0 |
| نمرهی FIB-4 | زیر ۱٫۳ (زیر ۲٫۰ در ۶۵ سال به بالا) | همان (بدون واحد) | ۱٫۳ تا ۲٫۶۷: به الاستوگرافی نیاز دارد؛ بالای ۲٫۶۷: خطر بالای فیبروز پیشرفته |
| سفتی کبد (الاستوگرافی گذرا) | زیر ۱۰ kPa | زیر ۱۰ kPa | بالای ۱۵ kPa: بیماری پیشرفته محتمل است؛ ۲۵ kPa یا بیشتر: CSPH |
| کلاس Child-Pugh | A: ۵-۶، B: ۷-۹، C: ۱۰-۱۵ امتیاز | همان | بقای یکساله حدود ۹۰-۹۶٪ (A)، ۷۳-۷۸٪ (B)، ۴۱-۵۱٪ (C) |
منابع: MedlinePlus (محدودهها)، Merck Manual (Child-Pugh)، Baveno VII (سفتی، پلاکت)، VCTE-Prognosis 2025 (FIB-4). بیلیروبین: ۱ mg/dL = ۱۷٫۱ µmol/L.
نتایج آزمایش کبد خود را چگونه بخوانیم
هیچ عدد منفردی تشخیص نمیدهد. پزشکان به الگوها نگاه میکنند:
- آنزیمهای کبدی میتوانند طبیعی باشند. ALT و AST در سیروز اغلب فقط کمی بالا هستند (Merck Manual). نتیجهی طبیعی ALT (SGPT) اسکار را رد نمیکند.
- نسبت AST به ALT کمک میکند. سطح AST بالاتر از ALT در فیبروز پیشرفته و بیماری مرتبط با الکل شایع است؛ صفحهی ما دربارهی نسبت AST/ALT (دیریتیس) حدود برش را توضیح میدهد.
- آزمایشهای «ساختاری» نشان میدهند کبد چقدر خوب کار میکند. آلبومین پایین، INR بالا و بیلیروبین تام رو به افزایش به کاهش عملکرد کبد اشاره میکنند و معمولاً دیرتر ظاهر میشوند.
- پلاکت پایین سرنخی زودهنگام است. کاهش شمار پلاکت اغلب بازتاب طحال بزرگ ناشی از فشار خون باب است. Baveno VII میگوید سفتی کبد ۱۵ kPa یا کمتر با پلاکت ۱۵۰ × 10⁹/L یا بیشتر فشار خون باب با اهمیت بالینی را رد میکند.
- سدیم پایین در بیماری پیشرفته مهم است. نتیجهی پایین آزمایش خون سدیم همراه با آسیت نشانهی مرحلهی جدیتر است.
درمان سیروز و پیگیری
درمان علت
NIDDK درمان ویژهی علت را نخستین گام میداند: ترک کامل الکل، کاهش وزن برای MASLD، داروهای ضدویروسی برای هپاتیت C (که در ۸ تا ۱۲ هفته بیش از ۹۵ درصد افراد را درمان قطعی میکنند) و برای هپاتیت B، و داروهای سرکوبکنندهی ایمنی برای هپاتیت خودایمنی. Baveno VII برداشتن علت را درمان قطعی هپاتیت C، سرکوب پایدار هپاتیت B و پرهیز درازمدت از الکل تعریف میکند.
پیشگیری و درمان عوارض
- فشار خون باب: Baveno VII استفاده از یک مسدودکنندهی بتای غیرانتخابی (propranolol، nadolol یا carvedilol) را برای پیشگیری از جبراننشدگی در افراد دارای CSPH توصیه میکند. (carvedilol: ChEMBL CHEMBL723).
- آسیت و ادم: دیورتیکها، محدود کردن نمک و تخلیهی مایع در صورت نیاز (NIDDK). بهروزرسانی ۲۰۲۴ AGA توصیه میکند وقتی بیش از ۵ لیتر خارج شود آلبومین وریدی داده شود.
- خونریزی واریس: اورژانس است. داروهای وازواکتیو (octreotide ترجیح داده میشود) باید بهمحض شک به خونریزی، پیش از آندوسکوپی، شروع شوند و ۲ تا ۵ روز ادامه یابند (AGA).
- انسفالوپاتی کبدی: داروهایی که سموم روده را کم میکنند، مانند lactulose و rifaximin.
- سندرم هپاتورنال: terlipressin با آلبومین درمان انتخابی این نارسایی کلیه است (AGA).
غربالگری سرطان کبد
سیروز عامل خطر اصلی کارسینوم سلول کبدی است. رهنمود ۲۰۲۳ AASLD سونوگرافی بهعلاوهی آلفا-فتوپروتئین را حدود هر ۶ ماه توصیه میکند. افزودن AFP تشخیص زودهنگام سرطان را از ۵۳ به ۶۳ درصد میرساند. راهنمای ما دربارهی آزمایش خون AFP توضیح میدهد نتیجه را چگونه بخوانید.
پیوند کبد
وقتی سیروز به نارسایی کبد برسد، پیوند تنها درمان قطعی است (NIDDK). MELD 3.0 که آلبومین و جنسیت را به فرمول قدیمیتر افزود، داوطلبان را عادلانهتر، بهویژه زنان، رتبهبندی میکند.
زندگی با سیروز و پیشگیری
NIDDK به افراد مبتلا به سیروز توصیه میکند:
- کاملاً از الکل و مواد مخدر غیرقانونی دوری کنید.
- پیش از هر دارو، از جمله NSAIDها، استامینوفن، خوابآورها و مکملها، با پزشک مشورت کنید.
- نمک را محدود کنید تا جمع شدن مایع کنترل شود.
- از صدف، ماهی و گوشت خام یا نیمپز دوری کنید.
- علیه هپاتیت A و B، آنفلوآنزا، ذاتالریهی پنوموکوکی و زونا واکسینه شوید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
اگر عوامل خطر کبدی دارید و خستگی، خارش، تورم یا زردی چشمها را حس میکنید، یا اگر آزمایش خون پلاکت پایین، آلبومین پایین، بیلیروبین بالا، AST بالاتر از ALT یا FIB-4 بالای ۱٫۳ نشان میدهد، به پزشک مراجعه کنید.
اگر فردی با سیروز خون یا مادّهای شبیه تفالهی قهوه استفراغ میکند، مدفوع سیاه یا خونی دارد، گیج یا بسیار خوابآلود میشود، تب با درد شکم دارد یا ناگهان ادرارش کم میشود، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید. خونریزی واریس، عفونت مایع آسیت و انسفالوپاتی کبدی اورژانس هستند.
آخرین پیشرفتهای علمی در سیروز
نامهای جدید: MASLD، MASH و MetALD (۲۰۲۳)
در ۲۰۲۳ سه انجمن بینالمللی کبد «NAFLD» و «NASH» را با بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) و استئاتوهپاتیت (MASH) جایگزین کردند. دستهی جدید MetALD افرادی با MASLD را در بر میگیرد که بیشتر الکل مینوشند (۱۴۰ تا ۳۵۰ گرم الکل در هفته برای زنان و ۲۱۰ تا ۴۲۰ گرم برای مردان). گزارشهای قدیمیتر برای همین بیماریها نامهای قدیمی را به کار میبرند.
نخستین داروهای MASH: تأییدشده پیش از سیروز، آزمایششده در سیروز (۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶)
در ۱۴ مارس ۲۰۲۴، FDA تأیید شتابیافتهی resmetirom (Rezdiffra، ChEMBL CHEMBL3261331)، آگونیست گیرندهی بتای هورمون تیروئید، را برای بزرگسالان مبتلا به MASH بدون سیروز با فیبروز متوسط تا پیشرفته صادر کرد. در کارآزمایی MAESTRO-NASH (NCT03900429، ۹۶۶ بیمار با F1B تا F3)، MASH در ۲۵٫۹ تا ۲۹٫۹ درصد بیماران درمانشده برطرف شد، در برابر ۹٫۷ درصد با دارونما. FDA میگوید باید در سیروز جبراننشده از آن پرهیز شود. برای سیروز تأیید نشده است: کارآزمایی MAESTRO-NASH-OUTCOMES (NCT05500222، ۸۴۵ شرکتکننده با سیروز MASH جبرانشدهی Child-Pugh A) آزمایش میکند که آیا از جبراننشدگی، پیوند یا مرگ پیشگیری میکند؛ پایان اصلی آن برای دسامبر ۲۰۲۶ انتظار میرود.
Semaglutide ۲٫۴ mg (Wegovy، ChEMBL CHEMBL2108724) در اوت ۲۰۲۵ تأیید شتابیافتهی FDA را برای MASH با فیبروز F2 تا F3 گرفت، بر پایهی کارآزمایی ESSENCE (NCT04822181): در ۷۲ هفته MASH در ۶۲٫۹ درصد برطرف شد در برابر ۳۴٫۳ درصد با دارونما، و فیبروز در ۳۶٫۸ درصد در برابر ۲۲٫۴ درصد بهبود یافت. بهروزرسانی نوامبر ۲۰۲۵ AASLD تأکید میکند که برای سیروز MASH (مثلاً سفتی بالای ۲۰ kPa) تأیید نشده است.
Efruxifermin در سیروز MASH جبرانشده (۲۰۲۵)
کارآزمایی فاز 2b به نام SYMMETRY (NCT05039450) داروی efruxifermin، آنالوگ FGF21، را در ۱۸۱ نفر با سیروز MASH جبرانشدهی اثباتشده با بیوپسی آزمود. در هفتهی ۳۶ به هدف اصلی نرسید (بهبود فیبروز در ۱۹ درصد با ۵۰ mg در برابر ۱۳ درصد با دارونما). در هفتهی ۹۶، فیبروز در ۲۹ درصد با ۵۰ mg در برابر ۱۱ درصد با دارونما بهبود یافت. کارآزماییهای فاز ۳ لازم است.
آزمایشهای غیرتهاجمی جای بسیاری از بیوپسیها را میگیرند (۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵)
اجماع Baveno VII و مرورهای رهنمود ۲۰۲۴ AASLD سفتی کبد را ابزار اصلی تشخیص بیماری پیشرفته و فشار خون باب قرار دادند. یک مرور نظاممند پشتیبان رهنمود AASLD دریافت که فشار خون باب در سفتی ۱۵ kPa یا کمتر بسیار نامحتمل و در ۲۵ kPa یا بیشتر محتمل است، در حالی که نمرههای خونی مانند FIB-4 و APRI برای این منظور دقت کمتری داشتند. برای بیماران: بیوپسی کمتر و مسدودکنندهی بتای زودتر.
بازجبران پس از درمان قطعی هپاتیت C (۲۰۲۵)
Baveno VII مفهوم «بازجبران» را معرفی کرد: درمان قطعی یا کنترل علت، برطرف شدن آسیت و انسفالوپاتی بدون دارو و نبود خونریزی مکرر واریس دستکم ۱۲ ماه، و بهبود پایدار آلبومین، INR و بیلیروبین. در یک مطالعهی اروپایی ۲۰۲۵ روی ۳۶۱ نفر با سیروز جبراننشده که هپاتیت C آنها درمان قطعی شده بود، ۳۶٫۶ درصد به بازجبران رسیدند و مرگهای مرتبط با کبد کاهش یافت (۴٫۲ در برابر ۸٫۸ در هر ۱۰۰ بیمار-سال). خطر سرطان کبد کم نشد، بنابراین غربالگری هر ۶ ماه باید ادامه یابد.
کدام آزمایشها میتوانند کمک کنند؟
آزمایشهایی که باید با پزشک خود در میان بگذارید:
- پنل کبد (ALT، AST، آلکالین فسفاتاز، GGT، بیلیروبین، آلبومین) و شمارش کامل سلولهای خون با پلاکت.
- PT/INR، سدیم و کراتینین، که برای نمرههای Child-Pugh و MELD 3.0 لازماند.
- نمرهی FIB-4 از سن، AST، ALT و پلاکت، سپس الاستوگرافی اگر FIB-4 برابر ۱٫۳ یا بیشتر باشد.
- آنتیژن سطحی هپاتیت B و آنتیبادی هپاتیت C، بهعلاوهی آزمایشهای دیگر یافتن علت در صورت نیاز.
- آلفا-فتوپروتئین با سونوگرافی کبد هر ۶ ماه، پس از تشخیص سیروز.
روند مهم است: کاهش شمار پلاکت یا آلبومین اغلب بیشتر از یک مقدار منفرد میگوید.
واژهنامه
- آسیت: مایعی که بهدلیل فشار خون باب و آلبومین پایین در شکم جمع میشود.
- نمرهی Child-Pugh: نمرهی ۵ تا ۱۵ امتیازی (کلاسهای A، B، C) بر پایهی بیلیروبین، آلبومین، INR، آسیت و انسفالوپاتی.
- CSPH: فشار خون باب با اهمیت بالینی، شیب فشار باب ۱۰ mm Hg یا بیشتر.
- FIB-4: نمرهی فیبروز که از سن، AST، ALT و شمار پلاکت محاسبه میشود.
- MASLD / MASH: بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک و شکل التهابی آن، استئاتوهپاتیت.
- MELD 3.0: نمرهای از بیلیروبین، سدیم، کراتینین، آلبومین، INR و جنسیت که بقای ۹۰ روزه را پیشبینی میکند.
- واریس: وریدهای متورم در مری یا معده که میتوانند خونریزی کنند.
پرسشهای متداول
سیروز کبدی جبراننشده چیست؟
سیروز جبراننشده یعنی کبدِ اسکارشده دیگر نمیتواند تاب بیاورد و عارضهی بزرگی ظاهر شده است: آسیت، خونریزی واریس، انسفالوپاتی کبدی یا یرقان. این نقطهی عطف است: AGA میانهی بقا را پس از جبراننشدگی حدود ۲ سال میداند، در برابر بیش از ۱۵ سال در سیروز جبرانشده. درمان علت و ارزیابی زودهنگام پیوند این چشمانداز را بهتر میکند.
جدیدترین درمانهای سیروز کداماند؟
Resmetirom (۲۰۲۴) و semaglutide (۲۰۲۵) از سوی FDA برای MASH با فیبروز F2 تا F3، پیش از سیروز، تأیید شدهاند. در خود سیروز، resmetirom در کارآزمایی MAESTRO-NASH-OUTCOMES آزمایش میشود و efruxifermin در کارآزمایی فاز 2b در هفتهی ۹۶ بهبود فیبروز نشان داد. بیشترین دستاوردها هنوز از درمان علت و مسدودکنندههای بتا برای فشار خون باب است.
چگونه به فردی با نارسایی کبد کمک کنیم؟
کمک کنید کاملاً از الکل دور بماند، داروها را دقیقاً طبق تجویز مصرف کند و هر دارو یا مکمل تازه را با پزشک بررسی کند. از رژیم کمنمک، ایمنی غذا و واکسیناسیون حمایت کنید و او را به ویزیتها و غربالگری ۶ ماههی سرطان کبد همراهی کنید. برای استفراغ خون، مدفوع سیاه، گیجی تازه یا تب با درد شکم با ۱۱۵ تماس بگیرید.
با سیروز کبدی مرحلهی ۳ چقدر میتوان زنده ماند؟
بستگی دارد «مرحلهی ۳» به چه معناست. اگر منظور فیبروز مرحلهی F3 باشد، هنوز سیروز نیست و درمان علت میتواند اسکار را متوقف یا برگرداند. اگر به سیروز جبراننشده اشاره دارد، مثلاً با آسیت، میانهی بقا به گفتهی AGA حدود ۲ سال است، اما پیامدها متفاوتاند؛ Child-Pugh و MELD 3.0 برآورد شخصی میدهند.
آیا سیروز برگشتپذیر است؟
گاهی، تا حدی. سیروز مدتها برگشتناپذیر شمرده میشد، اما Merck Manual به شواهدی اشاره میکند که برگشتپذیر است و Baveno VII وقتی علت برداشته شود از «بازجبران» سخن میگوید. سیروز زودهنگام بیشترین شانس پسرفت را دارد.
نشانههای اولیهی سیروز کداماند؟
اغلب هیچ نشانهای نیست. وقتی هست، نشانههای اولیه شامل خستگی، خارش، کماشتهایی، تهوع، کاهش وزن، درد خفیف زیر دندههای راست، گرفتگی عضله، رگهای عنکبوتیشکل و کف دست قرمز است. پلاکت پایین یا AST بالاتر از ALT در آزمایش خون روتین ممکن است نخستین سرنخ باشد.
منابع
- Ginès P, Krag A, Abraldes JG et al. — Liver cirrhosis — Lancet, 2021 — doi.org
- Huang DQ, Terrault NA, Tacke F et al. — Global epidemiology of cirrhosis: aetiology, trends and predictions — Nat Rev Gastroenterol Hepatol, 2023 — doi.org
- Scaglione S, Kliethermes S, Cao G et al. — The epidemiology of cirrhosis in the United States: a population-based study — J Clin Gastroenterol, 2015 — doi.org
- Garcia-Tsao G, Abraldes JG, Rich NE, Wong VW — AGA clinical practice update on the use of vasoactive drugs and intravenous albumin in cirrhosis: expert review — Gastroenterology, 2024 — doi.org
- D'Amico G, Morabito A, D'Amico M et al. — New concepts on the clinical course and stratification of compensated and decompensated cirrhosis — Hepatol Int, 2018 — doi.org
- de Franchis R, Bosch J, Garcia-Tsao G et al. — Baveno VII: renewing consensus in portal hypertension — J Hepatol, 2022 — doi.org
- Duarte-Rojo A, Taouli B, Leung DH et al. — Imaging-based noninvasive liver disease assessment for staging liver fibrosis in chronic liver disease: a systematic review supporting the AASLD Practice Guideline — Hepatology, 2025 — doi.org
- Rockey DC, Alsawas M, Duarte-Rojo A et al. — Noninvasive liver disease assessment to identify portal hypertension: systematic and narrative reviews supporting the AASLD Practice Guideline — Hepatology, 2025 — doi.org
- Yip TC, Lee HW, Lin H et al. — Prognostic performance of the two-step clinical care pathway in metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease — J Hepatol, 2025 — doi.org
- Kim WR, Mannalithara A, Heimbach JK et al. — MELD 3.0: the model for end-stage liver disease updated for the modern era — Gastroenterology, 2021 — doi.org
- Singal AG, Llovet JM, Yarchoan M et al. — AASLD Practice Guidance on prevention, diagnosis, and treatment of hepatocellular carcinoma — Hepatology, 2023 — doi.org
- Rinella ME, Lazarus JV, Ratziu V et al. — A multisociety Delphi consensus statement on new fatty liver disease nomenclature — Hepatology, 2023 — doi.org
- Harrison SA, Bedossa P, Guy CD et al. — A phase 3, randomized, controlled trial of resmetirom in NASH with liver fibrosis — N Engl J Med, 2024 — doi.org
- Sanyal AJ, Newsome PN, Kliers I et al. — Phase 3 trial of semaglutide in metabolic dysfunction-associated steatohepatitis — N Engl J Med, 2025 — doi.org
- Bansal MB, Patton H, Morgan TR et al. — Semaglutide therapy for metabolic dysfunction-associated steatohepatitis: November 2025 updates to AASLD Practice Guidance — Hepatology, 2025 — doi.org
- Noureddin M, Rinella ME, Chalasani NP et al. — Efruxifermin in compensated liver cirrhosis caused by MASH — N Engl J Med, 2025 — doi.org
- Semmler G, Lens S, Hidalgo Á et al. — Incidence and clinical significance of recompensation after HCV cure — Clin Gastroenterol Hepatol, 2025 — doi.org
- ClinicalTrials.gov — MAESTRO-NASH-OUTCOMES: resmetirom in well-compensated NASH cirrhosis (NCT05500222) — clinicaltrials.gov
- US Food and Drug Administration — FDA approves first treatment for patients with liver scarring due to fatty liver disease — 2024 — fda.gov
- NIDDK — Cirrhosis: definition and facts, symptoms, diagnosis — National Institutes of Health — niddk.nih.gov
- NIDDK — Treatment for cirrhosis — National Institutes of Health — niddk.nih.gov
- Merck Manual Professional Version — Cirrhosis — merckmanuals.com
- MedlinePlus — Albumin, bilirubin, PT/INR, platelet, ALT, AST and sodium blood tests — National Library of Medicine — medlineplus.gov
- Cleveland Clinic — Cirrhosis of the liver — 2025 — my.clevelandclinic.org
- EMBL-EBI — ChEMBL: resmetirom (CHEMBL3261331), semaglutide (CHEMBL2108724), carvedilol (CHEMBL723) — ChEMBL — ebi.ac.uk
بیشتر مطالعه
- آزمایش خون هپاتیت: نتایج یعنی چه
- آزمایش GGT: توضیح نتایج آنزیم کبدی
- آلبومین پایین: علل، علائم و زمان نگرانی
- اسیدهای صفراوی: نشانگر کبدی که پنلها از آن میگذرند
- پیشآگهی سرطان کبد: چه چیزی بقا را شکل میدهد
- آزمایش خون کبد چرب: آیا MASLD را میگیرد؟
- درمان هموکروماتوز: فلبوتومی و فراتر از آن
درک نتایج آزمایش خود با AI DiagMe
پلاکت پایین، آلبومین مرزی، بیلیروبین بالا یا نسبت AST/ALT گیجکننده را تنهایی تفسیر کردن دشوار است. AI DiagMe برگهی آزمایش خون شما را در چند دقیقه میخواند، هر مقدار را به زبان ساده توضیح میدهد، الگوهای شایستهی گفتوگو را برجسته میکند و پرسشهایی برای پزشک شما پیشنهاد میدهد. نتایج آزمایش خود را در AI DiagMe بارگذاری کنید تا گزارشی روشن و شخصی بگیرید.



